سارا عنان
حمیده، ایرانده یشهیاتگن 12 یاشلی افغان قیزی، اۉتگن ییلی آلتینچی صنفنی اعلی بهالر بیلن توگهتدی. او کتّه اشتیاق بیلن تعطیل توگهشینی و یېتّینچی صنفنی باشلشنی کوتگن اېدی. اما 1404-ییل نینگ 1-میزانی بیلن اېرانده ینگی اۉقوو ییلی باشلنگنده، اونینگ برچه آرزولری سۉندی. آتهسی اونی بیر نېچه بار تهران نینگ کهرېزک اولسواللیگیدهگی مکتبلرگه رۉیخطدن اۉتکزیشگه حرکت قیلدی، لېکن هر سفر «اتباعنی قبول قیلمهیمیز»، «اقامت حجتلرینگیز یۉق»، یاکه «جای تۉلیب بۉلگن» دېگن جوابلرنی اېشیتدی. بو گپلر حمیده نینگ عایلهسیگه چوقور تشویش سالدی.
پیمان اسملی سکّیز یاشلی باله هم شونگه اۉخشش تقدیرگه دوچ کېلدی. اونینگ عایلهسی بېش ییل اوّل افغانستاندن اېرانگه کۉچیب کېلگن اېدی. اۉشه پیتلرده مهاجرلر اوچون شرایط بیرآز یخشیراق بۉلیب، پیمان بیر ییل دوامیده اویلریگه یقین باغچهده اۉقیشگه موفق بۉلگندی. لېکن مکتب نینگ بیرینچی صنفیگه نوبت کېلگنده، آلدیدن تورلی چېکلاولر و بهانهلر چیقدی. مکتب اونی قبول قیلیشدن باش تارتیب، «اتباعنی آلمهیمیز، اولویت ارانلیک بالهلرگه بېریلهدی» دېدی. پیمان نینگ آنهسی اۉندن آرتیق بار مکتبگه مراجعت قیلدی، ینه بیر نېچتهسیگه هم باردی، بیراق هر سفر رد جوابینی اېشیتدی.
جبری مهاجرت: اوروشدن سورگونگچه
حمیده نینگ آتهسی بیر وقتلر افغانستان ملي اوردوسی صفیده یورت و خلقینی حمایه قیلیش اوچون جنگ قیلگن کیشی، بوگون قۉشنی مملکتده قیزی اوچون تعلیم حقوقینی آلیش یۉلیده باشقه بیر کورهشنی آلیب بارماقده. هر گل قیزینی تهران نینگ کهرېزک اولسواللگیدهگی مکتبلرگه رۉیخطدن اۉتکزیشگه اورینگنیده، امیدسیزلیک بیلن اویگه قَیتهدی. بیر وقتلر یېلکهسیده حربي عنوان کۉترگن بو آدم بوگون ایکّی مملکت اۉرتهسیدهگی ناانیق حیاتنینگ کولرنگ مکانیده قالیب کېتگن. او ییللر دوامیده جانینی خوفگه قۉییب وطنینی حمایه قیلگن بۉلسه-ده، بوگون قیزی اوچون اېنگ عادي حقوق تعلیم آلیش حقوقینی تأمینلهی آلمهیدی.
حمیده نینگ آتهسی 2021-ییلده جمهوریت توزومی قولهشی بیلن، مینگلب حربيلر سینگری، اېرانگه باش آلیب کېتدی. او یخشی یاکه فراوان حیات ایزلب اېمس، فقطگینه تیریک قالیش اوچون کېتگن اېدی. او یخشی بیلردی؛ اگر افغانستانده قالسه، طالبان اونی باشقه قوراللی همکسبلری سینگری یۉق قیلهدی. بو خوف نهفقط اونینگ، بلکه بوتون عایلهسی نینگ اوستیده اېدی. شو باعث، حمیده نینگ عایلهسی افغانستانگه قَیتالمهیدی. او بیلهدیکی، طالبان حاکمیتده اېکن، قَیتیش اونگه مقرر اۉلیم دېمکدیر. شو قۉرقوو اونی عایلهسی بیلن ایرانده قالیشگه مجبور قیلگن، اما بو قالیش فرزندلرینی تعلیمدن محروم اېتماقده.
خودّی شوندهی حالتنی پیمان نینگ آتهسی هم باشیدن کچیرماقده. او هم سکّیز ییل دوامیده افغانستان ملي اوردوسی صفیده خدمت قیلگن، طالبانگه قرشی بیر نېچه ولایتلرده اوروشنی باشیدن اۉتکزگن. بوگون او هم اېرانده مهاجرلیکده آغیرلیک و قیینچیلیکلرگه طاقت قیلماقده.
