یازوچی: رحمتالله توکلی
مېن و میرجان بیر تقدیر اېگهیمیز. حکایهمیز هر ایکّیمیزنیکی ارزگاندن باشلنهدی، ایران آرقهلی اۉتهدی، پاکستانده دوام اېتهدی و کابولده تقدیر نینگ چنگلی چیزیغیده یریمته قالهدی.
ارزگان باشقهلر اوچون شونچهکه بیر نام بۉلیشی ممکن، اما مېن اوچون او تالان-تاراج قیلینگن قلعهلر و اونومدار یېرلر آدرسی دیر. او ارزگانلیک «سياسران»لرنینگ جیم ییغیلری، الملی فریادلری دیر، اولرنینگ مینگلب دردلی، اما یازیلمهگن سطرلری یورهکنی اۉرتهیدی. «شیرین» اېسه زۉراورلیک کونیدهگی یالغیزلیک نینگ اچّیقلیگی دیر. نجف اېسه «گمنالیک» رومانیده اۉز یېرینی مندوخان دېگن بای اوچون شُدیار قیلهیاتگن دهقا ندیر. «کیان» عالي لیسهسینینگ اۉن ایکّینچی صنفیده اۉقیتووچیمیز درس و امتحانلرگه اعتبار بېریشیمیزنی قطعي تأکیدلب تورگن پیتده، مېن غلام محمدنی اۉیلردیم اۉشه آدمنی، کیم نینگ بوغدای خرمانینی طالبلر یاندیریب یوبارگن اېدیلر. او و عایلهسی بیر ییل تۉلیق محنت قیلگن حاصل بیر ییللیک امید، بیر چقماق اوچقون بیلن، تاریخي نفرت النگهسیده، توتونگه ایلندی. شو سببدن، مېن صنف تختهسیگه تیکیلیب اۉتیره آلمهسدیم چونکه ارزگاندهگی آغریق سویکلریمگچه سینگیب کېتگن اېدی.
کۉنگلیمنینگ ایستهگینی یۉل قیلیب، مظفر بیلن بیرگه ارزگانگه یۉل آلدیک. یۉلده مالستاننینگ تیکنلی داوانیدن ارزگانگه قرهب کېتهیاتگن پیتیمیز اونگه قرهدیم؛ او آرقهمده، موتر اۉریندیغیده اۉتیرگن اېدی. قۉلیدهگی کامره قِسملرینی اجرهتیب، موترنینگ بورچک-بورچهگیگه یشیرردی. چنگ-تۉزان یوزیگه یاپیشیب آلگن، چرچاق و خواطر بیرگه ارهلشیب تورگن اېدی. او کولیمسیرهگنیده، کۉز آستیدهگی قرغه پنجهلری کبی چیزیقلر ینه-ده چوقورلشدی. مېنی غلطی بیر قۉرقوو باسدی. اگر «درد واديسی» حجتلی فلمینی صورتگه آلیش یۉلیده نابود بۉلسک بو دېیرلی رۉی بېرهیازگن اېدی مظفر نینگ ایکّی یاشلی یگانه فرزندی آتهسیز قندهی اولغایهردی؟ ارزگاندن قَیتگنیمیزده، بیز گۉیا چنگ باسگن ایکّی روحگه ایلنگندیک. کۉرگن و اېشیتگنلریمیز میرجاننینگ، اونینگ آتهسی، باباسی و بوتون اوروغینینگ اچّیق تقدیری بیلن بیر خیل اېدی.
