تخمیناً۴۰نفر قیز بیر صنف خانهسیده جمع بۉلگن. خانه نینگ اېشیک و دېرَزهلریگه قلین پردهلر تارتیلگن. اوی تشقریسیگه اۉرنهتیلگن کوزهتوو کامرهلری نینگ تصویرلری بیر وقت نینگ اۉزیده ایچکریده نمایش اېتیلهدی، شونده بېگانه شخصلر یاکه طالبان کوچلری یقینلشسه، مرکز مسووللری و اۉقووچیلر درحال خبردار بۉلیشهدی.
صنف محیطی شوندهی تشکیل اېتیلگنکی، تعلیم جریانی تشقی نگاهلردن یشیرین قالهدی و کیریب-چیقیشلر اعتبارنی جلب قیلمهیدی.
بو افغانستان شِمالیدهگی بلخ ولایتی نینگ مرکزی بۉلگن مزار شریف شهریده جایلشگن مکتب مضمونلری اۉقیتیلهدیگن مرکزلردن بیریدیر. اوشبو مرکز اساسن قیزلر اوچون انگلیس تیلی و کامپیوتر کۉنیکمهلرینی اۉرگهتیشگه اختصاصلشگن.
«اطلاعات روز» نشری خوفسیزلیک سببلریگه کۉره اوشبو مرکز نینگ انیق جایلشووی حقیده قۉشیمچه معلومات بېریشدن تيیلگن.
بو قیزلر کېتمه-کېت بېشینچی ییل هم مکتبگه باریشدن محروم قالگن و حاضر اوشبو یشیرین اۉقوو مرکزی اولر اوچون اویده قملیب قالیشدن قوتولیش نینگ یگانه امید نوری حسابلنهدی؛ قۉرقوو و چېکلاولر ایچیده بۉلسه هم، اولرگه اۉقیشنی دوام اېتتیریش امکانینی بېرهیاتگن بیر یۉل.
31 یاشلی مسعوده (اونینگ اصل اسمی اوشبو گزارشده تیلگه آلینمهیدی) مذکور اۉقوو مرکزی نینگ اۉقیتووچیلریدن بیری دیر. طالبان تامانیدن عیاللرنینگ خارجي تشکیلاتلرده ایشلشی تعقیقلنگچ، او اویده قالیشگه مجبور بۉلدی. اما بیر مدت اۉتگچ، او یشیرین اۉقوو مرکزی تشکیل اېتیب، تعلیمدن محروم بۉلگن قیزلرگه یاردم بېریشگه قرار قیلدی. او حاضر بو قیزلر نینگ تعلیمیده کیچیک بۉلسه-ده بیر رۉل اۉینهی آلهیاتگنیدن ممنون اېکنینی ایتهدی.
او تامانیدن اوشبو مرکز تشکیل اېتیلگنیگه ایکّی ییلدن آرتیق وقت اۉتدی. مسعوده ایتیشیچه، بو مرکزنی آچیشدهگی اساسي مقصدی سینگیللری نینگ روحي حالتینی یخشیلش بۉلگن:
«قیزلر نینگ تعلیمی کېینگی بویروققهچه یاپیلگچ، مېنینگ ایکّی سینگلیم بار اېدی. اولر بو محروملیک سبب هر کونی ینهده امیدسیز، توشکون و حالدن تایگن بۉلیب بارردی. شو نینگ اوچون اېنگ کم امکانیتلر بیلن بۉلسه هم اولر اوچون بیر صنف تشکیل اېتیشنی خواهلهدیم، تاکه اۉرگنیش بیلن بند بۉلیشسین. اما بختیمیزگه، سینگیللریم بیلن بیر قطارده باشقه قیزلرگه هم تعلیم آلیش امکانینی یرهتیشگه موفق بۉلدیم. بوندن جوده خورسندمن.» بو مرکزده قیزلر فارس و انگلیس تیللری، کامپیوتر سوادخانلیگی همده کیمیا، فیزیک و متیماتیکه مضمونلر بۉییچه تعلیم آلیشهدی. دیني مضمونلر هم اۉقیتیلهدی؛ اوشبو مکتب نینگ اۉقوو دستوری رسمي و نارهسمي تعلیم اېلېمېنتلری نینگ اویغونلشوویدن عبارت بۉلیب، طالبان سبب یوزهگه کېلگن تعلیم تیزیمیدهگی بۉشلیقنی معلوم درجهده تۉلدیریشنی مقصد قیلگن.
