گزارشگر: آذر
لیزا شمسنینگ وفاتیگه تۉرت آیدن آرتیق وقت اۉتدی. او کابلده اېری تامانیدن کلتکلنیب، حیاتدن کۉز یومگن عیال اېدی. اونینگ عایلهسی قاتللیک ایشی بۉییچه قیلگن شکایتلری نتیجهسیز قالهیاتگنینی اَیتماقده. شو بیلن بیرگه، لیزا نینگ قرینداشلری بو ایشنی تعقیب قیلگنلری سببلی طالبلر و اېری نینگ عایلهسی تامانیدن تهدیدلرگه دوچ کېلهیاتگنینی بیلدیرگن. طالبان لیزا نینگ آپه-سینگیللرینی قۉلگه آلیش بۉییچه بویروق هم چیقرگن.
۱۴ییل دوام اېتگن زۉروانلیک
۲۹یاشلی، بېش فرزند نینگ آنهسی بۉلگن لیزا شمس۱۴ ییل اوّل حسیبالله سروري اسملی اېرکککه تورموشگه چیققن و کابل شهری نینگ ۱۵- ناحیهسیده یشیب کېلگن.
لیزا نینگ آتهسی، سابق حکومت حربيلریدن بیری بۉلگن و حاضرده بویوک بریتانياده باشپناه آلگن شمسالدین شمس نینگ ایتیشیچه، قیزی۱۴ ییل دوامیده عایلهوي زۉروانلیککه چیدهب کېلگن.
اونینگ سۉزلریگه کۉره، لیزا تورموشی نینگ ایلک کونلریدناق زۉروانلیککه اوچرهگن. شمس قیزینی اجرهشتیرماقچی بۉلگن، اما لیزا جمعیتده اجرهشگن عیالگه نسبتاً سلبي مناسبت موجودلیگی سببلی بونگه راضی بۉلمهگن. کېینچهلیک او اېری نینگ اوییگه قَیتگچ، زۉروانلیک ینه-ده کوچهیگن.
شمس شوندهی دېیدی: «شوندن کېین او (لیزا)نی تۉرت ییل دوامیده قهمهب قۉیدی و بیز نینگ اوییمیزگه کېلیشیگه رخصت بېرمهدی. کېین آقسقاللر واسطهچیلیگیده مسأله حل قیلیندی و قیزیمگه بیز نینگ اویگه کېلیشگه رخصت بېریلدی. اما ظالم اېری ایچیده عداوتنی سقلب قالگن اېدی.»
«اۉلیمنی هم تنلهی آلمهیمن»
لیزا سینگلیسیگه یوبارگن اودیو پیاملردن بیریده اېندی اونینگ هېچ قندهی یۉلی قالمهگنینی، اما فرزندلری اوچون یششگه مجبور اېکنینی ایتهدی. بو پیامنی او اېری تامانیدن کلتکلنگنیدن کېین یوبارگن.
اودیو پیامده لیزا اېری نینگ فرزندلریدن بیرینی اورهیاتگنینی، اونی قوتقریش اوچون اېری نینگ آیاغیگه باش اېگیشگه مجبور بۉلگنینی حکایه قیلهدی. او شوندهی دېیدی:
«پېشانهمنی اونینگ آیاقلریگه قۉیدیم، دېدیم: مېن سېنگه سجده قیلدیم، اېندی مېنی قۉییب یوبار. بو حیاتدن چرچهدیم. او بالهنی قۉییب یوباردی، کېین مېنی اوردی و اویدن چیقیب کېتدی. مېن اوچون باشقه هېچ قندهی یۉل قالمهدی. اۉلیمنی هم تنلهی آلمهیمن، فرزندلریم اوچون یششگه مجبورمن.»
شمسالدین شمس نینگ ایتیشیچه، قیزی اۉلیمیگه سبب بۉلگن کلتکلنیشدن 15 کون آلدین هم ینه بیر بار زۉروانلیککه اوچرهگن. اۉشه پیتده حسیب نینگ اکه-اوکهلری، آپه-سینگیللری و آنهسی اېندی بوندهی واقعهلر تکرارلنمسلیگیگه وعده بېرگن، بیراق زۉروانلیک دوام اېتگن.
