خالد محمدی
طالبلر اوردوسی باش قوماندانی فصیحالدین فطرت، دوشنبه کونی (29 جدی) دوحهده اۉتکزیلگن مدافعه کۉرگزمهسیده اشتراک اېتدی. اوشبو کۉرگزمهده رادارلر و اوچووچیسیز اوچیش پهپادلردن تارتیب، سایبری خوفسیزلیک واسطهلری همده حربي ساحهده صنعي عقلدن فایدهلنیشگچه بۉلگن اېنگ سۉنگگی زمانهوي مدافعه و حربي تکنالوژيلر نمایش اېتیلدی. بیراق، بو کۉرگزمهده طالبلر هیئاتی نینگ اشتراکی حربي و صناعت ساحهسیدهگی همکارلیکلرگه کیریشیشدن کۉره، کۉپراق رمزي و تماشابینانه اشتراکنی اېسلهتدی. چونکه فقط روسيه تامانیدن رسماً تن آلینگن همده انسان حقوقلرینی، اینیقسه عیاللر حقوقلرینی کېنگ مقیاسده بوزیشده عیبلنهیاتگن بیر حکومت اوچون دولتلر و قورال-یراغ کمپنیلری بیلن شرطنامهلر امضالنیشی یاکه حربي همکارلیکلر نینگ باشلنیشی حقیده هېچ قندهی خبر بۉلمهدی.
طالبلر مدافعه وزیرلیگی اوشبو گروه هیئاتی نینگ، قاری فصیح الدین فطرت باشچیلیگیدهگی اشتراکیدن نشر قیلگن چېکلنگن صورتلرده، طالبلر اوردوسی باش شتبی رهبری نینگ اېنگ مهم اوچرهشووی صفتیده اونینگ قطر امیری تمیم بن حمد آل ثاني بیلن بۉلگن اوچرهشووی کۉرینهدی.
بوندهی کۉرگزمهلرده عادتده دولتلر نینگ حربي منصبدار شخصلری اۉرتهسیدهگی ایکّی تامانلهمه اوچرهشوولر کېنگ ترقهلگن بۉلیشیگه قرهمهی، طالبلر هیئاتی نینگ اشتراک اېتهیاتگن باشقه دولتلرنینگ حربي یاکه مدافعه ساحهسیدهگی رسميلری بیلن اوچرهشگنیگه دایر هېچ قندهی علامت یۉق.
قطر امیری بیلن بۉلگن اوشبو اوچرهشوونی هم دوحه نینگ طالبلر بیلن اۉرنهتگن مخصوص مناسبتلری دایرهسیده تحلیل قیلیش ممکن. قطر بو گروه نینگ اساسي طرفدارلریدن بیری حسابلنهدی و طالبلر همده امریکا قوشمه ایالتلری اۉرتهسیدهگی دوحه کېلیشووی هم عیناً قطر واسطهچیلیگی و لاببیچیلیگی آرقهلی شکللنگن. کۉپلب کوزهتووچیلر فکریچه، اوشبو کېلیشوو افغانستاندهگی اوّلگی حکومت نینگ قولهشیگه، شونینگدېک، مملکت خوفسیزلیک کوچلریگه کۉرسهتیلهیاتگن سیاسي، حربي، مصلحت و کۉمهگی نینگ کېسکین کمهییشیگه آلیب کېلگن اساسي عامللردن بیری بۉلگن.
خرید قیلیش امکانیتیسیز پهپادلرنی تماشا قیلیش
نشر قیلینگن صورتلرنینگ بیریده قاری فصیح الدین فطرت کوادکوپتر (تۉرت پرّکلی) توردهگی بیر پهپادگه دقّت بیلن تیکیلیب تورگن حالتده کۉرینهدی. اوشبو دراننی تنیشتیرهیاتگن شخص قۉلیده اونینگ کیچیک نمونهسی بۉلیب، طالبلر هیئاتیگه دران نینگ امکانیتلرینی توشونتیریب بېرماقده. طالبلر کوادکوپتر توریدهگی پهپادلرنی فایدهلنیشگه قیزیقیش بیلدیرماقده. بو کبی واسطهلرنی پارتلاوچی مادّهلر بیلن جهازلش و اولرنی خودکوش هجوملرده، اینیقسه چېگرهدن تشقری عملیاتلرده قۉللش ممکن. اوشبو درانلر نینگ تجاري و پست صفتلی نمونهلریگه منطقه بۉیلب آسانلیک بیلن اېگه بۉلیش ممکن، اولرنینگ نرخی قیمت اېمس و طالبلر اولرنی رسمي حربي شرطنامهلرگه احتیاج سېزمسدن خرید قیله آلهدی.
