گزارشگر: مهدی فروتن
هرات ولایتی نینگ جبریل شهرچهسیدهگی دوکانلردن بیری نینگ کیریش اېشیگی آلدیده طالبان نینگ «امر به معروف» ادارهسیگه منسوب بېش نفر محتسب بیر قیزنی «ناتۉغری حجاب» عیبی بیلن حبسگه آلیش اوچون کوتیب توریبدی. طالبان نینگ اوشبو ادارهسیگه منسوب ایکّی نفر عیال خادم نماز اۉقیشده ایشلهتیلهدیگن چهدار کيگن قیز بیلن تشقریگه چیقیب، اونی موترگه اۉتقزهدی.
مذکور واقعه عکس اېتگن ویدیو «اطلاعات روز» گزېتهسی اختیاریگه کېلیب توشگن. جبریل شهرچهسیدهگی منبعلر نینگ ایتیشیچه، ینه تۉرت نفر یاش قیز هم طالبان طلب قیلگن حجاب قاعدهلریگه رعایه قیلمهگنلیک عیبی بیلن حبسگه آلینگن. هراتده طالبان تامانیدن کيینیش قاعدهلریگه عمل قیلمهگنلیکده عیبلنیب حبسگه آلینگن عیاللر و قیزلر نینگ انیق سانی حاضرچه معلوم اېمس. محلي منبعلر نینگ بیلدیریشیچه، اوشبو عیاللر عیاللر قماقخانهسیگه اۉتکزیلماقده. طالبان حکومتی عادتده بوندهی حالتلرده عیاللر نینگ قرینداشلریدن یازمه کفالت خطی آلگچ، اولرنی آزاد قیلهدی. شو بیلن بیرگه، طالبان قاعدهلریگه قطعي رعایه قیلیش کېرهکلیگی حقیده آگاهلنتیرهدی.
بیراق طالبان نینگ «امر به معروف» محتسبلری نینگ هرات شهریدهگی فعال اشتراکی، شونینگدېک، یۉلاوچی ترانسپورت واسطهلرینی نظارت و تېکشیروودن اۉتکزیشی عیاللر و قیزلر آرهسیده قۉرقوو همده خواطرنی کوچهیتیرماقده.
جمعه کونیدن ( ۱۵جوزا) باشلب طالبان نینگ «امر به معروف و نی از منکر» محتسبلری هرات شهری نینگ تورلی حدودلریده بورقه یاکه نماز چهداری کيمهگن عیاللر و قیزلرنی حبسگه آلیش مقصدیدهگی فعالیتینی کوچهیتیرگن. طالبان محتسبلری هرات شههری نینگ تورلی یۉنهلیشلریده جایلشیب، یۉلاوچی تشووچی ترانسپورت واسطهلری و لین موترلرینی تۉختهتماقده همده اولردهگی عیاللر و قیزلر نینگ حجابیگه رعایه اېتیشینی تېکشیرماقده. طالبان نینگ «امر به معروف» خادملری آرهسیده قوراللنگن شخصلر هم بار. اولر آدملر گوجوم بۉلهدیگن جایلر، جملهدن لیلاميلر کۉچهسی، زرگريلر بازاری، گدام کۉچهسی، الماس شرق سودا حدودی و باشقه تیربند نقطهلرگه باریب، عیاللرنی سۉراق و نظارتدن اۉتکزگن.
