گزارشگر: هومن شمس
تورموش قورگن بیر هزاره عیال اشترلی اولسواللیگیده یشاوچی بۉلیب، پاتو اولسواللیگیدن بۉلگن یاشی کتّه پشتون اېرکک محلي طالبان بیلن تیل بیریکتیریب، اونی اېریدن اجرهتیب، اۉز نکاحیگه آلیشنی مقصد قیلگنینی دعوا قیلماقده. بو عیال نینگ ایتیشیچه،طالبان اونی محکمهگه آلیب کېلیش اوچون عایله اعضالرینی قماققه آلیب، قییناققه سالگن.
بو واقعه (حلی جوابسیز قالهیاتگن اَیریم سوال و ناانیقلیکلرگه قرهمهی) سۉنگگی کونلرده بوتون افغانستانده کېنگ ترقهلیب، واهمه اویغاتماقده. 26 یاشلی طاووس بیدگ قیشلاغیده یشاوچی هزاره قیزیدیر. اونینگ ایتیشیچه، تخمیناً تۉقّیز آی آلدین اۉز قیشلاغیدهگی محمد اسملی ییگیتگه تورموشگه چیققن. اما حاضر پاتو اولسواللیگینینگ تمزان قیشلاغیده یشاوچی 60 یاشلی پشتون اېرکک حاجی معلم نینگ اۉغلی اسدالله اونگه قرشی عریضه یازیب، اونی مجبورن نکاحلب آلیشنی رېجهلشتیرماقده.
اسداللهنینگ دعواسی نیمه؟
حاجی معلم نینگ اۉغلی اسدالله، اصلی پاتو اولسواللیگی تمزان منطقهسیدن بۉلیب، طاووس اونینگ «اونهشتیریلگن قیزی» اېکنینی دعوا قیلماقده. او بو حقده «افغانستان مرکزی» یوتیوبې کانالیگه صحبت بېریب، طاووس نینگ اۉزی اوندن تورموش قوریشنی سۉرهگنینی ایتگن. او شوندهی دېیدی: «طاووس مېندن بیرگه قاچیب کېتیشنی سۉرهدی. مېن رد اېتدیم و آتهنگ نینگ آبروسی تۉکیلهدی، دېدیم.»
اسدالله نینگ ایتیشیچه، طاووس اونینگ دوکانیده 10 کون ایشلهگندن کېین بو تکلیفنی بیلدیرگن. کېین اېسه کربلاگه زیارتگه کېتگن و زیارتدن قَیتگچ، اوندن ساوچیلیککه کېلیشینی سۉرهگن. او ینه قۉشیمچه قیلیشیچه، طاووس نینگ اوییگه «اوچ مرته» ساوچی بۉلیب بارگن و اۉزی بیلن آقسقاللرنی هم آلیب بارگن. اما او فقط ساوچیلیک قیلگنمی یاکه اولر حقیقتاً هم اونهشتیریلگنمیدی بونی انیق توشونتیرمهیدی. اسدالله نینگ بو صحبتیده، علاقه تۉستدن اوزیلیب قالیشیدن آلدین، او نکاح بۉلگنینی اېمس، بلکه طاووسنی اۉزی نینگ «نامزادی» دېب اتهیدی.
طاووس نیمه دېیدی؟
طاووس نینگ ایتیشیچه، او بیر نېچه ییل آلدین طلبه بۉلگن وقتیده نیلی شهریده بیر مدت اکهسی بیلن بیرگه اسدالله نینگ دوکانیده ایشلهگن، اما بو اېرکک بیلن هېچ قندهی علاقهسی بۉلمهگن. او شوندهی دېیدی: انستیتوتدهگی اۉقیشینی توگتگچ، اوییگه قَیتگن، 14 آی دوامیده آتهسی نینگ اوییده یشهگن و تخمیناً تۉقّیز آی آلدین حاضرگی اېری محمدگه تورموشگه چیققن. اسدالله نینگ طاووس و اونینگ عایلهسیگه قرشی دعواسی تخمیناً بیر آی آلدین رسميلشیب، طالبان ادارهلریگه یېتیب بارگن. طاووس «افغانستان مرکزی» یوتیوبې کانالیگه تیلفون آرقهلی بېرگن صحبتیده شوندهی دېگن:
«اسدالله 60 یاشده، آتهم بیلن تېنگداش. او بیلن آتهم نینگ فرقی یۉق. نېگه 26 یاشلی قیز 60 یاشلی قرییهگه عاشق بۉلسین؟»
اونینگ دعوا قیلیشیچه، اسدالله قوراللی حالده آتهسی، قَیناتهسی و آپهسی نینگ اویلریگه کیریب، اولرنی اۉلیم بیلن تهدید قیلگن. طاووس نینگ سۉزلریگه کۉره، اسدالله بیر کېچهده ایکّی مرته آتهسی و قَیناتهسی نینگ اوییگه قوراللی کیریب بارگن و اشترلی تومن خوفسیزلیک قوماندانلیگی نینگ چقیروو کاغذینی آلیب کېلگن. جاري ییل نینگ 16-ثور سنهسیده اشترلی تومنی مأموریتیده رۉیخطدن اۉتگن طاووس نینگ قَیناتهسی حاجی نادر و اونینگ قیین اوکهسی عزیزنینگ عریضه نسخهلریده هم اسدالله کَلاشنیکوف قورالی بیلن اولر نینگ اوییگه کیرگنی یازیلگن. اما اسدالله طاووس نینگ آتهسی، آپهسی و قَیناتهسی نینگ اوییگه قوراللی کیرگنینی رد اېتهدی. او اۉزیده قورال یۉقلیگینی و عادي فقرا صفتیده حربي پُستلردن قوراللی حالده اۉته آلمهسلیگینی ایتهدی.
