سارا عنان
هر تانگ افغان مهاجرلرینینگ ایرانیدهگی حیاتی قۉرقوو و خواطر بیلن باشلنهدی. «بوگون هم مېنی پولیس حبسگه آلهدیمی؟» بو عادي سوال مینگلب مهاجرلر اوچون کوندهلیک حقیقتگه ایلنگن، حتا حجتلی بۉلگنلر اوچون هم. پنجشنبه تانگیده نوید و شریف هر کونگیدېک ایشگه یۉل آلیشهدی. تهراننینگ پاسدران اولسواللیگیدهگی بناده، کۉپ کونلر و کېچهلر ایشلهگن جایلریگه. اولرنینگ هر ایکّلهسیده هم قانوني حجتلر بار.
هر ییلی خواطر و خرجت بیلن اوزهیتیریلهدیگن یشش پاسپورت بار. اۉشه کونی ساعت۱۰ ده، عادی کییمیدهگی پولیسلر بناگه کیریشهدی. جنایتچیلرنی اېمس، «خارجلیکلرنی» ایزلب. پولیس قرشیسیده مهاجرلر هېچ قندهی سۉز، توشونتیریش یاکه اعتراض بیلدیره آلمهیدی. فقط بویروق، اطاعت و سکونت. پولیس اولرنینگ قۉلینی باغلب، ایش کییملریگه اعتبار بېرمسدن، اوّل اولرنی بۉلیمگه، سۉنگره اردوگاه آلیب کېتهدی.
در یک سال اخیر، تعداد بازداشت مهاجران و میزان خشونت پولیس ایران با آنان بسیار بالا رفته است. گزارشهای متعددی نشان میدهد که حتا دارندگان پاسپورت اقامتی و کارت آمایش نیز از بازداشت و انتقال به اردوگاهها در امان نیستند. در این گزارش، تجربهی سه مهاجر افغانستانی را مرور میکنیم که روایتشان، تصویری از رنج، ترس و بیاعتمادی در میان هزاران مهاجر دیگری است که با ترس منتظر نوبت خود هستند.
سۉنگّی بیر ییل ایچیده ایران پولیسی تامانیدن افغان مهاجرلرنی حبسگه آلیش و اولرگه نسبتاً زۉرآورلیک حالتلری کېسکین آرتگن. کۉپلب حساباتلرگه کۉره، حتی یشش پاسپورتی یاکه اقامت کارتیگه اېگه بۉلگن مهاجرلر هم حبسگه آلینیب، اردوگاهلرگه یوباریلیشدن امانده اېمسلر. اوشبو مقالهده بیز اوچ افغان مهاجرنینگ باشیدن کېچیرگنلرینی بیان قیلهمیز. اولرنینگ حکایهلری مینگلب مهاجرلر آرهسیده ترقهلگن قۉرقوو، اضطراب و ایشانچسیزلیک نینگ جانلی تصویریدیر. اولر هر کونی اۉز نوبتینینگ کېلیشیدن قۉرقیب، حیات کېچیریشماقده.
فهرست مطالب
مهاجرلرنینگ اچّیق تجربهسی حبسدن اردوگاهگچه
نوید و شریف قیرق یاش اطرافیده، کۉپ ییللردن بېری ایرانده محنت قیلیب یشهیدیلر. هر ییلی قانوني یشش رخصتنامهلرینی ینگیلب توریشهدی و عایلهلری هم شو یېرده استقامت قیلهدی. اما اۉشه پنجشنبه تانگی اولر اوچون کوتیلمهگن و امیدسیز کون بۉلدی. شخصی کییمیدهگی پولیسلر بناگه کیریب، «اتباع»نی (یعنی چېت اېلّیکلرنی) ایزلهی باشلهگنلریده، اولر پاسپورتلرینی کۉرسهتیشدی، اما پولیس حجتلرگه حتا بیر قرهب هم قۉیمهدی.
نوید «پولیس پاسپورتلریمیزنی قۉلیمیزدن آلدی دېدی. حجتلریمیزنی کۉرسه، بیزنی حبسگه آلمس دېب اویلهدیک. اما اولر حجتلرگه عموماً قرهمهدی، بلکه پاسپورتلرنی بنا نینگ مهندسیگه تاپشیردی؛ گۉیا کېینراق اردوگاهگه آلیب کېلیب، تېکشیریب چیقهدی. بیزنی گۉیا آغیر جنایت قیلگندېک، کیشنلب، خۉرلب بۉلیمگه آلیب کېتیشدی.»