شمس نینگ سۉزلریگه کۉره، کویاوی باشقه بیر عیال بیلن مناسبتده بۉلگن و یقینده اونگه هم اویلنگن. حسیب نینگ ایکّینچی نکاحی اېر-خاتین اۉرتهسیدهگی ضدیتلرنی ینه-ده کوچهیتیرگن.
لیزه نینگ اۉلیمی قندهی یوز بېردی
شمسالدین شمس نینگ ایتیشیچه، قیزی ۲۰۲۶-ییل۱-فبروری، یعنی ۱۴۰۴-ییل ۱۲-دلو کونی قتّيق کلتکلنگن و شو کون نینگ آخریده وفات اېتگن.
اونینگ ایتیشیچه، اۉشه کونی لیزا قتّيق کلتکلنگنیدن کېین ویدېو ملاقات آرقهلی اونگه قۉنغیراق قیلیب، باشیدن کېچیرگن واقعهلرنی ایتیب بېرگن:
«حسیب بازارده اېدی، یانیده دینا (ایکّینچی خاتینی) هم بار اېدی. مېن اونگه قۉنغیراق قیلیب، اویده آزیق-طعام قالمهگنینی ایتدیم. او جهلی چیقیب، نېگه مېنی بېزاوته قیلیهپسن دېدی. بیردن اویگه کیریب کېلدی. مېن آشخانهده اېدیم. او مېنی اوریشنی باشلهدی. باشیمنی آشخانه چوکییگه اوردی، ساچیمدن تارتیب، باشیمنی دېوارگه اوردی. یېرگه ییقیلدیم. قارنیم اوستیگه اۉتیریب آلیب، باشیم و یوزیمگه مشت و تېپکی بیلن اوردی. هوشیمنی یۉقاتدیم. هوشسیز حالتیمده مېنی باشقه خانهگه تشلب کېتگن اېدی. بیر آزدن کېین هوشیمگه کېلیب، سیزلرگه قۉنغیراق قیلیشگه مجبور بۉلدیم.»
آتهسی اوندن تنهسی نینگ قَیسی جایلری آغرياتگنینی سۉرهگنیده، لیزا باش، بۉیین، یېلکه، قبیرغه و آیاغینی کۉرسهتگن.
شوندن سۉنگ شمس باشقه ایکّی قیزی نسترن و ملیناگه قۉنغیراق قیلیب، لیزا نینگ آلدیگه باریب اونی شفاخانهگه آلیب باریشنی سۉرهگن.
نسترن و ملینا لیزا نینگ اوییگه یېتیب باریشگن، اما حسیب اویده بۉلیشیدن قۉرقیب ایچکریگه کیره آلیشمهگن. اولر دروازه آلدیده ییغلب تورگن پیتده محلهدهگی آدملردن بیری حسیب نینگ اویده اېمسلیگینی، طالبان خادملری اونی پولیس بۉلیمیگه آلیب کېتگنینی ایتگن.
شمس نینگ ایتیشیچه، قۉشنیلر اوی ایچیدهگی قیچقیریق و جنجل آوازلرینی اېشیتیب، خوفسیزلیک بۉلیمیگه خبر بېرگنلر.
نسترن و ملینا آپهلرینی قصبه حدودیدهگی خصوصي شفاخانهگه آلیب باریشگن. «رحمت» شفاخانهسیگه تېگیشلی دېب کۉرسهتیلگن قۉلیازمه حجتده لیزا ساع۴:۳۵ده هوشسیز حالتده آلیب کېلینگنی قید اېتیلگن.
حجتده اونینگ بۉینی و اۉنگ قۉلیده جراحتلر انیقلنگنی یازیلگن. کېینچهلیک بېمار کوماگه توشگنی و شفاکارلرنینگ اونی سقلب قالیش بۉییچه اورینیشلری ثمره بېرمهگنی، نتیجهده وفات اېتگنی قید اېتیلگن.