اۉقووچیلرنینگ رۉیخطگه آلیش قیینچیلیگی
اېرانده افغانستانلیک مهاجر بالهلرنی مکتبلرگه رۉیخطدن اۉتکزیش جریانی نهایتده مشکل. هر بیر مکتب تورلیچه شرط قۉیهدی. عمل قیلووچی اقامت حجتلری، «تاریخ» رقمی، «فدا» کودی یاکه تعلیم و تربیه ادارهسیدن رسمي خط. بو مرکّب طلبلر و توگنمس کاغذبازلیک نینگ بیرته انیق مقصدی بار. عایلهلرنی حالدن تایدیریش و امیدسیزلنتیریش. بولرنینگ اوستیگه، اکثر مکتب باشلیغلری مهاجرلرگه نسبتاً اۉز بیلگنیچه، کیفیتیگه قرهب معامله قیلیشهدی.
پیمان نینگ آنهسی شوندهی دېیدی؛«هر سفر ینگی بهانه تاپیشردی. بیر کونی «اتباعنی آلمهیمیز» دېیشر، باشقه کونی معمانی اقامت حجتلریگه یاکه سیناو کودیگه بغلشردی. آچیق کۉرینیب تورردی. اولر اتهیین مهاجر بالهلرنی اۉقیتیشنی خواهلهمسدی.»
ایرانلیک اۉقووچیلر آته-آنهسینینگ آچیق کمستیشی
حتی مهاجر بالهلر مکتبگه رۉیخطدن اۉتیشگه موفق بۉلسهلر هم، اولر اوچون معمالر توگهمهیدی. افغانستانلیک مهاجر بالهلرگه نسبتاً اَیریم ایرانلیک آته-آنهلرنینگ کمسیتووچی قرهشلری و سۉزلری لرزهلی و ایشانیب بۉلمس درجهده آغیر.
کۉپلب افغان مهاجر عایلهلری ایتیشلریچه، فرزندلرینی کتّه قیینچیلیکلر بیلن مکتبگه جایلشتیرگنلریدن سۉنگ، درحال کمسیتووچی معامله و قرهشلر تۉلقینیگه دوچ کېلیشهدی. اولرنینگ سۉزلریگه کۉره، بعضی ایرانلیک عایلهلر مکتب مهاجر بالهلر اوچون جای اېمس، دېب حسابلشهدی و اولویتنی اۉز فرزندلریگه بېریش کېرهکلیگینی ایتیشهدی. افغان بالهلر اولرنینگ فرزندلری یانیده اۉتیرگنیده، کۉنگیلدن یاکه آچیقچهسیگه ناراضی بۉلیشهدی، حتی اتباع بو یېرده بۉلمسلیگی کېرهک» دېب تیلگه آلیشهدی.
یوسف، افغان مهاجر اۉقووچی نینگ آتهسی، شوندهی دېیدی: «مېنینگ فرزندیم، حاضر بېشینچی صنفده اۉقيدی. او کۉپ مرته اویگه قَیتیب، مکتبده ایرانلیک آته-آنهلر کېلیب، نېگه بونچهلیک کۉپ مهاجرنی قبول قیلگنسیزلر، دېب مدیر بیلن بحثلشگنینی ایتگن. اولر آچیق ایتیشهدی، فرزندلری اتباع بیلن یانمه-یان اۉقیمسلیگی کېرهک. بوندهی گپلرنی مکتبدهگی باله اېشیتگنده، طبيعيکی، روحیتیگه و شخصیتیگه تأثیر قیلهدی. اینیقسه، تشقریده هم عامهوي اخبارات واسطهلری و کۉپلب آدملر مهاجرگه قرشی محیطنی کوچهیتیرهیاتگن بیر پیتده.»
اونینگ فکریچه، بوندهی مناسبتلر مهاجر اۉقووچیلر اوچون آغیر تشویش دیر. چونکه کۉپلب افغان عایلهلری عمل قیلووچی حجتلرگه اېگه اېمس، اولر مجبوريت و تیریک قالیش اوچون، خوفسیز جای تاپیش نیتیده اېرانگه کۉچیب کېلیشگن. اینیقسه، عایله باشلیغی سابق حکومت دوریده حربي بۉلگن و طالبانگه قرشی جنگ قیلگن عایلهلر بوگون وطنیگه قَیتالمهیدی.
