طالبلرنینگ «امر به معروف و نهی از منکر» محتسبلری تامانیدن افغانستاندهگی عیال داکترلر و ساغلیقنی سقلش خادملریگه باسیم ینه-ده کوچهیگن. «امر به معروف و نهی از منکر» محتسبلری دولت شفاخانهلری نینگ کیریش دروازهلریده، جملهدن ننگرهار ولایتیده، اولر طلب قیلگن حجابنی کيمهگن خادملرگه کیریشگه رخصت بېرمهیپتی. بعضی خادملر محتسبلر نینگ ارهلشووینی «تضییق و بېزاریلیک» دېب تعریفلهماقده. اولر «اطلاعات روز» گزیتهسیگه ایتیشیچه، ایشدن هَیدهلیشدن قۉرقیب، ناراضیلیک بیلدیره آلمهیپتیلر و شکایت قیلیشگه هم جرعت اېتمهیپتیلر.
کامله (مستعار) اۉن ییلدن آرتیق وقت دوامیده ننگرهاردهگی دولت شفاخانهسیده نسایی و ولادتی کسللیکلر متخصصی صفتیده ایشلهیدی. اونگه کۉره، طالبان ینه حاکمیتگه قَیتگنیدن بویان اۉزی و همکسبلریگه باسیم کوچهیگن و اولر بو وضعیتگه چیدهشدن باشقه یۉل تاپه آلمهیپتیلر.
عیال خادملر ایتهیاتگن باسیم فقط حجاب نظارتی بیلن چېکلنمهیپتی. طالبان مسووللری ننگرهار شفاخانهسیدهگی برچه خادملرنینگ، جملهدن عیاللرنینگ هم تیلفون رقملرینی ییغیب آلگن و حاضر اولرنینگ علاقه معلوماتلریگه اېگه. بو حالت اَیریم طالبان اعضالری نینگ تون پیتی عیال داکترلرگه، دایهلر و نرسلرگه قۉنغیراق قیلیب، اولردن تورموش قوریشنی سۉرهشیگه سبب بۉلگن. کامله «اطلاعات روز» گزېتهسیگه ایتیشیچه، طالبان آلدیندن رخصت یاکه آگاهلنتیریشسیز شفاخانه نینگ برچه بۉلیملریگه، جملهدن فقط عیاللر اوچون مۉلجللنگن نسایی و ولادی بۉلیمیگه هم کیریب کېلهدی و هېچ کیم اولرنینگ کیریشیگه تۉسقینلیک قیله آلمهیدی.
او شوندهی دېیدی: «مېن هفتهده بیر نېچه کېچه نوبتچیلیک قیلهمن. بیر سفر نوبتچیلیک پیتیمده طالبان تۉستدن عیاللر بۉلیمیگه کیریب کېلدی؛ او یېرده باشقه عیاللر هم یاتگن اېدی. اولر آرهسیده بیر نېچه کون آلدین حجاب مسألهسیده مېن بیلن جنجللشگن طالبان اعضالریدن بیری مېنگه: ‘سېن ایشلهی آلمهیسن و وظیفهنی ترک اېتیشینگ کېرهک، دېدی. او بېمارلر آلدیده مېنی جوده حقارت قیلدی، کېین اېسه اېرتهسی کونی تیلفون آرقهلی مېنگه ساوچی قۉیدی. مېن اېسه اونگه تورموش قورگنیمنی و فرزندلریم بارلیگینی ایتدیم. بو وضعیت مېنی جوده رنجیتدی.» کامله نینگ ایتیشیچه، طالبلرنینگ «امر به معروف و نهی از منکر» محتسبلری ننگرهاردهگی دولت شفاخانهسیده برچه عیال طبیات خادملریگه آق طبي خلت اوستیدن قاره حجاب کيیشنی و قاره رۉمالدن فایدهلنیشنی بویورگن. محتسبلر اولرگه آگاهلنتیریش بېریب، اگر عیال ساغلیقنی سقلش خادملری طالبان بېلگیلهگن کيینیش قاعدهلریگه رعایه قیلمسه، ایشدن بۉشهتیلیشینی بیلدیرگن.
اونینگ تأکیدلشیچه، اولر فقط عیاللر نسایی و ولادی بۉلیمیده خدمت کۉرسهتهدی و بو بۉلیمده هېچ قندهی اېرکک بۉلمهیدی. شونگه قرهمهی، طالبان اولرنی «عرب اسلوبیدهگی» اوزون حجاب کيیشگه مجبور قیلماقده.