شمس نینگ ایتیشیچه، قیزی نینگ جسدی اۉشه کونی کېچقورون طب عدلی اېکسپېرتیزهگه یوباریلگن. بیراق یۉلده حسیب نینگ جیینی ظریف الله تېز یاردم موترسیگه چیقیب، طب عدلی خادملریگه لیزا اۉز جانیگه قصد قیلگنینی و «هېچ قندهی تېکشیروو کېرهک اېمسلیگینی» ایتگن.
«هېچ بیر مسوول بیز نینگ آوازیمیزنی اېشیتمهدی»
شمسالدین شمس نینگ ایتیشیچه، قیزی نینگ اۉلیمیدن تۉرت آی اۉتگن بۉلسه-ده، طالبان اونینگ شکایتلریگه اعتبار قرهتمهگن.
اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ جنایت قیدیروو بۉلیمی، کابل خوفسیزلیک باشقرمهسی نینگ جنایت بۉلیمی و 15-خوفسیزلیک حدودیگه بیر نېچه بار عریضه تاپشیریلگن، اما «اېشیتهدیگن قولاق تاپیلمهگن».
شمس حسیبالله سروري و اونینگ قرینداشلرینی طالبان عملدارلریگه پاره بېریب، لیزا نینگ اۉلیمی یوزهسیدن تېرگاو آلیب باریلیشیگه تۉسقینلیک قیلهیاتگنلیکده عیبلهیدی.
اونینگ ایتیشیچه، قیزلری لیزا نینگ قاتللیگی ایشینی تعقیب قیلگنلری اوچون حسیب نینگ عایلهسی و طالبان تامانیدن تهدید قیلینماقده. طالبان نینگ 15-خوفسیزلیک حدودی همده استخبارات خدمتی ایکّی قیزی و اولر نینگ اېرلریگه نسبتاً چقیروو و قۉلگه آلیش اۉردرلری چیقرگن. نتیجهده اولر اویلرینی ترک اېتیب، یشیرین حیات کېچیریشگه مجبور بۉلیشگن.
شمس نینگ ایتیشیچه، حسیب سروري طالبان حبسخانهسیدن توریب هم اونگه تهدید قیلماقده. او تقدیم اېتگن اودیو یازوولردن بیریده اېرکک صحبتداشینی حقارتلب، قۉپال سۉزلر ایشلهتهدی. باشقه بیر اویدیو یازووده اېسه: «محکمه توگهسین، کېین گپلشهمیز»، دېیدی.
حسیب سروري هنوز طالبان حبسخانهسیده قالهیاتگنی یاکه آزاد قیلینگنی نامعلوم. «اطلاعات روز» گزېتهسی مخبری او یاکه اونینگ قرینداشلری بیلن باغلنه آلمهگن. شمس هم بو مسألهده انیق معلوماتگه اېگه اېمسلیگینی بیلدیرگن.
افغانستانده عیاللرگه قرشی عایلهوي زۉرآورلیک بحرانی
عایلهوي زۉروانلیک افغانستانده عیاللرگه نسبتاً اېنگ کېنگ ترقهلگن زۉرآورلیک تورلریدن بیری دیر. طالبان حاکمیتگه قَیتگنیدن سۉنگ بو حالتلر ینهده کۉپهیگن. چونکه عیاللر اوی دایرهسیده چېکلب قۉییلگن و محکمه-حقوق تیزیمیگه مراجعت قیلیش امکانیتیدن محروم بۉلگن.
طالبان نینگ جنایي نظامیده عیاللرگه نسبتاً جسماني زۉروانلیک «سویک سینیشی یاکه کوچلی کۉکریشلر یېتکزیش» دېب تعریفلنهدی و بوندهی زۉروانلیک صادر اېتگن شخص اوچون کمیده۱۵ کونلیک جزا نظرده توتیلگن.
شونینگدېک، طالبان محکمه نظاملریده اېریدن قاچیب، آتهسی نینگ یاکه باشقه قرینداشلری نینگ اوییگه کېتگن عیاللر اوچون هم جزا چارهلری بېلگیلنگن.