حلی اۉشه واقعهلرنینگ ضربهسیدن چیقیب اولگورمهگن اېدیمکی، قۉلیمگه چقیروو خطی یېتیب کېلدی. خطنی کۉریشیم بیلن، اۉتگن ییلی جاغوری پولیس ادارهسیده آرقهمیزدن قیچقیرگن، آغزیدن کۉپیک سچرهتگن مالوی فیروزنینگ غضبلی چهرهسی کۉز آلدیمده جانلندی. «خنزیر! ته د امريکا جاسوس يې. اگر دلته به تا بند کړم. په خدای قسم، که بیا چا وتوانېدل چې تر ټوله عمر دې زما له لاسه خلاص کړي («خنزیر! سیز امریکاگه جاسوسلیک قیلهسیز. اگر بو یېرده سېنی حبسگه آلسم، خدا حققی، عمر بۉیی هېچ کیم سېنی مېنینگ قۉلیمدن قوتقره آلمهیدی!») بو مولوی یاوواییلیک، تاشبۉران و آدمخۉرلیکده «گم ناملیک» رومانیدهگی اۉنته مولوی تورگلنی هم بیر چۉنتککه عیناً چپ چۉنتهگیگه، ناس قوتیسینینگ یانیگه جایلشتیرگن دېسک، مبالغه بۉلمهیدی. جاغورینینگ آبرولی کیشیلریدن بیری ایتگنیدېک، بیر کونی مولوی فیروز اۉزی «مهمان» بۉلیب کیرگن بیر خاندانده نانوشته وقتیده بیر نېچه دانه قَینهتیلگن تخمنی حتی پۉچاغینی اریتمسدن، بیر زومده یوتیب یوبارگن اېکن. حتی ایلان بۉلسه هم، بوندهی قیلگنیده آشقازان آغریغیدن اۉزینی اۉرهب آلردی. اما مولوی فیروز اۉشه خاندان اېگهسیدن بیر نېچه لک افغانی پاره آلیب، افلاس قدیفهسینی اۉشه حشمتلی مهمانخانهنینگ هواسیگه قاقیب، چیقیب کېتگن اېدی.
میرجان «گمناملیک» رومانیده جانینی سقلب قالیش اوچون ارزگاندهگی کندلو تار یۉللریدن اۉتیب، نهایت ایران سری یۉل آلهدی. مېنگه هم باشقه چارهسی قالمهگن اېدی. یا قاچیشیم کېرهک اېدی، یا اېسه طالبلرنینگ نفرتیگه قربان بۉلیشیم.
کیچکینه کولهپشتی تیارلب، «هزارهلر قیرغیندن هویتنینگ تیکلنیشیگچه» ناملی کتابنی زۉرغه ایچیگه جایلهدیم. یۉلگه چیقدیم بو یۉل ارزگاندن باشلنر اېدی؛ یوز ییللیک غمنی اۉزیده مجسم قیلگن بیر رمز، بیر کتاب، خلتهم نینگ توبیگه جایلشگن اېدی.
ایران یېریده تقدیر مېنی مجبورن ایشچیلیککه بوردی. ایشنینگ تینیمسیز چرچاغی اېسه یورهک یرهلریمنی قَیته اۉقیشدېک بۉلگن اۉشه کتابنی اۉقیشگه فرصت قۉیمهدی. ایرانده افغان مهاجر ایشچی بۉلیش دېگنی سوو پوفلهگن کفلر، درمانسیز تنه بیلن تانگ آتگنیدن تون یریمیگچه ییریک مرمر تاشلرینی احتیاط بیلن کۉتریش، جایینی المشتیریش، جِلالش دېمک دیر. کېین اېسه مینگ خیل التماس، یالواریش و حیله بیلن اۉزینگنی سېندن «آدمراق» دېب بیلگن ایرانلیک اېگهنگدن محنت حقینگنی سۉرهب آلیشینگ کېرهک بۉلهدی.
ایران افغان مهاجری اوچون دنیانینگ اېنگ خنک نقطهسیدیر. اگر میرجان سینگری آیتالله حاج سید ابراهیم اصفهانی مدرسهسیگه کیرسنگ، آخری یامان جایلرگه باریب یېتهدی. چونکه اۉشه یېرده میرجان بیر یریم تون اۉتیب، مدرسه نینگ قریب داملهسینینگ اویغنگن شهوتیگه دوچ کېلهدی و عیناً اۉشه لحظه اونی مدرسه حجرهسیدن قۉپال ایش دنیاسیگه اولاقتیریب تشلهیدی.