طاوس نینگ ایتیشیچه، اسدالله حتا اونینگ آپهسی نینگ اوییگه هم قوراللی حالده کیرگن. نتیجهده آپهسی نینگ قَینانهسی قۉرقوودن شوککه توشیب (احتمال یورهک یاکه عصب خروجی)، هوشیدن کېتگن.
طاوس نینگ یزنهسی اسحاق آنهسینی دوالنیش اوچون بازارگه آلیب کېتهیاتگنیده، طالبان حربي پُستهسیگه شکایت قیلهدی. پُسته مسووللری اسدالله بیلن باغلنگندن کېین، او اسحاققه تیلفون قیلیب، اگر آنهسی بیلن باغلیق واقعه نی سِر توتسه، اونینگ نامی قیدیروو رۉیخطیدن چیقریلیشینی تکلیف قیلگن. طاوسنینگ ایتیشیچه، او حاضرگی اېری محمد بیلن اسداللهدن قۉرقیب، اۉز اویینی ترک اېتگن و حاضر یشیرین جایده حیات کچیرماقده.
طالبان محکمهسیده عدالت نینگ تېسکری جریانی
حاضرگچه طالبان نینگ باشقه رسميلری بو مسأله یوزهسیدن رسمي بیانات بېرمهگن. اما مولوي الهام، اشترلی تومنیدهگی طالبان قاضیسی، «افغانستان مرکزی» یوتیوب کانالیگه بېرگن صحبتیده اسدالله اۉز دعواسی اوچون «گواهلرگه اېگه» اېکنینی ایتگن.
مولوي الهام نینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان نینگ محلي ادارهسی بو ایشنی حنفي فقه اساسیده کۉریب چیقماقده. اونگه: «اگر طاوس اسدالله نینگ خاتینی بۉلسه، نېگه اشترلیدهگی محلي اهالی یاکه اولر ایشلهگن نیلی شهریده هېچ کیم اولرنینگ تۉیی یاکه نکاح مراسمیگه گواه بۉلمهگن؟» دېگن سوال بېریلگنده، او شوندهی جواب بېرگن:
«حنفي فقهده آته-آنه نینگ راضیلیگی شرط اېمس.» شو سببلی، طاوس اسدالله نینگ خاتینی اېمسلیگینی رد قیلیب بۉلمهیدی، دېگن. او ینه قۉشیمچه قیلهدیکی، اسدالله «گواهلرگه اېگه» و نکاح بۉلگنینی دعوا قیلماقده. شو نینگ اوچون طاوس محکمهگه کېلیب، بو دعوا راست یاکه یالغان اېکنیگه گواهلیک بېریشی کېرهک. مولوي الهام نینگ ایتیشیچه، طالبان قانونلریگه کۉره، «هر کیم هر کیمگه قرشی دعوا قیلیش حقوقیگه اېگه»، و عیبلنگن تامان محکمهگه باریب، دعواگر نینگ حق اېمسلیگینی اثباتلشی کېرهک. بو یاندشوو سابق جمهوریت دوریدهگی حقوق تیزیمی و باشقه کۉپلب دولتلرده عمل قیلهدیگن حقوقي تمایللرگه ضد حسابلنهدی. عادتده اوّل دعواگر اۉز ادعاسینی محکمهده اثباتلشی کېرهک، اوندن کېین جوابگر تامان حمایه صفتیده دعواگر نینگ حجتلرینی یالغان اېکنینی کۉرسهتهدیگن دلیللرنی تقدیم اېتهدی. اما طاوس نینگ ایتیشیچه، او قۉرققنی اوچون محکمهگه باریشگه جرعت قیلمهگن. او شوندهی دېیدی: آتهسی، قَیناتهسی و باشقه عایله اعضالری طالبان تامانیدن حبسگه آلینیب، قییناققه سالینهیاتگنینی اېشیتگچ، محلي ادارهلرگه مراجعت قیلیشگه باطنه آلمهگن. طاوس نینگ ایتیشیچه، فقط خوفسیزلیگی کفالتلنگن تقدیردهگینه محکمهگه بارهدی و طالبان اونی اېریدن اجرهتیب، اسدالله گه مجبورن تورموشگه بېرمسلیگیگه ایشانچ حاصل قیلسه، محکمهده حاضر بۉلیشگه راضی بۉلهدی.
