ساعت 1:00 دن کېین، ایکّی نفر طالبان پولیسی رقيهنینگ اوی اېشیگینی تقیللهتیب، گذر وکیلی بیلن بیرگه اویگه کیریشدی و خوفسیزلیک کمرهلرینینگ یازوولرینی تېکشیریشدی. بو واقعه حاضرده بلخ اهالیسی دوچ کېلهیاتگن کۉپلب شونگه اۉخشهش حالتلردن بیری دیر. چونکه طالبان مجبوري طرزده خوفسیزلیک کمرهلرینی اۉرنهتیش حقیده بویروق چیقرگن، بو اېسه اولرنینگ آدملرنینگ اویلریگه اۉزبیلرمانلیک بیلن کیریشیگه یۉل آچیب بېرگن.
رقيه اطلاعات روزگه بېرگن صحبتیده: «طالبان کېلیب، خوفسیزلیک کمرهلریمنی تېکشیریشلرینی، اولر انیق تصویر آلهیپتیمی یاکه یۉقلیگینی کۉریشلری کېرهکلیگینی ایتیشدی. مېن اولرگه اېریم اویده اېمسلیگینی، مېن و قیزلریم یالغیز اېکنلیگیمیزنی، شونینگ اوچون رخصت بېره آلمهسلیگیمنی ایتدیم. اما گذر وکیلی، اولر اویگه کیریشسین، مېن همراه بۉلهمن، مېنینگ اشتراکیمده تېکشیروو اۉتکزیشهدی و تېزده چیقیب کېتیشهدی، دېب اولرنی قۉللب-قوّتلهدی.» دېب ایتهدی.
رقيه، طالباننینگ بویروغی بیلن اوییگه اۉرنهتیلگن کمره نظارتی قوریلمسیدن قتّيق پُشیمان اېکنینی، چونکه اېندی اونی اۉچیریب بۉلمسلیگینی و شو سببلی طالبان کوچلری نینگ قیته-قیته کېلیب، بېزاوته قیلیشلریدن قوتوله آلمهسلیگینی تاکیدلهیدی. «بیر سفر اېریم اویده اېدی، کېلیشدی، تېکشیریشدی و کېتیشدی. اگر اېریم بۉلسه، مېن اعتراض قیلمهیمن. لېکن اولر ایستهگن پیتلریده آدملرنینگ اوییگه کیریشگه حقلی اېمسلر. اگر مقصد فقط تېکشیریش بۉلسه، اۉشه بیرینچی سفر کۉریشدی-کو، تصویر انیق چیقیشینی، نېگه ینه قَیته کېلیشیپتی؟ بو کمره بیزنینگ خوفسیزلیگیمیز اوچون اېمس، بلکه جانیمیزگه بلا بۉلدی.»
رقيه نینگ ایتیشیچه، سۉنگّی ایکّی هفته ایچیده طالباننینگ اوییگه قیته-قیته کیریشی نتیجهسیده قۉشنیلر و قرینداشلر او و قیزلریگه نسبتاً یامان گمان قیلهدیگن بۉلیشگن. «همه بیز حقیمیزده یامان اۉیلهیپتی. قۉشنیلر بیز بېگانه اېرککلرنینگ اوییمیزگه کیریشیدن راحتلنهمیز، دېب اۉیلشیپتی. حتی بیر کونی کۉچهده بیز پولیس بیلن علاقهدهمیز، دېگن گپ هم ترقهلدی. کوندوزی اېشیک تقیللهسه، قۉرقیب کېتهمن. قۉلیم-آیاغیم تیترهیدی و ایچیمدن ‘ینه طالبان کېلدی دېیمن. اگر مېن یاکه قیزلریمنینگ باشیگه بیرار نرسه توشسه، کیم بیزنی حمایه قیلهدی؟ ینه بیز بېچاره عیاللر ناموسدن قالهمیز.» سنتی و محافظهکارانه قدریتلرگه صادق بۉلگن جمعیتده، بېگانه اېرککلرنینگ اویگه کیریب-چیقیشی، اینیقسه عایلهنینگ اېرککلری یۉقلیگیده، گمانلرگه و کېنگ اجتماعي ضررلرگه سبب بۉلهدی. اما طالبان کوچلری بو مسألهگه عموماً اعتبار بېرمهیپتی.
اویدن دکانگچه
بو فقط رقيهنینگ حیاتی اېمس، خوفسیزلیک کمرهلرینی مجبورن اۉرنهتیش طفیلی قیینچیلیککه دوچ کېلگن. مزارشریف شهریدهگی دوکاندارلردن بیری یوسف هم شوندهی تجربهنی باشدن کېچیرگن. او اۉتگن هفته 13 مینگ افغانی خرجت قیلیب، دوکانیگه تۉرتته کمره و بیر دانه ویدیو یازوو قوریلمهسی اۉرنهتگنینی ایتهدی.