برچه بو سعی-حرکتلرگه قرهمهی، قۉرقوو هر دایم اوشبو مرکز محیطیگه سایهسینی سالیب تورهدی. مسعوده بیر کون طالبان بو مرکزنی انیقلب، اونی یاپیب قۉییشیدن خواطرده. شو سببلی، قطعي خوفسیزلیک چارهلرینی کۉریشگن.
او شوندهی دېیدی: «قۉرقوو حاضرگی کونلرده حیاتیمیز نینگ کتّه بیر قِسمیگه ایلنگن. حتا اۉزیمیزنی قۉلگه آلینهیاتگن حالتده هم تصور قیلگنمیز. اما بو کون کېلیشیدن آلدین ایشیمیزنی تۉختهتیشنی خواهلهمهیمیز. خوفسیزلیک مسألهلریگه جدّي قرهیمیز. صنف ایچیده باشقه مضمونلرنی اۉقیتهیاتگنیمیزده هم، هر دایم یانیمیزده قرآن کریم و تفسیر کتابی بۉلهدی. شونده اگر کیمدیر کیریب قالسه، بیز دیني کتابلرنی هم باشقه مضمونلر بیلن بیرگه اۉقیتهیاتگنیمیزنی کۉرهدی.»
توشکونلیکدن قوتولیش اوچون
نذیره، بلخدهگی طبي انستیتوتلردن بیریده قابلهلیک یۉنهلیشیده تحصیل آلهیاتگن طلبه، طالبان اوشبو تعلیم مؤسسهلرینی یاپگچ، بو یشیرین اۉقوو مرکزیگه مراجعت قیلگن. حاضر اونینگ بو مرکزده قتنهشهیاتگنیگه آلتی آی بۉلدی و او اوّلگیگه قرهگنده اۉزینی روحي جهتدن انچه یخشی حس قیلماقده.
اونینگ ایتیشیچه، او اساسن انگلیس تیلینی اۉرگنیشگه اعتبار قرهتگن. شو بیلن بیرگه، دۉستلری بیلن دَوري روشده رومانلر اۉقیب، اولر حقیده محاکمه هم قیلیشهدی. تعلیم جریانیدهگی بوندهی خیلمه-خیللیک اونگه اویده قالیش عاقبتیده یوزهگه کېلگن توشکونلیکدن استه-سېکین اوزاقلشیشگه یاردم بېرگن.
نذیره «اطلاعات روز» گزېتهسیگه شوندهی دېیدی: «مېنیمچه، بیز الّهقچان آرزولریمیزنی اوزاق وقت آلدین کۉمیب قۉیگنمیز. طالبان افغانستان خلقی، اینیقسه عیاللر تقدیریگه حکمران بۉلگن دورده، بیز فقط قربان بۉلدیک، باستیریلدیک، کلتکلندیک و ییقیلدیک. بیز اوچون اېندی آرزولر قالمهدی. بو یېرگه اېسه توشکونلیکدن قوتولیش اوچون کېلهمیز.» او، شونینگدېک، مکتبلر و یونیورسیتیلر نینگ قَیته آچیلیشیگه نسبتاً امیدسیز اېکنینی بیلدیریب، شوندهی دېیدی: «طالبان دایما عیاللر نینگ حقوقلرینی حرمت قیلیشینی، اولرگه اېرکینلیک بېریشینی ایتهدی. اما ایشانینگ، بیز قیزلر اوچون اېنگ کتّه اېرکینلیک، بیر کون کېلیب، کتابلر بیلن تۉله دستکول، آسایشته آنگ و مستحکم یورهک بیلن آرزولریمیز سری یۉل آلیب، بیلیم یورتگه باریشیمیزدیر.»