بالهلرنینگ آلتین دوری، آته-آنهنینگ آروز وخواطری
پیمان حلی «افغانستانلیک» بۉلیش و «ایرانلیک» بۉلیش آرهسیدهگی فرقنی یخشی انگلهمهیدی. او هر کونی قۉشنی ایرانلیک بالهلر بیلن اۉینهیدی، بیرگه رسم چیزهدی و مکتبگه باریش حقیده ذوق بیلن صحبتلشهدی. بیر نېچه کون آلدین قۉشنی بالهلردن بیری اوندن: «سېن قَیسی مکتبده اۉقيسن؟» دېب سۉرهگنده، پیمان جواب تاپالمهدی. او آنهسیگه کېلیب شو سوالنی بېردی. آنهسی اېسه، مکتبلرگه قیته-قیته باریب، رد جوابینی اېشیتیب کۉنگلی اېزیلگن عیال، حقیقتنی ایته آلمهدی. فقطگینه: «حلی انیق اېمس»، دېدی خلاص.
پیماننینگ آنهسی آغیر بیر خاطرهنی اېسلهیدی: «اۉغلیم باغچهنی توگتگچ، هر کونی امید بیلن اوییمدن چیقردیم و اونی مکتبگه رۉیخطدن اۉتکزیش اوچون بارردیم. لېکن مکتب رهبرلری اونی قبول قیلمهگنده، ایچیم آغیر اضطرابگه تۉلردی. نتیجهسیز اویگه قَیتیش جوده آغیر اېدی. بعضاً اتهیین مدیریت خانهسی نینگ آلدیده تورردیم، بلکه یورهگی کۉییب اۉغلیمنی قبول قیلر، دېب. اما هېچ قندهی نتیجه بۉلمهدی. اۉغلیم نینگ «آنه، نېگه مېنی رۉیخطدن اۉتکزیشمهیپتی، نېگه مېن هم اۉقي آلمهیمن؟» دېگن سواللریگه قرشی سکوت سقلردیم و موضوعنی اۉزگرتیریشگه حرکت قیلردیم.»
او ینه قۉشیمچه قیلهدی، «اۉغلیم نینگ سوادسیز قالیشیدن دهشتگه توشهمن. هر گل او باشقه بالهلر کبی مکتبگه باره آلمهسلیگینی اېسلهسهم، جانیم کویهدی و فرزندیمنی آلدینده قندهی ناانیق کېلهجک کوتهیاتگنینی حس قیلهمن.»
شوندهی بۉلسه-ده، حمیده برچه قیینچیلیک و امیدسیزلیکلرگه قرهمهی، هنوز امیدینی یۉقاتمهگن. او بیر کون کېلیب قَیته مکتبگه باریشنی و اۉقیشنی دوام اېتتیریشنی آرزو قیلهدی. اونینگ عایلهسی هم یخشی بیلهدیکی، تعلیم قشّاقلیک و محروملیکدن قوتولیش نینگ یگانه کلیدی دیر.
نا انیق کېلهجک
حمیده و پیمان اېرانده ینگی اۉقوو ییلی عرفهسیده اۉقیش حقوقیدن محروم بۉلگن مینگلب مهاجر بالهلردن فقط ایکّی نمونهدیر. یونیسف گزارشیگه کۉره، تعلیمدن چېتلهتیلیش قشّاقلیک نینگ آرتیشی، بالهلر محنتی نینگ کېنگهییشی و اجتماعي معمالرگه آلیب کېلیشی ممکن. سابق حربي عایلهلری اوچون اېسه بو معمالر ینهده مرکّبلشهدی چونکه اولر افغانستانگه قَیتیشدن قۉرقیشهدی. اولر اېرانده ناانیقلیک گِردابیده قالگن. نه وطنگه قَیته آلیشهدی، نه عادي اجتماعي و فقرالیک حقوقلریدن بهرهمند.
شونگه قرهمهی، بو عایلهلر فرزندلرینی مکتبگه رۉیخطدن اۉتکزیش امیدیدن واز کېچمهگن. اولر تعلیمنی بالهلرینینگ کېلهجگی اوچون یگانه چیراق دېب بیلیشهدی. حتی ینگی اۉقوو ییلی 1-میزانده باشلنگن بۉلسه-ده، کۉپلب عایلهلر حلی هم فرزندلری مکتبگه قبول قیلینیشیگه امید قیلیشماقده. بو امید، تاریخي اضطراب و محروملیکلرگه قرهمهی، افغان مهاجرلر آرهسیده متانت و چیدم نینگ یارقین تصویرینی چیزهدی.
اېستلمه: بو گزارشده آتی آلینگنلر کیشیلرنینگ هویتی سقلهنیشی اوچون، مستعار دیر.