یوسف اطلاعات روز بیلن صحبتده شوندهی دېدی: «بیر نېچه کېچه اوّل، ساعت ایکّی یریملرده، طالبان کوچلریدن تېلفون قۉنغیراغی آلدیم. اولر مېنگه درحال دوکان اېشیگینی آچیشیم کېرهکلیگینی، عکس حالده مېنی حبسگه آلیشلری ممکنلیگینی ایتیشدی. مېن مجبور بۉلیب باردیم.» اونینگ سۉزلریگه کۉره، محلي خوفسیزلیک کوچلری شو کونی ساعت اۉن بیرلرده صادر بۉلگن اۉغیرلیک واقعهسینی تېکشیریشهیاتگن اېدی:
«دوکانیمدهگی خوفسیزلیک کمرهلرینینگ یازوولریده، بیر قۉلیده تۉپّانچه بیلن محلي یشاوچیلردن بیری نینگ تېلفون و همیانینی تارتیب آلیب، قاچیب کېتگنی انیق کۉرینهدی. لېکن طالبان یریم کېچهسی مېنی قۉنغیراق قیلیب چقیریشگه حقلی اېمس. بو ایشنی اېرتهسی کونی اېرتهلب هم قیلیشلری ممکن اېدی.»
آدملرگه باسیم
اقتصادي بحران، قشّاقلیک و ایشسیزلیکنینگ اېنگ یوقاری درجهسیده، طالباننینگ خوفسیزلیک کمرهلرینی مجبورن اۉرنهتیش قراری مزار شریف اهالیسی آرهسیده کېنگ ناراضیلیک و کېسکین تنقیدلرنی کېلتیریب چیقردی. بلخ اهالیسی: «کۉپ عایلهلر کېچکی نان تاپالمهیاتگن بیر پیتده، قندهی قیلیب اوی اېشیکلریگه خوفسیزلیک کمرهلرینی اۉرنهتیشگه پول تاپیشسین؟» دېب سوال بېرهدی. بعضی اهالی نینگ ایتیشیچه، آدملر گوجوم بۉلگن کۉچهلرده هر بیر خانداندن 300 افغانی، اهالیسی کمراق جایلرده اېسه حتا 2000 افغانیگچه ییغیب، کمره ساتیب آلیش و اۉرنهتیشگه مجبور قیلیشگن.
غلامشاه، مزار شریفدهگی دوکاندارلردن بیری، 200 مینگ افغانیلیک سرمایه بیلن بیر دوکان قوریب، آلتی کیشیلیک عایلهسی نینگ تیریکچیلیگینی شو دوکاندن تأمینلب کېلماقده. او طالبان نینگ مجبوري کمره اۉرنهتیش قراریدن قتّيق ناراضی: «مېن کمرهلرنی ساتیب آلیشگه قُربی یېتمهگن آدم اېدیم. لېکن مجبور بۉلیب، اوچته کامره و بیر دانه (السیدی) ماسلمهنی 11 مینگ افغانیگه ساتیب آلیب، دوکانیمگه اۉرنهتدیم. طالبان جوده باسیم اۉتکزیشدی. اگر آلمهسهم، دوکانیم نینگ الکترینی اوزیب قۉییشر اېدی یاکه بلکه دوکانیمنی مُهرلب قۉییشردی. کۉپ بار طالبانگه ییغلب-یالواردیم، ‘پولیم یۉق، دېب ایتدیم، لېکن اولر قبول قیلیشمهدی.»
تهدید و برق اوزیلیشی
بلخدهگی طالبان محلي مسووللری، ولایت والیسی و ملا هبت الله آخوندزادهگه یقین شخص بۉلگن محمد یوسف وفانینگ رهبرلیگیده، جاري ییل نینگ 21 جوزا کونی مزارشریف شهرینینگ برچه گذرلریده خوفسیزلیک کمرهلرینی مجبوري طرزده اۉرنهتیش بویروغینی چیقرگن. اولر نینگ ایتیشیچه، بو چارهگه جنایتلرنی نظارت قیلیش، آلدینی آلیش و تېرگاو قیلیش مقصدیده قۉل اوریلگن. طالبان خوفسیزلیک و استخبارات ادارهلریدن تشکیل تاپگن نظارت کمیتهسینی توزیب، حاضرده مزارشریف اهالیسی اوستیدن باسیمنی ینه-ده کوچهیتیرگن. اولردن شخصي مبلغ حسابیدن اوی و دوکانلری نینگ اېشیکلریگه خوفسیزلیک کمرهلرینی ساتیب آلیب، اۉرنهتیش طلب قیلینماقده.