کوادکوپتر بو تۉرت پرّکلی دران توری بۉلیب، اساسن استخبارات، کوزهتوو، هوادن تصویرگه آلیش و یېنگیل عملیاتلر اوچون قۉللنیلهدی. بو درانلر عادتده بطری بیلن ایشلهیدی، اوچیش مصافهسی و تېزلیگی چېکلنگن بۉلهدی همده آغیر قوراللرنی آلیب یوریش امکانیتیگه اېگه اېمس. بونگه قرهمه-قرشی روشده، جنگاور درانلر کۉپینچه قتّيق قناتلی بۉلهدی، اوزاق اوچیش مصافهسیگه، بیر نېچه ساعتلیک پرواز دواميلیگیگه و باشقریلهدیگن اۉق-داریلرنی آلیب یوریش قابلیبیگه اېگه. اولر جنگاور و استراتژیک اۉپراسیونلر اوچون مۉلجللنگن. شو نقطهی نظردن، کوادکوپترلر تۉلیق حربي قورال بۉلیشدن کۉره، کۉپراق کوزهتوو واسطهلری یاکه اېنگ یخشی حالتده نا متقارن اوروش واسطهلری صفتیده بهالنهدی.
شو دایرهده، طالبلر استخباراتیگه علاقهدار بۉلگن «المرصاد» عامهوي اخبارات واسطهسی میزان آییده بیر ویدېا اعلان قیلدی. اونده اوشبو گروه کوچلریگه نسبت بېریلگن حالده پاکستان حربيلری نینگ بیر نظارت-پُستیگه اویوشتیریلگن هجوم تصویرلنگن.
مذکور ویدېاده تۉرت پرّکلی درانلر یعنی «اف پی وی» توریدهگی کوادکوپترلر خودکوش عملیاتیده قۉللنگنی کۉرینهدی. اعلان قیلینگن تصویرلرگه کۉره، دران پُست اوستیدن تخمیناً 60 ملیمترلیک راکتنی تشلب یوبارهدی. راکت یېرگه اوریلگچ پارتلهیدی، دران اېسه وظیفهنی بجرگنیدن سۉنگ اۉز اوچیب چیققن منبعسیگه قَیتهدی.
بو طالبلر تامانیدن حربي هجومده خودکوش درانلردن عملي طرزده فایدهلنیلگن ایلک حالت بۉلدی، او هم افغانستان ده اوشبو گروه نینگ ینه حاکمیتگه قَیتیشی نینگ اساسي طرفدارلریدن بیری حسابلنگن دولتگه قرشی.
افغانستان نینگ اوّلگی حکمرانلیگی دوریده تهلیبهن پارتلاوچی عملیاتلرنی عملگه آشیریشده اساسهن اتوموبیل، موترسایکل، خودکوش جیلېتلری و کمرلریدن فایدهلنگن. بو توردهگی هجوملرده درانلردن فایدهلنیش اېسه ایلگری کوزهتیلمهگن اېدی.
بونگه جوابن، طالبلر اتفاقچیلریدن بیری بۉلگن پاکستان طالبان حرکتی (تیتیپی) سۉنگگی آیلرده عیناً شو توردهگی خودکوش درانلردن بیر نېچه بار پاکستان حربيلری نینگ پازیتسيهلرینی نشانگه آلیشده، شونینگدېک حربي انشااتلرنی کوزهتیش و تصویرگه آلیشده فایدهلنگن. بو حالت تی تی پی تامانیدن افغانستان طالبانیگه تجربه و تخنیکي تیارگرلیک اۉتکزیلگن بۉلیشی احتمالینی ینهده کوچهیتیرهدی.