پولیس قیسقه تۉختشدن سۉنگ، حبسگه آلینگنلرنی «گردنهیې تنباکو» دېب اتلهدیگن اردوگاهگه یوبارهدی. اولر یېتیب بارگنده ایش وقتی توگهگن بۉلگن، شو سببلی نوید و شریف ایکّی کېچه-کوندوزنی اردگاهده اۉتکزیشلری کېرهک اېدی شنبه کونی ایش باشلنگنیده مهندس حجتلرنی آلیب کېلهدی و تېکشیروودن سۉنگ اولر آزاد قیلینهدی.
شریف «ایکّی کېچه - کوندوز اردگاهده قالیش بو بیز اوچون حقیقي دۉزخ اېدی. او یېرده گینه حالت اَینچلی، سوو و طعام یېترلی اېمس. قۉریقچیلر مهاجرلرگه انساني مناسبتده بۉلیشمهیدی؛ آزگینه بهانه تاپسهلر، کلتکلشهدی. عایله و فرزندلریمیز اویده تشویشده اېدی. نهایت شنبه کونی مهندس پاسپورتلریمیزنی آلیب کېلدی، بیراق بیزنی فقط ساعتلب کوتیشدن سۉنگ، تخمیناً توشدن کېین ساعت ایکّیلر اطرافیده آزاد قیلیشدی. اما بو واقعهنینگ روحي جراحتی اونوتیلمهیدی. بو نهفقط بیز اوچون، بلکه عایلهمیز و فرزندلریمیز اوچون هم نهایتده آغریقلی و امیدسیز تجربه بۉلدی.»
نوید و شریفنینگ حبسگه آلینیشی اولر قانوني حجتلرگه اېگه بۉلیشلریگه قرهمهی ایران حدودیده یریم عصردن بېری یشب کېلهیاتگن افغان مهاجرلری باشیدن کېچیرگن مینگلب حالتلردن فقط بیرتهسی دیر.
نعیم اېسه ایرانده ۳۰ ییلدن آرتیق وقت دوامیده یشهیاتگن، «کارت اقامه» (مهاجرلیک کارت) اېگهسی بۉلگن بیر مهاجردیر. اوندن مهاجرلرنینگ حاضرگی احوالی حقیده سۉرهگنیمده، او امیدسیزلیک و اچینیش ارهلش آهنگده شوندهی دېدی:
«بیر ییلدن بېری شوندهی بۉلیپتی، هفتهده بیر مرته بۉلسه هم پولیس مېنی اوییمدن ایش جاییمگه بارهیاتگنیمده تۉختهتیب، حبسگه آلیب، اردوگاهگه آلیب کېتهدی. اگر «کارت اقامت» بارلیگینی ایتسم هم، اعتبار بېرمهیدی.»
اونگه نېگه قانوني حجتلر بۉلیشیگه قرهمهی حبسگه آلینهیاتگنینی سۉرهگنیمده، «پولیس حجتلرگه اعتبار قیلمهیدی. حتی گپیریشگه هم رخصت بېرمهیدی. پولیس بیلن تۉقنهش کېلگنده، اېنگ یخشیسی جیم توریشدیر. اولر سېنی اردگاهگه آلیب باریشهدی، کېین او یېرده حجتلرنی تېکشیریب چیقیشهدی. اگر همهسی جاییده بۉلسه، آزاد قیلهدی» دېب جواب قیترهدی.
زۉراور حبسلر و قانوني حجتلرگه بېپسندلیک بو مسأله فقط ناقانوني مهاجرلرنی حبسگه آلیش حقیده اېمس، بلکه قانوني حجتلرگه بۉلگن مېنسیمسلیک حقیدهدیر، بو اېسه آغرینی ایکّی برابر کوچهیتیرهدی. نعیمگه کۉره، «پولیسلر افغان اېکنلیگیمیزنی بیلگن زهاتی، آیاق کییملریمیزنینگ ایپلرینی یېچیشنی بویوریشهدی و اۉشه ایپلر بیلن بیر- بیریمیز نینگ قۉللریمیزنی محکم باغلشهدی.»
«اولر، بیز ایپنی تارتیب، باشقه بیر مهاجر بیزنینگ قۉللریمیزنی باغلهسین» دېدی. قۉللر باغلنگن حالده اوّل بۉلیمگه آلیب باریشهدی. او یېرده بیر نېچه ساعت کوتیشگه تۉغری کېلیشی ممکن.