دایمي قۉرقوو آستیده تعلیمنی دوام اېتتیریش
ناديه، تۉقّیزینچی صنف اۉقووچیسی، قیزلر تعلیمی تعقیقلنگندن سۉنگ اوشبو یشیرین مرکزگه مراجعت قیلگن قیزلردن ینه بیری دیر. او قریب بیر ییلدن بېری بو یېرده تحصیل آلماقده و موجود خوف-خطرلرگه قرهمهی، اۉقیشنی دوام اېتتیریشگه قطعي بېل باغلگن.
او شوندهی دېیدی: «طالبان مکتب و بیلیم یورتلری اېشیکلرینی قیزلر اوچون یاپگنیده، اولر نینگ مقصدی عیاللر رواجلنمسلیگی اېدی. لېکن مېن هېچ قچان تسلیم بۉلمهیمن و آرزولریمگه اېریشیش اوچون کورهشهمن. شو سببلی یشیرین مکتبده اۉقیشگه قرار قیلدیم.»
ناديه اوچون بو مرکزگه باریش هر دایم احتیاطکارلیک بیلن کېچهدی. او هر کونی اویدن شوندهی چیقهدیکی، باشقهلر اونی دیني مدرسه تامان کېتهیپتی دېب اۉیلشهدی:
«مېن هر دایم مدرسه کییمیده چیقهمن و دستکولمده دیني کتابلر بۉلهدی. مکتبگه بارگنده، اگر بعضاً شبههلی بیرار کیشی کېلیب قالسه، استاذیمیز کامرهدن کۉریب قالهدی و درحال ‘دیني کتابلرینگیزنی آچینگ دېب ایتهدی، شونده بیز خوفگه توشمهیمیز.» او تأکیدلهیدیکی، بوندهی یشیرین مرکزلر حاضرگی شرایطده تعلیمنی دوام اېتتیریش نینگ یگانه یۉلی دیر:
«بعضاً بو یېرگه کېلگنیمده، اگر طالبان بوندن خبر تاپسه، نیمه بۉلهدی دېب قۉرقهمن. اما قۉرقووگه قرهمهی، بری بیر دوام اېتهمن. چونکه اگر مېن بوگون اۉقیمسهم، اېرتهگه اۉز کېلهجگیمنی قوریش اوچون هېچ قندهی امکانیتیم قالمهیدی. شو سببلی، برچه چېکلاولر و قۉرقوولرگه قرهمهی، حلی هم امیدیمیزنی یۉقاتگنیمیز یۉق.
تیزیملی محروملیک و ناانیق کېلهجک
افغانستانده ینگی اۉقوو ییلی باشلنگنیگه قرهمهی، کېتمه-کېت بېشینچی ییل هم باشلنغیچ باسقیچدن یوقاری بۉلگن قیزلر اوچون مکتب اېشیکلری یاپیق قالماقده. طالبان تامانیدن بو تعقیق بېکار قیلینیشیگه عاید هېچ قندهی انیق و امید بخش اېتووچی استقبال کۉرینمهیپتی.
حاضرگی وقتده افغانستان دنیاده قیزلر تعلیمی رسمي روشده تعقیقلنگن یگانه دولت حسابلنهدی. طالبان شو کونگچه بو تعقیقنی دوام اېتتیریش اوچون انیق و ایشانرلی سبب کېلتیرمهگن، فقطگینه بو چېکلاو «کېینگی بویروققهچه» دوام اېتیشینی تأکیدلب کېلماقده. حالبوکه، باشقه هېچ بیر اسلامي مملکتده بوندهی تعقیق موجود اېمس.
بوندهی شرایطده، یشیرین (یېرآستی) اۉقوو مرکزلری تعلیمدن محروم بۉلگن قیزلر اوچون یگانه امید نوری بۉلیب قالماقده. شونگه قرهمهی، بو مرکزلر نینگ کۉپچیلیگی پوللیک اساسده فعالیت یوریتهدی و عایلهلر قیزلرینی رۉیخطدن اۉتکزیش اوچون تۉلاو قیلیشگه مجبور.
عینِ پیتده، طالبان حکمرانلیگی آستیده افغانستانده قشّاقلیک و آچلیک کوچهییب بارهیاتگنی سببلی، کۉپلب قیزلر حتا شو چېکلنگن امکانیتلردن هم فایدهلنه آلمهیپتی.