تشریف اوچرهشوولری و حربي تیارگرلیک بۉییچه بۉشلیق
کۉرگزمه تشریفی یکونیده قاری فصیح الدین فطرت قطر اوردوسی باش شتبی رهبری جاسم بن محمدالمناعی بیلن هم اوچرهشدی. بیراق، اوشبو اوچرهشوو مضمونیگه دایر هېچ قندهی تفصیلات اعلان قیلینمهدی و عامهگه فقط تامانلر اۉرتهسیده ایکّی رمزي پلاکات المشگنی معلوم قیلیندی. بو اېسه رئال همکارلیکنی عکس اېتتیریشدن کۉره، رمزي و دیپلوماتیک کرکترگه اېگه حادثه صفتیده کۉریلهدی. طالبلرنینگ مدافعه وزیرلیگیدهگی یوقاری مرتبهلی رهبرلر ستندرد حربي تیارگرلیککه اېگه اېمسلر. اولر نینگ اکثریتی نه حربي انستیتوتلر و یونیورسیتیلردن بیتیرگن، نه ایلغار تکنالوژيگه اېگه دولتلرده رسمي حربي کورسلردن اۉتگن. اوشبو تیارگرلیک بۉییچه بۉشلیق سببلی، طالبل رهبرلری زمانهوي حربي اسکونه و تکنالوژيلرنی تحلیل قیلیش، ینگی تکنالوژيلر نینگ ایشلشینی توشونیش و حربي ساحهده صنعي عقل دن ثمرهلی فایدهلنیش قابلیبیگه اېگه اېمسلر.
طالبلر نینگ اساسي تجربهسی چریکی اوروشی، پارتلاوچی و خودکوش هجوملر همده آدمنی گروگه آلیش بیلن چېکلنگن؛ بو اصوللر اوّلگی افغانستان حکومتی و اونینگ غربي اتفاقچیلری بیلن اوروش دوامیده قۉللنیلگن. طالبلر فخرلنهدیگن واسطهلر آرهسیده پارتلاوچی اتوموبیللر، پارتلاوچی موترسیکللر، سریق رنگلی بشکه بۉمبهلر و خودکوش جیلېتلری موجود؛ بو واسطهلر بیر نېچه بار حربي و حربي بۉلمهگن مقصدلر اوچون ایشلهتیلگن.
اۉتگن ییلی ملا یعقوب، طالبلر مدافعه وزیری، دوحهدهگی مدافعه کۉرگزمهسیده اشتراک اېتگن اېدی. او قورال-یراغ و حربي تکنالوژيلر ایشلب چیقرووچی کمپنیلر همده اوشبو کۉرگزمهده قتنهشهیاتگن دولتلر نینگ اعتبارینی جلب قیلیشگه حرکت قیلگن بۉلسه-ده، بو بارهده هېچ قندهی موفقیتگه اېریشه آلمهدی. شو ییلگی ینگی کۉرگزمه دوریده ملا یعقوب اونده اشتراک اېتمسلیکنی افضل کۉردی. ملا یعقوب، طالبان نینگ مدافعه وزیری و طالبان حرکتی نینگ اساسچیسی ملا عمری نینگ اۉغلی، مدافعه وزیری صفتیده ایلک رسمي سفری دایرهسیده قطرگه بارگن اېدی و قطر نینگ امیریدن طالبان نینگ حربي ساحه و شونینگدېک، کوچلر نینگ معاشلرینی تۉلهش بۉییچه همکارلیک قیلیشنی سۉرهگن، اما قطر بو مسألهده انیق موضع بیلدیرمهدی.
قطر العدید حربي قرارگاهی امریکالیک کوچلرگه تقدیم قیلگن و منطقهدهگی واشینگتن نینگ اتفاقچیلریدن بیری حسابلنهدی؛ بو اېسه دوحهنی طالبان نینگ سۉراولریگه جواب بېریشده احتیاطکار بۉلیشگه مجبور قیلگن. شونگه قرهمهی، قطر امکان قدَر طالبانگه یاردم بېرگن و بو گروهنی دوحهده سیاسي اداره تشکیل اېتیش آرقهلی اوروشچی و قۉزغآلانچی گروهدن سیاسي اکتارگه ایلنتیرگن، سۉنگره طالبان و امریکا اۉرتهسیده دوحهدهگی کېلیشوونی امضالش اوچون شرایط یرهتگن.