قماق و بدنام بۉلیش قۉرقووی
طالبلرنینگ «امر به معروف و نهي از منکر» ادارهسی هراتده محله وکیللریگه خبرنامه یوباریب، «اسلامي حجاب»گه رعایه قیلمهگن عیاللر و قیزلر اوشبو اداره محتسبلری تامانیدن حبسگه آلینیب، قماقخانهگه یوباریلیشینی معلوم قیلگن. خبرنامهده ایتیلیشیچه، طالبان رهبری ملا هبتالله آخوندزاده نینگ کۉرسهتمسیگه بناءً عیاللر و قیزلر «شرعي حجاب»گه رعایه اېتیشلری شرط. شونینگدېک، دولت ادارهلریده ایشلاوچی عیاللر و قیزلر حجاب طلبلریگه عمل قیلمسه، اولر نینگ ایش فعالیتی وقتینچه تۉختهتیلیشی حقیده آگاهلنتیریلگن. هراتدهگی اَیریم عیاللر و قیزلر «امر به معروف» محتسبلری بیلن تۉقنهش کېلیشدن قۉرقیب، اویدن چیقیشنی کمهیتیرگن یاکه بوتونلهی ترک اېتگن.۲۴یاشلی مهديه قیزلر اوچون تعلیم کورسلریدن بیریده اۉقیتووچی بۉلیب ایشلهگن، بیراق شهر مرکزیگه باریشی کېرهکلیگی سببلی ایشیگه بارمسلیککه قرار قیلگن. او «اطلاعات روز» نشریگه شوندهی دېگن: «قماققه توشیش بیز اوچون جوده کتّه عیب حسابلنهدی و نامیمیزگه داغ توشهدی. شو سببلی بوگون ایشگه باریشنی ایستهمهدیم. مېن دایما نماز چاداری کيهمن، اما بری بیر امر به معروفعدن قۉرقهمن. اولر بیزدن برقع کيیشنی طلب قیلماقده و دایم بهانه تاپهدی. افغانستاندهگی عیبیمیز شوکی، بیز عیالمیز و دایما ظلم همده باسیم آستیده یشهیمیز.» مهديه تأکیدلشیچه، هراتدهگی قیزلر و عیاللر حتا جمهوریت دوریده هم شرعي حجابگه رعایه قیلگن و کۉپچیلیگی نماز چادری کيگن، اما طالبان اولرگه نسبتاً باسیمنی ینهده کوچهیتیرگن.
و ینه شوندهی دېگن: «بیز همهمیز حجابدهمیز و هراتده قیزلر نماز چادری کيهدی. طالبان هر کونی بیزگه نسبتاً چېکلاو و قتّيققۉللیکنی کوچهیتیرماقده. مېن طالباندن هېچ قندهی امید یاکه طلب کوتمهیمن، چونکه اولر نینگ اۉزگرمسلیگینی بیلهمن. طالبان حکومتی قولهب، بیز هم آزاد بۉلهدیگن کون کېلیشیگه امید قیلهمن.»
سیمه۳۰یاشده بۉلیب، طالبان نینگ افغانستانده قَیته حاکمیتگه کېلیشی آرتیدن خارجي تشکیلاتلردن بیریدهگی ایشیدن اَیریلگن. او «اطلاعات روز» گزېتهسیگه بېرگن مصاحبهسیده شوندهی دېیدی: دنیاده صنعي اینتېلېکت ساحهسیدهگی رقابت و تکنالوگیک ترقیات جدللشهیاتگن بیر پیتده، طالبان اوچون عیاللر و قیزلر نینگ کيینیش اسلوبی اېنگ کتّه مسألهلردن بیری بۉلیب قالماقده و اولر عیناً شو یۉنهلیشگه کوچ همده مبلغ صرفلهماقده. او شوندهی دېیدی: «حقیقتاً هم افسوسلنرلی حالتکی، بو سوادسیز گروه اېرتهلبدن کېچگچه بیز عیاللرگه یاپیشیب یورهدی. دنیا قهیېرگه کېتماقده، بیز اېسه افغانستانده قَیسی تامانگه قرهب باریهپمیز؟ طالبان حکومتیده فقط ملالر و سوادسیز آدملر تۉپلنگن، اولر هر کونی عیاللر و قیزلر حیاتینی قندهی قیلیب جهنمگه ایلنتیریش حقیده اۉیلهیدی. اېندی اېسه حجاب طلبلریگه رعایه قیلمسهک، بیزنی قماققه آلیب کېتیشماقده.» شونینگدېک، یازووچی آرین آرون اۉزی نینگ ایکس اجتماعی صحیفهسیده طالبان تامانیدن عیاللر نینگ حبسگه آلینهیاتگنینی تنقید قیلگن. او شوندهی یازگن: «حکمران گروه بوگون هراتده اۉنلب عیاللرنی ‘اسلامي حجابگه رعایه قیلمهگنلیک بهانهسی بیلن حبسگه آلدی. اوشبو گروه نینگ برچه غیرِ انساني حرکتلری فقط عیاللرنی جمعیتدن بوتونلهی چېتلهتیش و برچه آدملر اوستیدن باسیم اۉتکزیشگه قرهتیلگن. جنسیتی آپارتاید و روحي قییناقلر سیاستی نینگ دوامیدیر. عکس حالده، همه بیلهدیکی، اوشبو گروه حاکمیتگه کېلیشیدن آلدین هم هراتدهگی عیاللر عنعنوي جمعیت تأثیری آستیده مذکور قاعدهلرگه عمل قیلیشگه مجبور اېدی.»