بلخدهگی طالبان ایچکریسیدهگی منبعلر اطلاعات روزگه ایتیشیچه، محمد یوسف وفا بویروغیگه بۉیسونمهگن یاکه اونی جدّي قبول قیلمهگن شخصلرگه قطعي چارهلر کۉریلیشینی آگاهلنتیرگن. او، شونینگدېک، جزالش چارهلریدن تشقری، بو شخصلرنینگ اوی برقلرینی هم معلوم مدتگه اوزیب قۉییش کېرهکلیگینی تأکیدلهگن. معلوماتلرگه کۉره، کمرهلرنی مجبوري اۉرنهتیش قراری اعلان قیلینگندن سۉنگ، طالبان آدملر اوستیدن باسیمنی کوچهیتیریش اوچون شهر گذرلریده اَیریم جایلرنینگ برق تأمیناتینی اوزیب قۉیگن.
کارته وحدت، نساجي، کارته صلح، اېشاني، اماني و کارته ظهیرالدین فاریابي کبی گذرلرده، کمره اۉرنهتیلمهگنلیگی سببلی، معلوم مدت برق تأمیناتیسیز قالگن. طالبان اعلان قیلگن رېجهگه بناءً: دوکاندارلر دوکان اېشیکلریگه اوچته خوفسیزلیک کمرهسینی اۉرنهتیشگه مجبور. محلي اوی اېگهلریدن اېسه گروه بۉلیب، کۉچهلری نینگ باشلنیش، اۉرتهسی و آخریگه کمیده اوچدن سکّیزتهگچه کمره قۉییش طلب قیلینماقده.
کمرهلر بازارینینگ رونقی
طالباننینگ مجبوري خوفسیزلیک کمرهلرینی اۉرنهتیش بویروغی اجرا اېتیله باشلهگچ، بلخده کمرهلر بازاری جانلنیب کېتگن. سوداگرلرنینگ ایتیشیچه، ایلگری اولرنینگ اساسي مشتریلری فقط خصوصي شرکتلر و دولت ادارهلری بۉلسه، حاضر اېسه عادي عایلهلر همده کیچیک-کتّه دوکاندارلر اېنگ کتّه خریدارلرگه ایلنگن.
محمد اسحاق، مزارشریفده 15 ییلدن آرتیق خوفسیزلیک کمرهلرینی ساتیب کېلهیاتگن تجربهلی سوداگر، شوندهی دېیدی: «بیر آی اوّلگچه کونیگه بیر-اوچ دانه کمره ساتردیک. حاضر اېسه کونلیک سودامیز 30 تهدن 80 گچه یېتگن. بیر دوکان یاکه اوی تۉلیق قاپلنیشی اوچون عادتده تۉرتته کامره، بیر دانه السیدی ماسلمه، بیرته دیدیآر، الکتر کېبلی و ینه بیر نېچته اسباب کېرهک بۉلهدی. بولرنینگ نرخی کمیده 14 مینگ افغانی چیقهدی. اگر کیمدیر یوقاری صفتلی کامره خواهلهسه، 35 مینگ افغانیگچه تۉلهشی کېرهک.»
اونینگ ایتیشیچه، اکثریت مشتریلر ارزان کامرهلرنی قیدیرماقده و عادتده 12 مینگدن 15 مینگ افغانی آرهلیغیده خرجت قیلیشماقده.یشاوچیلر کوزهتیشمی یاکه جنایتلر نینگ آلدینی آلیشمی؟ مزار شریفلیک عبیدالله اۉز باشیدن کېچیرگن واقعهنی حکایه قیلهدی. بیر نېچه آی اوّل او شهرنینگ گوجوم نقطهلریدن بیریده قوراللی اۉغریلیک قربانی بۉلگن. برچه واقعه خوفسیزلیک کمرهسی تامانیدن انیق یازیب آلینگنیگه قرهمهی، طالبان کوچلری نه جنایتچینی انیقلشگن، نه اونینگ مال-ملکینی قَیتریب بېریشگن:
«غضنفر چهارراههسیده تۉختهتیشدی. قورال بیلن قۉرقیتیب، پولیمنی، آیفون 14 تېلفونیمنی و آلتین اوزوگیمنی آلیشدی. بو واقعهنینگ همهسی آریا بازاری کمرهسیده یازیب آلینگن. لېکن مال-ملکیمدن هنوز درَک یۉق. ویدیو روشن، همهسی آچیق-آیدین. اما آرتیدن توشهدیگن هېچ کیم یۉق. همهسی یالغان. بو کمرهلر فقط کۉرسهتیش اوچون. آدملرنینگ دردی بیلن هېچ کیم نینگ ایشی یۉق.»
طالبان مزار شریف بۉیلب خوفسیزلیک کمرهلرینی اۉرنهتیشنی مجبوري عملگه آشیرگن بۉلسه-ده، کۉپلب اهالی نینگ ایتیشیچه، بو نه جنایتلر کمهییشیگه سبب بۉلگن و نه اولرنی تېرگاو قیلیش ثمرهلی آلیب باریلماقده.