ملا یقعوب بو دور قطر دفاعی کۉرگزمهسیده اشتراک قیلمهگن/ طالب مدافعه وزیرلیگی
طالبان نینگ قورال-اسلحه بیلن تۉقنهشووی
طالبان گروهی افغانستانده حاکمیتگه قَیتگنیگه تۉرت یریم ییل اۉتیب، سابق حکومتدن قالگن قورال-اسلحهنی سهقلش و اوندن فایدهلنیش بۉییچه جدّي معمالرگه دوچ کېلماقده؛ اوشبو قوراللر اوّلگی حکومتگه امریکا تامانیدن 7 میلیارد دالردن آرتیق قیمتده بېریلگن اېدی. اسکونهلر نینگ کتّه قِسمی یۉقالگن، ویران بۉلگن یاکه احتیاط قِسملرگه محتاج؛ بو قِسملرنی منطقه درجهسیده تاپیش قیین و اگر موجود بۉلسه هم، اولرنی خرید قیلیش خرجتلری طالبان حکومتی نینگ مالیوي امکانیتیدن یوقاری.
سۉنگگی آیلرده طالبان پولیس، استبارات و دولت ایشلریدهگی کوچلر فعالیتیده موترسایکللر همده یېنگیل اتوموبیللر، جملهدن تویوتا هایلکس وکرولادن فایدهلنیشنی کۉپهیتیردی؛ بو واسطهلر یاقیلغی کمراق صرفلهیدی و اولرنینگ احتیاط قِسملری اقشده ایشلب چیقریلگن رنجر موترلری همده هاموی تانکلریگه نسبتاً ارزانراق و آسانراق تاپیلهدی. قطردهگی مدافعه کۉرگزمهسیده امریکالیک قورال-یراغ و حربي تخنیک ایشلب چیقرووچی بیر قطار کمپنیلر هم قتنهشدی، بیراق بو کمپنیلر اۉز حکومتلری نینگ رسمي رخصتیسیز طالبان وکیللریگه قورال ساتیشگه یاکه حتا اولر بیلن مذاکره آلیب باریشگه تیار اېمس. اقشده قورال سوداسی دولت تامانیدن باشقهریلهدی و فقط حکومت تامانیدن انیق معیارلر بېلگیلب بېریلگندن کېینگینه حربي تکنالوژيلر ایشلب چیقرووچی کمپنیلر سودانی عملگه آشیریشلری ممکن.
باشقه دولتلر اوچون قطردهگی مدافعه کۉرگزمهسیده اشتراک اېتیش امکانیتی شوندن عبارتکی، اولر اۉز یوقاری حربي رسميلری و متخصصلرینی تدبیرگه یوباریب، حربي ساحه و مدافعه تکنالوژيلری بۉییچه یوتوقلر بیلن تنیشهدی همده ضرورت بۉلسه، اسکونهلرنی ساتیب آلیش یاکه تجربه آلیش امکانیتینی کۉریب چیقهدی. اما طالبان، حربي متخصص کوچگه اېگه اېمسلیگی و قورال ایشلب چیقریش امکانیتی یۉقلیگی سببلی، اوشبو کۉرگزمهدن فقط رمزي فایده آلهدی.
قاری فصیح الدین فطرت، طالبان اوردوسی رئیسی، هېچ قندهی ستندرد حربي تعلیم آلمهگن و حتا انگلیس تیلی کبی خلقارا تیللرده هم یېترلی بیلیمگه اېگه اېمس. او افغانستان نینگ شِمالی-شرقیدهگی طالبان نینگ تاجیک ملتیگه منسوب قوماندانلردن بۉلگن و اوشبو ولایتلر نینگ طالبان قۉلیگه اۉتیشیده اشتراک اېتگن؛ بو اېسه، طالبان نینگ تاجیک وکیللیگی ضرورتی بیلن بیرگه، اونی اوردو باشلیغی لوازمیگه تعیینلشگه زمین یرهتگن. شونگه قرهمهی، اونینگ رۉلی اوّلگی افغانستان حکومتیدهگی شتب رئیسیگه نسبتاً. شونگه قرهمهی، اونینگ رۉلی اوّلگی افغانستان حکومتیدهگی اردو کوچلری رئیسیگه نسبتاً ملَکهسی پست و کۉپراق «رمزي» کرکترگه اېگه. اوشبو عامللر نتیجهسیده فقط قطر، طالبان حکومتیگه سیاسي یقینلیگی و دوحهدهگی کېلیشوونی دیپلوماتیک موفقیت صفتیده بهالشی سببلی، طالبان نینگ کۉرگزمه و خلقارا اوچرهشوولرده رمزي اشتراکیگه رخصت بېرهدی.