حقیقتنینگ اَیریم جهتلری و بو ایشنینگ تقدیری نامعلوملیگیچه قالماقده
محلي اهالیدن بیر منبع اطلاعات روزگه ایتیشیچه، اسدالله دستلب طاوس اونینگ «خاتینی» اېکنینی و محمد اونینگ نکاحلنگن عیالینی «قاچیریب کېتگنینی» دعوا قیلگن. منبع نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اسدالله طاوس نینگ عایلهسیگه اگر اونی راضی قیلیشسه، بو دعوادن واز کېچیشینی ایتگن.
منبعگه کۉره، اسدالله اۉز عریضهسینی قَیتریب آلیش عوضیگه طاوس نینگ عایلهسیدن «بیر نېچه یوز مینگ افغاني» نقد پول طلب قیلگن. اشترلی تومنیدهگی طالبان محلي ادارهسی اوشبو ایشدن خبردار بیر منبع هم اطلاعات روزگه ایتیشیچه، اسدالله طالبان ادارهلریگه تاپشیرگن عریضهسیده طاوس اۉقیش دوریده و سفرلری وقتیده اوندن پول آلگنینی هم دعوا قیلگن.
اما طاوس نینگ قَیناتهسی حاجی نادر و اونینگ قهیینوکهسی عزیز اۉزلری اشترلی اولسواللیگی مأموریتیده رۉیخطدن اۉتکزگن عریضهلریده اسدالله نینگ بو دعوالرینی «اساسسیز» دېب اتهب، بولر «طمعگیرلیک» مقصدیده ایلگری سوریلگنینی بیلدیرگن.
طاووسنینگ اکهسی حبیب هم اشترلی اولسواللیگی مأموریتیگه یوبارگن و اطلاعات روز قۉلیگه یېتیب کېلگن حجتده یازیشیچه، طاوس و اونینگ بیر اکهسی ایکّی آی و ییگیرمه سکّیز کون دوامیده اسدالله نینگ دوکانیده آییگه اوچ مینگ افغاني معاش عوضیگه ایشلهگن.
اونینگ یازیشیچه، حاضر اسدالله «اساسسیز دعوا» قیلیب، طاووس نینگ اۉقیش خرجتلری، کربلاگه سفری و مهماندارچیلیک خرجتلرینی اۉزی تۉلگنینی اَیتماقده.
بیدگ قیشلاغی نینگ بیر گروه آقسقاللری هم برماق ایزی و امضا بیلن تصدیقلنگن حجتده اسدالله تامانیدن طاووس نینگ کوندهلیک خرجتلری، تعلیم پولی و زیارت خرجتلری تۉلهنگنیدن خبرلری یۉقلیگینی بیلدیرگن.
بیدگ قیشلاغی آقسقاللری و قیشلاق وکیلی نینگ گواهلیک خطیده هم اولر اسدالله نینگ طاووسگه مادّي یاردم کۉرستگنیدن بېخبر اېکنلری قید اېتیلگن. طالبان محلي مأموریتیده ایشلاوچی و بو ایش حقیده معلوماتگه اېگه بۉلگن منبع، شخصی سِر قالیشی شرطی بیلن، طاووس محکمهگه کېلمهگنی سببلی «حقیقت هنوز ناانیق قالهیاتگنینی» ایتگن.
او شوندهی دېگن: «محلي آدملر طاووس و اسدالله نینگ رسمي نکاحیگه گواه بۉلمهگنلری راست. اما حلی اَیریم مسألهلر موهوملیگیچه قالماقده. جملهدن، اسدالله حقیقتاً هم طاووسگه ساوچی بۉلیب بارگنمی یاکه یۉق؟ و طاووس اونگه تورموش قوریش حقیده بیرار وعده بېرگنمی یاکه یۉق؟»
اما او طاووس نینگ عایلهسیگه نسبتاً «عدالتسیز مناسبت» بۉلگنینی تصدیقلهیدی. منبع نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، حاضر باشلنغیچ طالبان محکمهسی جوابگر تامان طاووس نینگ اشتراکیسیز ایشنی دوام اېتتیرمهیپتی، بیراق اونینگ قَیناتهسی و آتهسی عایلهسیگه باسیم اۉتکزماقده.
باشقه تاماندن اېسه، اسدالله حاضرگچه اۉز دعواسی نینگ حقّانيلیگینی اثباتلهیدیگن هېچ قندهی حجت «نکاح خطی» یاکه «نکاح گواهلری»نی تقدیم اېتمهگن. بو آرهده طاووس و محمد یشیرین حالده، اوی و عایلهسیدن اوزاقده یشهماقده. اولر هر لحظه قۉلگه آلینیشی یاکه تاپیب کېتیلیشیدن قۉرقیب یششماقده.