ایرانلیکلر اوچون ایشچیلیک کمسیتیلیش عالمینینگ اۉزی دیر. مېن ایراندهگی باشقه افغان ایشچیلریدېک صبرلی و جسور اېمس اېدیم اولر قندهی قیلیب اۉشه آراسته، خوشبیچیم مهندسلرنینگ دایمي حقارتلریگه چیدهی آلیشلرینی بیلمسدیم. «گمناملیک»دهگی محمدعلی ماما اولرگه قندهی یقین بۉلگن بۉلسه، مېن اولردن شونچهلیک ییراق اېدیم. پنجشنبه کونی توش پیتی، تهراندهگی پاسداران کۉچهسی نینگ بهستان کۉچهسیده جایلشگن، یریم قوریلگن بلند بنا نینگ نم، خیره یېرتۉلهسیده کیچکینه کولهپشتی توگیب قۉیدیم-ده، جَنوبي تهران ترمینالیگه یۉل آلدیم. هر کونی او یېردن اۉنلب، بلکه یوزلب همشهر یۉلاوچیلر مشهد تامان وطنگه قَیتیش امیدیده یۉل آلردی. اما مېن اېسه زاهدان تامان یۉل آلگن اتوبوسگه چیقیب اۉتیردیم.
بیلمسدن، پاکستانده مېنی قندهی تقدیر کوتهیاتگنینی، یۉلگه توشدیم اسلام آباد سری. خودّی «گمناملیک»دهگی میرجان سینگری، او هم مولوی قوماندان تورگلدن قۉرققنی اوچون اېندی ارزگانگه قَیتالمسدی و مجبورن پېشاورگه یۉل آلگن اېدی.
تفتانگه یېتیب بارگنیمده، هوا نهایتده ایسّیق اېدی. بیر نېچه ساعت اۉتیب، قویاش اۉشه یېرده تۉپلنگن سان-سناقسیز آدملرنینگ باشیگه اۉزینینگ قیزدیریلگن قمچیلرینی اورهیاتگن پیتده، قیرقته اېسکی 303 روسوملی اتوبوسلر پاکستان حربي کوچلرینینگ موترلری آرتیدن صف تارتگن اېدی. حربيلر مسوول اېدیلر. اولر سکّیز ساعتلیک یۉل دوامیده، چېگره بیلن کوېتهنینگ آرهسیده، کارواننی جندالله کبی ترورچی گروهلرنینگ احتمالي هجوملریدن حمایه قیلیشلری کېرهک اېدی.
کېکسه بلوچ هیداوچیلر نمایندهسی مېنی ایکّی اروپالیک سیاح بیلن بیرگه اۉشه صفدهگی بیرینچی اتوبوس نینگ آلد قطار اۉریندیقلریگه جایلشتیردی. میرجان «گمناملیک»ده گوربزخان نینگ سۉزلرینی کېلتیرهدی: «تن نینگ سرسانلیگی روح نینگ سیاحتی دیر.» مېن بو سۉزنینگ معناسینی چوقورراق انگلهدیم؛ اینیقسه آرهدن بیر نېچه آی اۉتیب، اسلام آباددن هم چیقیب کېتیشگه و پنجابدهگی اتک شهریگه کۉچیشگه مجبور بۉلگنیمده.
اتک اسلام آباددن فرقلی اۉلهراق اویلری رېجه اساسیده قوریلمهگن، تار و ترتیبسیز کۉچهلرگه اېگه شهردیر؛ او میرجان تصویرلهگن ایسّیق توشلری و بېنیهایه تار، چیقیشسیز کۉچهلری بیلن پېشاورگه جوده اۉخشهیدی. حتی ایتیش ممکنکی، اتک کیچیک بیر پېشاور.