محتسبلر سانی نینگ کۉپهییشی
طالبلرنینگ هراتدهگی «امر به معروف و نهي از منکر» ادارهسی اۉز محتسبلری سانینی رسماً اعلان قیلمهگن. بیراق هرات شهری اهالیسی اولر نینگ سانی اۉتگن ییلگه نسبتاً سېزیلرلی درجهده آشگنینی اَیتماقده. محلي اهالی نینگ فکریچه، بو حالت طالبان نینگ فقرالر، اینیقسه عیاللر و قیزلرگه نسبتاً نظارت همده باسیمنی کوچهیتیریش نیتیدن دلالت بېرهدی.
فضلالرحمن انصاري، هراتدهگی گازرگاه جامع مسجدی خطیبی و پارتلش عاقبتیده هلاک بۉلگن مجیب الرحمن انصاري نینگ اوکهسی، «امر به معروف» مسووللریگه آدملر بیلن باسیم اېمس، یومشاقلیک آرقهلی معامله قیلیش کېرهکلیگینی بیر نېچه بار اېسلهتگنینی دعوا قیلگن. او شوندهی دېگن: «بیر نېچه مرته امر به معروف باشقرمهسی و مسووللریگه ایتدیمکی، آدملر نینگ قلبیگه حکمرانلیک قیلیش کېرهک. اگر بوگون مېن بو عیال نینگ باشیگه چادرنی زۉرلیک بیلن یاپدیرسهم، اېرتهگه او اونی تشلب یوباریشی ممکن. بلکه اوّلگیدېک قرشیلیک کۉرسهتیب، اونی یاقیب یوبارر و حجابگه نسبتاً حرمتسیزلیک قیلیشی ممکن.» بو بیاناتلر اونینگ اکهسی مجیبالرحمن انصاري طالبان نینگ قَیته حاکمیتگه کېلیشینی فعال قۉللب-قوّتلهگن، گازرگاه مسجدی منبریدن جمهوریت تیزیمیگه قرشی ترغیبات آلیب بارگن بیر پیتده ینگرهماقده.
مجیبالرحمن انصاري اۉشه دورده هرات شهری نینگ تورلی نقطهلریده عیاللرنی حجابگه رعایه قیلیشگه دعوت اېتووچی ریکلام بنرلرینی اۉرنهتگن اېدی. بو بنرلر اۉشه پیتده کېنگ جماعتچیلیک محاکمهسی و تنقیدلریگه سبب بۉلگن. هرات اهالیسی، اینیقسه عیاللر و قیزلر، «امر به معروف» محتسبلری نینگ کيینیش اسلوبی اوستیدن نظارتی همده اولر نینگ اجتماعي فعالیتیگه قۉییلگن چېکلاولر باشقه ولایتلرگه قرهگنده کوچلیراق اېکنینی اَیتماقده. اولر نینگ تأکیدلشیچه، بو چېکلاولر طالبان رهبریتی تامانیدن قۉللب-قوّتلنهدیگن هراتلیک قطعي قرهشلری بیلن تنیلگن روحاني نور احمد اسلام جار نینگ راضیلیگی و کۉمهگی بیلن عملگه آشیریلماقده. اسلامجار اۉزی نینگ کېسکین دیني قرهشلری بیلن مشهور حسابلنهدی.