او شوندهی دېیدی: «اوّللری عیال شفاکارلرگه بوندهی چېکلاولر قۉییلمهگن اېدی. اما حاضر طالبان بو چېکلاولرنی جاري قیلگن. آلدین بیز عادي حجاب یاکه بورقه بیلن ایشگه کېلردیک، حاضر اېسه امر به معروف و نهی از منکر ادارهسی نینگ شفاخانهلر اوستیدن نظارتی کوچهیگن و اولر عیال شفاکارلرنی ایش جایی نینگ ایچیده هم، تشقریسیده هم حجابگه رعایه قیلیشگه همده محرم بیلن ایشگه کېلیشگه مجبور قیلماقده. برچه دایه لر و عیال شفاکارلرگه، اگر بېلگیلنگن قاعدهلرگه عمل قیلمسهلر، ایشدن بۉشهتیلیشلری حقیده آگاهلنتیریش بېریلگن. بو وضعیت نینگ دوام اېتیشی برچه داکترلرنی خواطرگه سالماقده و اولر بونگه چېک قۉییلیشینی ایستهماقده.»
افغانستان درمانی مرکزلریدن بیریده عیاللر/ اطلاعات روز
تحقیرلش
کاملهنینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان بعضاً هېچ قندهی خدمت ضرورتیسیز یاکه اداری ترتیبلرگه رعایه قیلمسدن، تورلی بهانهلر بیلن عیال داکترلرنی اۉز ادارهلریگه چقیرهدی، اولرنی حقارت قیلهدی، تحقیرلهیدی و حتا ایشدن بۉشهتیش بیلن تهدید قیلهدی. کامله نینگ روایتیگه کۉره، طالبان نینگ «امر به معروف و نهی از منکر» محتسبلری ننگرهار دولت شفاخانهسی کیریش دروازهسیده «شرعي محرم»سیز ایشگه کېلگن عیال شفاکارلر و طبیات خادملرینی شفاخانهگه کیریتمهیدی و کېین اولرنی حاضریگه یۉق دېب بېلگیلهیدی.
کاملهنینگ ایتیشیچه، او طالبان طلب قیلگن حجابگه رعایه قیلسه هم، بری بیر تورلی بهانهلر بیلن سۉراق قیلینهدی:
«امر به معروف و نهی از منکر محتسبلری حتا عیال شفاکارلرنی علیحده چقیریب سۉراق قیلهدی. مېن نوبتچیلیکده بۉلگن بیر کېچه، اولر مېنی ادارهگه چقیریب: سېن ایش وقتیده کۉپینچه حجابگه رعایه قیلمهیسن، سېن اویتسیز عیالسن، دېدی. اولر مېنگه شونچهلیک قۉپال و حقارتلی معامله قیلدیکی، اونی تصویرلب بېریش نینگ اۉزی قیین. لېکن بیز اولر نیمه دېسه، قبول قیلیشگه مجبورمیز. چونکه قرشی چیقسک، بیزی ایشدن بۉشهتهدی. عایلهم نینگ مېنینگ ایش حقیمدن باشقه درآمد منبعی یۉق.» عیال ساغلیقنی سقلش خادملری طالبان باسیمی آستیده قالهیاتگن بیر پیتده، اولر قرار قبول قیلیش و شفاخانه ییغیلیشلریده قتنهشیش حقوقیدن هم محروم قیلینگن.
کامله شوندهی دېیدی: «آلدینگی حکومت دوریده برچه اېرکک و عیال داکترلر هر تانگ کوندهلیک ایشلرنی یخشیراق تشکیل قیلیش اوچون ییغیلیش اۉتکزردیک. عیال شفاکارلر هم اۉز معمالری و فکرلرینی اۉشه ییغینلرده ایتر، اولرگه یېچیم تاپیلردی. اما طالبان حاکمیتگه کېلگنیدن کېین عیال شفاکارلر نینگ بو ییغیلیشلرده قتنهشیشی تعقیقلب قۉییلدی. شفاخانه نینگ طالبان مسوولی بیزگه عیال شفاکارلر قرار قبول قیلیش حقوقیگه اېگه اېمسلیگینی و ییغیلیشلرده قتنهشمسلیگی کېرهکلیگینی ایتدی. بو حالت عیال داکترلرنی جوده رنجیتدی، حتا اَیریملریده کمسیتیلگنلیک حسسی و روحي معمالر پیدا بۉلدی.»
شو بیلن بیرگه، طالبلرنینگ ننگرهاردهگی ساغلیقنی سقلش باشقهرمهسی مطبوعات سۉزلاوچیسی نقیبالله رحیمینینگ ایتیشیچه، ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی همده «امر به معروف و نهی از منکر» وزیرلیگی کۉرسهتمهلریگه بناءً، عیال شفاکارلر و عیال طبیات خادملری ایش جاییده «مخصوص اسلامي حجاب»گه رعایه قیلیشگه مجبوردیر.
رحیمی شوندهی دېدی: «ساغلیقنی سقلش و امر به معروف و نهی از منکر وزیرلیکلرینینگ ینگی نظامیگه کۉره، عیال شفاکارلر ایشگه محرم بیلن کېلیشی و حجابگه رعایه قیلیشی کېرهک. طبيعيکی، بو قاعدهلرگه بۉیسونمهگنلرگه نسبتاً اداری قانونلرگه موافق چارهلر کۉریلهدی. سۉنگگی پیتلرده کۉپلب عیال طبیات کادرلری خارجي دولتلرگه هجرت قیلگن و بو حالت ساغلیقنی سقلش ساحهسینی معمالرگه دچار قیلگن.» بیراق او ننگرهار شفاخانهسیدهگی عیال ساغلیقنی سقلش خادملریگه نسبتاً «تضییق و بېزاریلیک» بۉلهیاتگنی حقیدهگی عیبلاولرنی رد اېتدی.
