بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ انسان حقلری بۉییچه عالي کمیساری ولکر تورک میزبان دولتلر تامانیدن افغانستانلیک مهاجرلر و باشپناه ایزلاوچیلرنی مجبوري دېپورت قیلیش دوام اېتهیاتگنیدن آگاهلنتیریب، بو خلقارا انسان حقوقلری و قاچقینلر حقوقی قانونلرینینگ بوزیلیشی اېکنینی ایتدی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ انسان حقلری بۉییچه عالي کمیسارلیگی بوگون (جمعه، ۱-جوزا) نشر قیلگن بیاناتده شوندهی دېییلهدی: «افغانستانلیک عیاللر، بالهلری و اېرککلری خوفسیزلیک ایزلب بارگن مملکتلردن هنوز چیقریب یوباریلماقده و اۉز خواهشلریگه قرشی افغانستانگه قَیتریلماقده؛ او یېرده اېسه اولر جدّي خوف-خطرلر آستیده قالماقده.»
ولکر تورک شونینگدېک، اَیریم اروپا دولتلری افغانستاندهگی نهایتده آغیر انسان حقلری وضعیتیگه قرهمهی، افغان باشپناه ایزلاوچیلرینی دېپورت قیلیشنی قَیته باشلهگنی یاکه بو مسألهنی کۉریب چیقهیاتگنی حقیدهگی آرتیب بارهیاتگن خبرلردن هم خواطر بیلدیرگن.
او حاضرده محاکمه قیلینهیاتگن اروپا اتفاقینینگ مهاجرلرنی قَیتریش بۉییچه ینگی تکلیف اېتیلگن قانونلرینی هم تشویشلی دېب اتهب، بو قانونلر انسان حقوقلری کفالتلرینی ضعیفلشتیریشی و آدملرنی خوف آستیده قالدیریشی ممکنلیگینی ایتگن.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی انسان حقوقلری بۉییچه عالي کمیساری شوندهی دېدی: «مېن افغانستانگه هر قندهی مجبوري قَیتریشدن جدّي آگاهلنتیرهمن، اگر هر بیر شخص نینگ خوفی علیحده بهالنمهگن بۉلسه؛ بو بهالش خلقارا انسان حقوقلری و قاچقینلر حقوقی قانونلریگه کۉره مجبوري دیر و عیناً شو قانونلرگه موافق عملگه آشیریلیشی کېرهک.»
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ افغانستاندهگی یاردم ادارهسی یوناما گزارشیگه کۉره، جاري میلادي ییل دوامیده حاضرگچه 600 مینگ مهاجر ایران و پاکستاندن دېپورت قیلینیب، افغانستانگه قَیتگن. شونینگدېک، یقین سکّیز آی ایچیده ینه 1،7 میلیون کیشی ایراندن ۱.۱ میلیون کیشی پاکستاندن چیقریب یوباریلیشی کوتیلهدی.
یوناما و بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ انسان حقوقلری بۉلیمی نینگ اۉتگن ییلی چاپ اېتیلگن گزارشیده افغانستانگه دېپورت قیلینگن مهاجرلر و باشپناه ایزلاوچیلر جدّي انسان حقوقلری بوزیلیشلریگه دوچ کېلهیاتگنی قید اېتیلگن. جملهدن، اۉزباشیمچهلیک بیلن حبسگه آلیش، قماق، قییناقلر و طالبان تامانیدن یامان معامله حالتلری کوزهتیلگن.
گزارشگه کۉره، عیاللر و قیزلر، سابق عملدارلر و حربيلر، ژورنالیستلر، مدنی جماعه چیلیک فعاللری انسان حقوقلری بوزیلیشی و طالبان تامانیدن سوءاستعمال قیلینیش خوفی آستیده قالماقده.
والکر تورک اوشبو گرازشگه اشاره قیلیب شوندهی دېدی: «انسان حقوقلری جدّي بوزیلیشی خوفی آستیده بۉلگن شخصلرنی افغانستانگه مجبورن قَیتریش خلقارا حقوقدهگی اساسي ‘مجبوري قَیترمسلیک پرینسیپیگه ضد حسابلنهدی.»
او دولتلرنی خلقارا حقوقي مجبوريتلریگه رعایه قیلیشگه و افغانستان مهاجرلری همده باشپناه ایزلاوچیلرنی توزهتیب بۉلمهیدیگن ضرر خوفیگه دچار قیلهدیگن هر قندهی حرکتدن تيیلیش آرقهلی حمایه قیلیشگه چقیردی.
ایران و پاکستان سۉنگّی ایکّی ییل دوامیده افغانستانلیک مهاجرلرنی دېپورت قیلیشنی کوچهیتیرگن بۉلیب، فقط۲۰۲۵ ییل نینگ اۉزیده قریب ایکّی میلیون مهاجرنی افغانستانگه چیقریب یوبارگن.
شو بیلن بیرگه، تورکيه، تاجیکستان و اَیریم اروپا دولتلری، جملهدن آلمان و سوئیس دن هم افغان مهاجرلرینی دېپورت قیلیش دوام اېتماقده.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ حساباتلریگه کۉره،۲۰۲۳ ییل سپامبر آییدن بویان تخمینا۵.۹میلیون مهاجر اېران و پاکستاندن افغانستانگه قَیتگن. اولر نینگ کۉپچیلیگی مجبورن دېپورت قیلینگن.
بو مهاجرلرنینگ قَیتیشی افغانستاندهگی گومانیتار بحراننی ینه-ده کوچهیتیرگن و انسانپرورلیک یاردمیگه محتاج آدملر سانی نینگ آرتیشیگه سبب بۉلگن. شو بیلن بیرگه، افغانستان اوچون اجرهتیلگن انسان پرورلیک یاردم بودجه کېسکین کمهیگن.
