بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ قاچقینلر بۉییچه عالي کمیسارلیگینینگ حساباتیگه کۉره،۲۰۲۵-ییلده ایران و پاکستاندن افغانستانگه قَیتگن کۉپچیلیک قَیتیب کېلووچیلر تعلیمسیز بۉلیب، بو حالت اېنگ کمبغل و ضعیف جمعیتلر اۉرتهسیده چېکلنگن منبعلر اوچون رقابتنی کوچهیتیریشی ممکن.
معلوماتگه کۉره، اۉتگن ییل دوامیده۲.۹میلیون کیشی افغانستانگه قَیتگن، شوندن۱.۹میلیونی ایراندن و۱ میلیونی پاکستاندن. تشکیلات معلوماتیگه کۉره، ایرانیدن قَیتگنلر نینگ۶۷٪ پاکستاندن قَیتگنلر نینگ۷۰٪تعلیمسیز، و۵۳٪ قَیتیب کېلگنلر هېچ قندهی ملَکه یاکه کۉنیکمهگه اېگه اېمس.
حساباتده ایتیلیشیچه،۲۰۲۵ییل قَیتیب کېلیشلریده «سلبي اۉز-اۉزینی تنلش کوزهتیلگن. پست تعلیم درجهسیگه اېگه شخصلر بیرینچی بۉلیب قَیتگن. کمیسارلیکنینگ تأکیدلهشیچه، رسمي تعلیم آلمهگن قاچقینلر نسبتی، حلی مېزبان مملکتلرده قالگنلرگه قرهگنده یوقاریراق بۉلیب، قَیتیب کېلگنلرنینگ اۉرتهچه کۉپراق ضعیف و حمایهسیز اېکنینی کۉرسهتهدی.
مجبوري قَیتیش، حساباتگه کۉره، کۉپچیلیک قَیتیب کېلووچیلر اۉز قراریده هېچ قندهی تنلاوگه اېگه بۉلمهگنینی بیلدیرگن. پاکستاندن قَیتگنلر نینگ ۶۱٪، ایراندن قَیتگنلر نینگ اېسه۷۳٪ قَیتیشلرینی کۉنگیللی اېمس دېب ایتگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی بو شرایطلرنی حمایه و قَیته انتیگراسیون اوچون جدّي عاقبتلرگه اېگه دېب بهالهیدی، چونکه مجبورن قَیتگن عایلهلر چېکلنگن منبعلر و یوقاری ضعیفلیک بیلن قَیتگن بۉلهدی، بو اېسه قَیتیشلرنینگ برقرارلیگی و دواميلیگیگه سلبي تأثیر قیلهدی.
سۉنگگی ییللرده قَیتیشلر اۉزگریب بارگن: ۲۰۲۵ییل معلوماتلری، اینیقسه، ایران و پاکستانده اوزاق یشهگن عایلهلرنینگ قَیتیشی بیلن، عایلهلر سانینینگ سېزیلرلی درجهده آشگنینی کۉرسهتهدی. کۉپلب قَیتیب کېلووچیلر اۉنلب ییللر دوامیده چېت اېلده یشهگن، و کۉپلب بالهلر و اۉسمیرلر مېزبان مملکتلرده توغیلگن و اولغهیگن. نتیجهده، اولرنینگ افغانستاندهگی اجتماعي و اقتصادي علاقهلری ضعیف، و موجود اجتماعي ترماقلری چېکلنگن.
قتّيق باسیم، حساباتده قَیتیب کېلووچیلرنی کوزهتیش نتیجهلری، اولرنینگ اجتماعي-اقتصادي باسیملری یوقاریلیگینی کۉرسهتهدی۸۸٪ قرضلی،۶۵٪ آزیق-طعام یېتیشماوچیلیگی،۵۷٪کونلیک ایشگه باغلیق،۱۴٪ ۱۵۰۰افغانی درجهسیدن کم درآمد،۴۵٪ بالهلر مکتبگه بارمهیپتی؛ بو بیلن بیرگه، انسان حقوقلری چېکلنگن، اختیاري حبس و تهدید خوفی موجود.
تشکیلات معلوماتیگه کۉره۶٪ قَیتیب کېلووچیلر حاضرگی جاییدن کېتماقچی،۱۱٪پاکستاندن قَیتگنلر اېسه بعضی قرینداشلر یاکه جماعه اعضالرینینگ ینه پاکستانگه قَیتگنینی بیلدیرگن.
آخرگی ایکّی ییلده تخمیناً۵ میلیون مهاجر افغانستانگه قَیتگن، و ایران همده پاکستاندن قَیتیشلر حاضر هم دوام اېتماقده.