نکاح پشنهادلری و تونگی بېزاوتهلیکلر
شبنم (مستعار)، مملکت شرقیدهگی ولایت شفاخانهلریدن بیریده ایشلاوچی دایه، حاضر طالبان مسووللریدن بیری نینگ اونگه اویلنیش باسیمی آستیده قالگن. او ایشدن بۉشهتیلیشیدن قۉرقیب، بو مسألهنی شفاخانه رهبریتیگه ایته آلمهیاتگنینی «اطلاعات روز» گزېتهسیگه بیلدیرگن. اونینگ ایتیشیچه، طالبان مسوولی تونلری اونگه قۉنغیراق قیلهدی و اونی باسیم آستیده قالدیرماقده. شبنم شوندهی دېیدی: «طالبان شفاخانهده تورلی بهانهلر بیلن عیال شفاکارلرنی بېزاوته قیلهدی. بیر مدت آلدین طالبان نینگ شفاخانهدهگی مسووللریدن بیری مېنگه: ‘یاش قیزلر اویده اۉتیرهدی، سېن نېگه ایشگه کېلگنسن؟ مېنگه تورموشگه چیق، دېدی. کېین تیلفون رقمیمنی آلدی.» شبنم بو طالبان اعضاسی نینگ نکاح تکلیفینی رد اېتگنیدن کېین، اونینگ تضییقلری باشقه شکلگه کیرگنینی ایتهدی: «او تونلری قۉنغیراق قیلیب، مېندن اخلاقسیز مناسبت طلب قیلهدی و مېن بیلن سَیرگه چیقیشنی خواهلهیدی. بو طالبان عملداری مېنگه اگر بو حقده کیمدیر بیلیب قالسه، مېنی ایشدن بۉشهتیشینی ایتدی. طالبان بیز عیاللر اوچون جوده کۉپ معمالر یرهتدی. اگر عایلهمده باشقه باقووچی بۉلگنیده، مېن ایشدن کېتگن بۉلردیم. لېکن حاضر ایشلشیم و بو بېزاوتهلیکلرگه چیدهشیم کېرهک. بیز نینگ معاشیمیز هم طالبان دوریده کمهیدی. آلدین آییگه 18 مینگ معاش آلردیک، حاضر اېسه 10 مینگ افغاني بۉلیب قالگن. اوّللری قۉشیمچه ایش حقی کبی امتیازلریمیز بار اېدی، اېندی اېسه اولر هم بېکار قیلینگن.»
شبنمنینگ ایتیشیچه، طالبان تخمیناً 10 نفر دایه و نرسلرنی وظیفهسیدن بۉشهتگن و بو ایشدن آلیشلرنینگ بیر قِسمی «محرم یۉقلیگی» سببلی بۉلگن. چونکه طالبان عیال طبیات خادملری ایشگه کېلیشده اولرنی «شرعي محرم» کوزهتیب باریشینی طلب قیلماقده. اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان اۉزی نینگ عمومي سیاستی دایرهسیده عیال خادملر اوچون «محرم» تیزیمینی جاري اېتگن، بیراق شفاخانهلردهگی اۉز خادملری عیاللرگه نسبتاً تضییق و بېزاوتهلیک قیلماقده. یعنی اولر اۉز آدملری نینگ خطی-حرکتلرینی نظارت قیلیش اۉرنیگه، حجاب و محرم مسألهسیگه کۉپراق باسیم قیلماقده.
«اطلاعات روز» گزېتهسی خوفسیزلیک سببلی شبنم ایشلهیاتگن حدود نامینی آشکار قیلمهگن، چونکه بو اونینگ انیقلنیشی و تعقیب قیلینیشیگه آلیب کېلیشی ممکن. طالبان ینه حاکمیتگه کېلگنیدن سۉنگ، شفاخانه و کلینیکلرده ایشلهیاتگن کۉپلب ملَکهلی عیال متخصصلر مملکتنی ترک اېتگن. نتیجهده افغانستانده عیال شفاکارلر، دایهلر و نرسلر یېتیشماوچیلیگی کوچهیگن. بونگه قۉشیمچه روشده، طالبان عیاللرنی طبي ساحهلرده اۉقیشینی هم تعقیقلهگن. بو اېسه ینگی اولاد عیال طبیات کادرلری نینگ یېتیشیب چیقیشینی تۉختهتگن. شو بیلن بیر وقتده، اهالی سانی نینگ اۉسیشی و ایران همده پاکستاندن میلیونلب افغان مهاجرلری نینگ قَیتیشی طبي خدمتلرگه بۉلگن طلبنی ینهده آشیرماقده.