عیناً شو یېرده مېنگه «افغانستان سورگوندهگی ژورنالیستلر فدراسیونی» نینگ اعضالیک کارتینی تاپشیریشدی. بو واقعه مېنینگ میرجان بیلن تقدیرداشلیگیم تویغوسینی ینه-ده کوچهیتیردی خودّی او هم پېشاورده سورگوندهگی مطبوعات اویوشمهسیگه اعضا بۉلگنی کبی.
غم، اضطراب، ناچارلیک، ینگی معمالر و قالگن ارمانلر سورگون نینگ اجرهلمس قِسملریدیر. مېن اۉسمیرلیگیمده اۉزیم اوچون چیرایلی آرزولر تۉقیگن اېدیم، اما اېندی اولرنینگ برچهسی ارمانگه ایلنگن. میرجان اېسه کابلده مرجان بیلن من اېتیلگن محبتنی تهتیب کۉرگن اېدی اولر بیر-بیرینینگ تنیگه قۉل تېککیزیب، لذت آسمانیگه باش قۉیگن، اما آخر-عاقبت قتلنی کوتگن اېدیلر. بو ایسّیق و نم شهرده ینگی معما دنگی (دېنگوې) ایسیتمهسینینگ کېسکین ترقهلیشی. مېن هم اوندن امان قالمهدیم. حاضر «الم هاسپیتال» نینگ بیر خانهسیدهگی تختده یاتیبمن، شیفتگه آسیلگن پنکه (پکه) نینگ تینیمسیز ایلنیشیگه تیکیلیب. سۉنگّی 22 آی ایچیده مېنینگ تقدیریم هم خودّی اۉشه پنکه نینگ قناتلری کبی، تینمهی ایلنیب، تۉختاووسیز ایلنیشده.
«تر اکه پوری» (تا اتک) بو جمله مییهمده ایلنر اېکن، کۉنگلیم بدتر غش بۉلهدی، گۉیا ایچیمنی اغدریب تشلهیدی. سیزلر-کو دیورند چیزیغینینگ نریگی تامانینی، بار-بودینی اۉزلشتیردینگیز اېندی قندهی «ایدهآل شهر»، قندهی «مدینه فاضله» برپا اېتدینگیزکی، بوگون ینه اۉشه یېرلرگه دعوا قیلماقدهسیز؟ اۉشه یېرلر، سیزلر نینگ ظالم آته-بابالرینگیز ارزگانده اولرنینگ پوللری عوضیگه قان دریاسی آقیزگن یورتلردیر! مېن اېسه سویکنی اېزهدیگن ایسیتمه بیلن، تینیمسیز اویقوسیزلیک آرهسیده معلقمن. پنکه هنوز تېز اَیلنماقده. حلی تیریکمن اۉیلهیمن: بلکه «گمناملیک» تقدیر اېمس دیر، بلکه بو فقط یشب قالگن آدم نینگ نتیجهسی دیر، او یورتده، اۉشه جایده، اۉلیم حیاتدن کۉره سخاوتلیراق تقسیم اېتیلهدی. بلکه مېن شونچهکه تیریکمن، چونکه کابلده آسیلیشگه حلی مېنینگ نوبتیم کېلمهگن.
بو ناانیقلیک بیز نینگ حقیقتیمیزنینگ بیر بۉلهگی دیر. بیزاونوتیلگن اولاددیرمیز؛ یازیلمهی قالگن دردلرنینگ میراثی میز. اسمیمیز یۉقالسه هم، بیزنینگ ایزلریمیز ارزگاننینگ قان ارهلش توپراغیده، ایران ایشچیلرینینگ قداق توتگن قۉللریده، اتک و پېشاورنینگ چنگلی ایسّیقلیگیده قالهدی.
