انسان حقوقلری بۉییچه کوزهتووچی تشکیلات طالبان افغانستانده حاکمیتنی قَیته اېگهلهگنیدن بېری مطبوعات اېرکینلیگینی بوتونلهی یۉق قیلیب، مملکت ایچیدهگی فعال عامهوي اخبارات واسطهلرینی قطعي سانسور و نظارت آستیگه آلگن دېدی.
بوگون (پنجشنبه، ۱عقرب) اعلان قیلینگن گزارشده ایتیلیشیچه، سۉنگّی تۉرت ییل ایچیده افغانستانده مطبوعات اېرکینلیگی کېسکین چېکلنگن و مملکتنینگ اخبارات جدّي ضعیفلشگن.
گزارشده۱۸ کیشی افغانستاندهگی ژورنالیست بیلن آنلاین، شونینگدېک، تورکيهده یشهیاتگن افغان ژورنالیستلری و مهاجر تشکیلاتلری بیلن اۉتکزیلگن ۱۳ ته یوزمه-یوز صحبت اساسیده تیارلنگن.
تشکیلاتنینگ کۉپهیتیریشیچه، ژورنالیستلر بو صحبتلرده افغانستان ایچیدهگی آغیر شرایطلر و اروپا اتفاقی، تورکيه همده امریکاده سورگونده یشهیاتگن همکسبلرینینگ تاباره کوچهییب بارهیاتگن معمالری حقیده گپیرگنلر.
شونینگدېک گزارش، طالباننینگ استخبارات ادارهسی برچه یېتکرمهلر محتواسینی کوزهتیب بارهدی و «امر به معروف و نهی از منکر» خادملری مطبوعات ایشلاوچیلرینینگ کيینیش قاعدهلری و باشقه طلبلریگه رعایه اېتیلیشینی نظارت قیلیشینی معلوم قیلگن.
انسان حقوقلرینی کوزهتوچی مرکزنینگ تأکیدلشیچه، طالباننینگ محلي مسووللری قانونلرنی اۉز بیلگنیچه قۉلهماقده و بو تورلی ولایتلرده سانسورنینگ هر خیل درجهده بۉلیشیگه سبب بۉلگن.
شونینگدېک تشکیلات، عیاللرگه نسبتاً جاري اېتیلگن کېسکین چېکلاولر طفیلی افغانستانده عیال ژورنالیستلر سانی کېسکین کمهیگنینی بیلدیرگن.
گزارشگه کۉره، طالبان عیال ژورنالیستلرنی اۉزلرینینگ طلب قیلگن کییم شکلیده یوریشگه مجبور قیلماقده و عیاللر اشتراک اېتگن سریاللر همده دستورلرنی یایینگه اوزهتیشنی منع قیلگن.
انسان حقوقلرینی کوزهتوچی نهادنینگ افغانستان بۉییچه تدقیقاتچیسی فرشته عباسی، «برچه افغان ژورنالیستلری ضرر کۉردی و کۉپچیلیگی مملکتنی ترک اېتدی، بیراق اېنگ کۉپ ضرر کۉرگنلر عیال ژورنالیستلردیر» دېدی.
تشکیلات، طالبان رسمیلری عاموی اخبارات واسطهلری محتواسینی نشردن آلدین کۉریب چیقهیاتگنینی و اۉزلریگه کۉره «جماعتچیلیک روحیتیگه سلبي تأثیر قیلووچی» خبرلرنی سانسور قیلیشلرینی بیلدیرگن.
ژورنالیستلردن بیرینینگ سۉزلریگه کۉره، « سیزلرنینگ خبرلرينگیز بیزگه ضرر یېتکزمهسین عکس حالده، سیز جزالنیشینگیز» ممکن دېب آگاهلنتیرهدی.
گزارشنینگ کۉپهیتیریشیچه، بو چېکلاولر طفیلی کۉپلب ژورنالیستلر اۉز-اۉزینی سانسور قیلیشگه مجبور بۉلماقده و فقط رسمي تدبیرلر مکافات تاپشیریش مراسملری، دیپلوماتیک اوچرهشوولر یاکه رواجلنیش لایحهلری حقیده خبر بېریش بیلن چېکلنماقده.
تشکیلاتنینگ یازیشیچه، حتی بوندهی تدبیرلر حقیده خبر بېرمسلیک هم بعضیده آگاهلنتیریش، تهدید یاکه حتی حبسگه آلیش بیلن یکونلنهدی.
ولایتدهگی طالبان نمایندهسی مېنگه قۉنغیراق قیلیب، پولیس بیتیروو مراسمیده قتنهشیشیمنی بویوردی. مېن بارمهدیم، چونکه بو مهم ینگیلیک اېمس دېب اۉیلهدیم. اېرتهسی کونی مېنگه، اېندی سېنگه خبر ترقهتیش منع قیلیندی دیب ایتدی.
انسان حقوقلرینی کوزهتوچی تشکیلات، سورگوندهگی افغان ژورنالیستلرینینگ حیاتی بېقرار اېکنینی و اولرنینگ مجبورن افغانستانگه قَیتریلیب، قییناققه سالینیشیدن قۉرقهیاتگنینی بیلدیرگن.
تشکیلات افغان مهاجرلرینی قبول قیلهیاتگن مملکتلرنی افغانستان حلی خوفسیز اېمسلیگینی تن آلیشگه و «مجبوري قَیتریلمسلیک» موضعیگه اعتبار بېریشگه چقیردی.
فرشته عباسی، «طالباننینگ مطبوعاتگه باسیمی آشیب بارهیاتگن بیر پیتده، افغانستانده مستقل یېتکرمهلرگه احتیاج هر قچانگیدن هم کۉپراق» دېگن مسالهنی تیلگه آلدی.
او شونینگدېک، امریکا، بویوک بریتانيا، آلمان و باشقه افغان مهاجرلرینی جایلشتیریشگه وعده بېرگن دولتلرنی خوف آستیدهگی افغانستان ژورنالیستلرینی قۉللب-قوّتلشگه همده افغانستانگه قیتریشنی تۉختهتیشگه چقیرگن.
تشکیلات، پاکستاندهگی افغانستان مهاجرلرینی اوچینچی مملکتلرگه جایلشتیریشنی تېزلشتیریش و اینیقسه عیال ژورنالیستلرنی قۉللب-قوّتلش ضرورلیگینی تأکیدلهگن.
طالبان حاکمیتنی قَیته اېگهلهگنیدن بویان، یېتکرمه و ژورنالیستلر فعالیتیگه کېنگ کۉلملی چېکلاولر جاري قیلینگن. نتیجهده، کۉپلب عاموی اخبارات فعالیتینی تۉختهتگن، مینگلب ژورنالیستلر اېسه مملکتنی ترک اېتیشگه مجبور بۉلگن.
