افغانستاندهگی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ یاردم ماموریتی (یوناما) مملکت بۉیلب جماعهلر اقلیم اۉزگریشی و اېکالوگیک معمالرنینگ کوچهییب بارهیاتگن عاقبتلری بیلن کورهشهیاتگنینی معلوم قیلدی. اوشبو بحران اهالی تورموش طرزی، آزیق-طعام خوفسیزلیگی و برقرارلیککه تاباره کۉپراق تأثیر کۉرستماقده.
یوناما جهان اطراف-محیط کونی مناسبتی بیلن نشر قیلگن گزارشیده قورغاقچیلیک و سوو تنقیصلیگی هنوز اېنگ کتّه تهدید بۉلیب قالهیاتگنینی بیلدیرگن.
گزارشگه کۉره، افغانستان اهالیسی نینگ یرمیدن کۉپی سوو تنقیصلیگیدن ضرر کۉرماقده. اوزاق دوام اېتهیاتگن قورغاقچیلیک، اینیقسه، قیشلاق اهالیسی تیریکچیلیگی نینگ اساسي منبعی بۉلگن اېکینچیلیککه جدّي تأثیر کۉرستگن.
شرقي ولایتلرده، جملهدن ننگرهارده، دهقانلر حاصللر نینگ تکرار-تکرار نابود بۉلهیاتگنیدن شکایت قیلماقده. سوو منبعلرینینگ کمهییشی اېسه یېر و سوو اوچون رقابتنی ینه-ده کوچهیتیرماقده.
ننگرهارنینگ گۉشته تومنیدهگی بیر دهقان شوندهی دېگن: «دریامیز اېندی آلدیندن ایتیب بۉلمهیدیگن بۉلیب قالدی. اۉتگن ییلی اېنگ ضرور پیتده قوریب قالدی، بو ییل اېسه تاشقین کېلیب، حاصلیمیزنینگ یرمینی یۉق قیلدی.»
جَنوبدهگی وضعیت ینهده آغیر
یوناما معلوماتیگه کۉره، قندهار، هلمند، نیمروز، زابل و ارزگان ولایتلریده سوو بحرانی اینیقسه کېسکین توس آلگن. تکرارلنهیاتگن قورغاقچیلیک، یاغاینگرچیلیک نینگ کمهییشی و یېرآستی سوولری نینگ معیاریدن آرتیق آلینیشی سوو تیزیملرینی ایزدن چیقرماقده.
بو حدودلرده دریالر قوریب بارماقده، عنعنوي سوغاریش تیزیملری یېمیریلگن و کۉپلب اهالی چوقورراق قودوقلر قزیشگه مجبور بۉلماقده، بیراق کۉپینچه بوندن هم نتیجه چیقمهیپتی.
گزارشده قیشلاق خۉجهلیگی محصولاتلری ایشلب چیقریشی و ایچیملیک سووی تأمیناتی کمهییب بارهیاتگنی، اَیریم عایلهلر اېسه سوو ایزلب کۉچیشگه مجبور بۉلهیاتگنی قید اېتیلگن.
متخصصلرنینگ آگاهلنتیریشیچه، تېزکار چارهلر کۉریلمسه، منطقه نینگ اَیریم قِسملری یشش اوچون یراقسیز حالگه کېلیشی ممکن.
غربي و مرکزي حدودلرده باشقه تهدیدلر
یوناما غربي حدودلرده هم جدّي اېکالوگیک معمالر موجودلیگینی بیلدیرگن. غور و فراه کبی ولایتلر اوزاق مدتلی قورغاقچیلیکدن اذیت چېکهیاتگن بۉلسه، باشقه اَیریم حدودلر کوچلی یاغاینگرچیلیک و کوتیلمهگن تاشقینلرگه دوچ کېلماقده.
لوگر، پروان و کاپیسا ولایتلریده هم تاشقینلر تاباره آلدیندن ایتیب بۉلمهیدیگن توس آلماقده. جَنوبده اېسه کوچلی شماللر و چنگ بۉرانلری اېکینلرگه ضرر یېتکزماقده.
کنر، نورستان و لوگر ولایتلریده اۉرمانلر نینگ کېسیلیشی تاشقین و کۉچکیلرگه قرشی طبيعي حمایهنی ضعیفلشتیرگن. بدخشان کبی تاغلی حدودلرده اېسه آرتیقچه چاروا باقیش و اېکاتیزیملرنینگ بوزیلیشی بیولوگیک خیلمه-خیللیک نینگ کمهییشیگه آلیب کېلماقده.
یوناما ترتیبسیز کانچیلیک فعالیتی هم یېر و سوو منبعلریگه قۉشیمچه ضرر یېتکزهیاتگنینی تأکیدلهگن.
شهرلرده هم محیط زیست باسیم کوچهیماقده
گزارشگه کۉره، افغانستان شهرلری هم محیط زیست معمالر باسیمی آستیده قالماقده.
کابلده، اینیقسه قیش آیلریده، صفتسیز یاقیلغیدن فایدهلنیش و چیقیندیلرنی باشقریشدهگی کمچیلیکلر طفیلی هوا افلاسلنیشی اهالینینگ ساغلیغی اوچون کتّه خوف توغدیرماقده.
پنجشیر، کاپیسا و میدان وردهک ولایتلریده اېسه توریزم نینگ اۉسیشی دریالر و واديلرده چیقیندیلر کۉپهییشیگه سبب بۉلگن. یوناما بو حالت اطراف-محیطنی محافظه قیلیش بۉییچه ینهده کوچلی باشقروو ضرورلیگینی کۉرسهتیشینی قید اېتگن.