همهدن قۉللری محکم باغلنگن آدملرنینگ ساغلیک حالتیگه هېچ کیم اعتبار بېرمهیدی. کیمدیر کسل بۉلیشی یاکه معماسی بۉلیشی ممکن؛ پولیس اوچون بو نینگ اهمیتی یۉق. هېچ کیم اعتبار قیلمهیدی. نعیم، او اېندی بوندهی حالتلرگه انچه اۉرگنگن؛ بو اونگه اېندی ینگی یاکه جوده قیین اېمسلیگینی تیلگه آلهدی. یریم عصر دوامیده پولیس افغان مهاجرلرگه انه شوندهی مناسبت بیلدیریب کېلهدی. مهاجرلر ایران یېریده باشیدن کېچیرگن عذاب-عقوبتلری کۉپینچه سکوت و بې اعتبارلیک آستیده اونوتیلهدی.
بو حالت ایراننینگ افغان مهاجرلری اوچون اېندی عادتي جریانگه ایلنگن. نعیم و مینگلب باشقه مهاجرلر اېندی نه حساب-کتاب، نه عدالت کوتیشهدی. حجتلریگه حرمت کۉرسهتیلیشینی هم امید قیلیشمهیدی. اولر حبسگه آلینیب، اردوگاهگه آلیب کېتیلیشنی قبول قیلیب بۉلیشگن. اگر اردگاهگه آلیب باریلسه، بیر نېچه ساعتدن سۉنگ آزاد قیلینیشنی بیلهدی. اما اېنگ دهشتلیسی حبسگه آلیش نینگ اۉزی، اونینگ اصولی. نعیم شوندهی دېدی، «پولیس آدمنی تینچلیک بیلن، انساني مناسبتده حبسگه آلمهیدی. اولر افغان اېکنلیگیمیزنی بیلگن زهاتی، بویورهدی: آیاق کییملرینگنینگ ایپینی یېچ. کېین اېسه اۉشه پیتده حبسگه آلینگن باشقه بیر مهاجر بیزنینگ قۉللریمیزنی اۉشه ایپ بیلن محکم باغلهیدی.»
نعیم نینگ فکریچه، بو اران پولیسینینگ سیاستی و عادتدهگی مناسبت اسلوبی حسابلنهدی. «یریم عصردن بېری ایران پولیسی افغان مهاجرلرگه شوندهی معامله قیلیب، زۉراورلیک کۉرسهتیب کېلهدی، اما هېچ بیر اداره اولرنی حسابگه تارتمهیدی، سوال بېرمهیدی» دېب ایتهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بوندن هم اچّیق و غیرِ انساني حالت بۉلمسلیگی ممکن: «کارت اقامت»گه اېگه بۉلگن، 30 ییلدن بېری ایرانده قانوني یشب کېلهیاتگن مهاجر اۉز آیاق کییمینینگ ایپینی یېچیب، قۉلینی اۉزی باغلاتیشی کېرهک نه جنایت، نه قاعده بوزرلیک اوچون، بلکه فقط شونچهکه افغان و مهاجر بۉلگنی اوچون.
ضدیتلی سیاستلر و غیرِ انساني مناسبت
عنایت رسا، تهران بیلیم یورتیده تحصیل آلهیاتگن افغان طلبهگه کۉره، ایران پولیسینینگ افغان مهاجرلرگه نسبتاً بوندهی حبسگه آلیشلری و زۉراورلیکلری نهایتده ویرانکار عاقبتلرگه آلیب کېلهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، اېنگ آغریقلی جهتی بو جریاننینگ مهاجرلرنینگ فرزندلریگه کۉرسهتهدیگن تأثیریدیر.
اونگه کۉره، «اگر بیر آته قانوني حجتلرگه اېگه بۉلسه-ده، بری بیر حبسگه آلینسه یاکه عایلهنینگ باشقرووچیسی بیر نېچه کېچه-کوندوز اردگاهگه سقلنسه، فرزندلری بوندن نیمه سبق آلهدی؟ اولر اۉرگنهدیلر قانون همهگه بیر خیل تطبیق اېتیلمهیدی. اولر بیلیب آلیشهدی حتی 30 ییل بیر مملکتده یشسنگ هم، بری بیر بېگانهسن؛ ایستهلگن پیتده حبسگه آلینیشینگ و کلتکلنیشینگ ممکن.»
رسانینگ فکریچه، کۉپلب افغان مهاجرلرنینگ فرزندلری اولرنینگ اکثریتی ایرانده توغیلگن یاکه بوتون عمرینی شو یېرده اۉتکزگن بوگون کېلهجکلریدن امیدسیز. اولر «شخصیتسیزلیک» و «بېگانهلیک» محیطیده وایهگه یېتیشیپتی. نه ایرانده قالیش امیدی بار، نه افغانستانگه قَیتیش امکانیتی. اولر جمعیتنینگ چېتیده، هر کونی قۉرقوو بیلن یششگه مجبور.
رسانینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، «ایران افغان مهاجرلرنینگ محنت کوچیدن تۉلیق فایدهلنهدی، اینیقسه شهرسازلیک، سۉییشخانه و ایرانلیکلر ایشلشنی ایستهمهیدیگن آغیر محنت ترماقلریده. حتا هېچ قندهی قانوني حجتگه اېگه بۉلمهگنلردن هم فایدهلنیشهدی. پولیس بونی بیلهدی، لېکن اولرگه احتیاج بارلیگی سببلی اولرنی حبسگه آلمهیدی. اما اینیقسه قوریلیش ساحهسیده و فعال مهاجر ایشچیلرگه نسبتاً باسیم کوندن کونگه کوچهیماقده. اتهیلب اولرگه آسایشتهلیک و خوفسیزلیک بېریشمهیدی. اولر دایمي روشده تهدید و کمسیتیشلرگه دوچ کېلیشهدی، چونکه ایرانلیکلر اولرنی «ایش اۉرینلریمیزنی تارتیب آلگن» دېب حسابلشهدی.»
رسانینگ سۉزلریگه کۉره، ایران حکومتینینگ مهاجرلیک سیاستیده محنت کوچیگه بۉلگن احتیاج بیلن انسان حقوقلری نینگ پایمال اېتیلیشی اۉرتهسیده آچیق ضدیت موجود.
اونگه کۉره، «اگر قوریلیش ساحهلریده یاکه نسبتاً «آبرومندانه» ایش جایلریده یشش رخصتی و کارت اقامت (مهاجرلیک کارتی) هم حبسدن و اتهیلب قیلینگن عذاب-عقوبتلردن حمایه قیله آلمهسه، اونده قندهی قیلیب قانوني حجتگه اېگه بۉلمهگن آدملر آغیر و پست معاشلی ایشلرده بېملال ایشلهی آلهدی؟» بو ایکّی یوزلمه سیاست مهاجرلرنی فقط آغیر، پست معاشلی محنت اوچون فایدهلنیلهدیگن «واسطه»گه ایلنتیرگن. اولر جمعیت اوچون ضرور محنتنی بجریشهدی، اما قوریلیش یاکه بیرآز درآمدلیراق ایشلرده قتنهشگن زهاتی حبسگه آلینیشی و اردوگاهگه یوباریلیشی هېچ گپ اېمس.
قَیتیش امکانسیز، قالیش اېسه چیدهب بۉلمس
مهاجرلرنینگ عذابی فقط ایران بیلن چېکلنمهیدی، افغانستاندهگی وضعیت اېسه بوندن هم امیدسیز و آغریقلی. نعیم،
«افغانستانده ایش یۉق، آدملرنینگ حیاتی بوتونلهی ایزدن چیققن دېدی. سۉنگّی پیتلرده افغانستانگه قَیتگنلرنینگ همهسی ینه ایرانگه قَیتیش یۉلینی ایزلهیپتی. طالبان حکومتی ایش یرهتیش امکانیتیگه اېگه اېمس. اولرنینگ اقتصادي و اجتماعي چېکلاولری آدملرنی مجبورن مهاجرلیککه اوندهیپتی.»
شریف هم شونگه اۉخشهش فکرده: افغان مهاجرلر آغیر باسیم آستیده یشهماقده. بیر تاماندن، ایران حکومتی اولرگه قرشی باسیمنی کوچهیتیرگن؛ باشقه تاماندن اېسه، طالبان اقتصادینی ویران قیلگن افغانستانگه قَیتیش نینگ هم علاجی یۉق.
نوید، شریف، نعیم و مینگلب باشقه مهاجرلر انه شو دایره ایچیده قملیب قالیشگن. نه کېتیش ممکن، نه تینچلیک بیلن قالیش. اولر فقط شونگه امید قیلیشهدی، بیر کون کېلیب بو حالت اۉزگرر. اما هر بیر ینگی حبس، هر بیر تحقیر و هر بیر کېچهگی قۉرقوو اولرنینگ امیدینی بیر آزدن سۉندیرهدی. شونگه قرهمهی، اولر عایلهلرینینگ تیریکچیلیگینی تأمینلش اوچون هر کونی حبس خوفی، تحقیر و بېخواطرلیک ایچیده محنت قیلیشهدی. اما کون سیین ایراننینگ ضدیتلی سیاستی و افغانستان نینگ آغیر احوالی اولرنینگ بو کورهشینی ینه-ده اچّیق و چیدهب بۉلمس حالگه کېلتیریپتی.
اېسلتمه: اوشبو گزارشده تیلگه آلینگن شخصلر نینگ اسملری اولر نینگ خوفسیزلیگینی تأمینلش مقصدیده اۉزگرتیریلگن (مستعار) بېریلگن.
