یقینده انسان حقوقلری کوزهتوو مرکزی افغانستاندهگی عامهوي اخبارات واسطهلری و ژورنالیستلر حالتی حقیده ینگی گزارش نشر قیلدی. اوشبو گزراشده، طالبان قومی آزچیلیکلرگه منسوب ژورنالیستلرگه، اینیقسه هزارهلرگه نسبتاً ینه-ده یامانراق مناسبتده بۉلیشی قید اېتیلگن.
گزراشنینگ بیلدیریشیچه، بیر هزاره ژورنالیست «طالبان بیزنی دشمن دېب بیلهدی» دېگن. ینه بیر هزاره ژورنالیست اېسه، طالبان استخبارات خادملری مېنی حبسگه آلگن پیتده مسخره قیلیب، «بیر هزاره بالهسی بیزگه قرشی گپیریشگه جرعت اېتهدیمی؟ بیز امریکالیکلرگه قرشی اوروشده غلبه قیلدیک، سېن کیمسن اۉزی؟ بیز خواهلهسک سېنی اۉلدیرهمیز،» دېگن اېدی دېب تیلگه آلهدی.
طالبلر ینه بیر ژورنالیستگه، «اگر پشتو تیلیده گپیرگهنینگده، جنایتینگ یېنگیلراق بۉلردی،» دېگن.
گزارشده ایتیلیشیچه، هزاره ژورنالیستلر اېنگ کۉپ نظارت آستیدهگی منطقهلرده یشهیدی، چونکه طالبان استخباراتی عیناً اۉشه جایلرده فعالراق. بعضی ژورنالیستلر طالبان محکمهلریده آقلنگندن کېین هم قییناققه سالینهیاتگنینی یاکه کلتکلنهیاتگنینی ایتگنلر.
بیر ژورنالیست انسان حقوقلری کوزهتوومرکزیگه؛ مېنده وکیل مدافع یۉق اېدی، هېچ کیم ژورنالیستنی حمایه قیلیشگه جرعت اېتمهیدی. دېب قۉشمچه قیلگن. مېنی طالبان قرشی ترغیباتده عیبلشدی اگر آقلنسم هم، بری بیر اۉلدیریلیشیم بیلن آگاهلنتیردی.
گزارشده قید اېتیلیشیچه، طالبان نینگ استخبارات و «امر به معروف و نهی از منکر» ادارهلری عامهوي اخبارات واسطهلریگه هجوم، ژورنالیستلرنی حبسگه آلیش و قیینش اوچون اساسي مسووللر حسابلنهدی.
طالبان ژورنالیستلرنی جاسوسلیکده، مخالف گروهلر یاکه خارجدهگی یېتکرمهلر بیلن علاقه اۉرنهتیشده، «اسلام دولتی خراسان» داعش یاکه طالبان ایچکی اختلافلری حقیده خبر بېریشده عیبلب حبسگه آلهدی.
حقوق حمایهچیلرینینگ یازیشیچه، طالبان یېتکرمه ادارهلریگه باستیریب کیریب، کامپیوترلر و تیلفونلرنی مصادره قیلهدی و ژورنالیستلرنینگ خبر المشوولریگه کیریش امکانینی قۉلگه کیریتهدی. چېت اېلده فعالیت یوریتهیاتگن افغانستان یېتکرمهلری بیلن علاقه اېسه ژورنالیستلر اوچون اۉته خوفلی، چونکه طالبان اولرنی دشمنلر بیلن علاقهدار دېب بیلهدی.
هراتدهگی بیر ژورنالیست، «اگر چېت اېلده جایلشگن یېتکرمهلر بیرار تنقیدي مقاله چیقرسه، طالبان بیزنی سۉراق قیلهدی. اولر اۉشه خبرلرنی بیز یوبارگنمیز دېب اۉیلهیدی» دېب اظهار قیلهدی.
گزارش ینه، طالبان چېت اېلدهگی یېتکرمهلر بیلن ایشلهگنلیکده عیبلنگن ژورنالیستلرنی قییناققه سالهدی و اولرنی مجبور قیلیب، باشقه هېچ قچان بو یېتکرمهلر بیلن همکارلیک قیلمسلیک تۉغریسیده حجت امضالشگه کۉندیرهدی دېدی.
ژورنالیستلردن بیری ۲۰۲۳-ییلگی واقعه حقیده قوییدهگیچه گپیرهدی «بیز اوچ ژورنالیست جاسوسلیک و امیرلیککه قرشی گپیریشده عیبلندیک. بیزدن بوندهی قیلمسلیک حقیده مجبورن مکتوب یازدیریب آلدی. ایکّی هفتهدن سۉنگ ینه چقیریشدی و تۉغریدن-تۉغری قماققه تشلشدی. استخبارات مسووللری مېنی قیینهدی باشیمگه پلاستیک قاپ کيینتیریب، نفس آلیشیمنی تۉسدی، یوزیمگه اوردی، قۉل-آیاغیمنی باغلهدی، بیر نېچه مرته بۉغدی. هر کېچه بیر ساعتدن آرتیق قییناققه سالیشردی. بیزنی امریکالیکلرنینگ بالهلری دېب حقارت قیلیشردی.»
کۉپلب ژورنالیستلر آغیر کلتکلنیشدن تیشلری، سویکلری سینگهنینی، بعضیلر اېسه قملدن چیقچ روحي معمالرگه دوچ کېلگنینی بیلدیرگنلر.
گزارشده شونینگدېک، ژورنالیستلر طالبان محکمهلری، ایچکی اختلافلر یاکه سیاستگه ضد مسألهلر حقیده خبر بېره آلمهسلیگی، بوندهی خبر تیارلهگنلر اېسه حبسگه آلینیب جزالنیشی ایتیلهدی.
انسان حقوقلر کوزتوو مرکزی بعضی ژورنالیستلر حبسگه آلینگچ، اولرنینگ عایلهلری هفتهلر دوامیده اولرنینگ تقدیری حقیده هېچ قندهی معلومات آلالمهیدی دېب اورغولهیدی.
طالبان حاکمیتنی قَیته اېگهلهگندن بېری، یېتکرمه فعالیتیگه کېنگ کۉلملی چېکلاولر قۉیگن، کۉپلب ادارهلرگه باستیریب کیرگن، نشرلرنی تۉختهتگن و ژورنالیستلرنی حبسگه آلگن.
اولر، شونینگدېک، یېتکرمهلر محتواسینی قطعي نظارت قیلهدی و کۉپگینه ولایتلرده تیریک موجوداتلرنینگ صورتلرینی یایینگه اوزهتیشنی منع اېتگن.
