صائمه فتحی
سکّیز ییل اوّل، 2018-ییل 23-فبروری کونی، قیش نینگ ساووق بیر کونیده قدیمي هرات شهری بیر وقت نینگ اۉزیده تۉرت دولت رهبرلری نینگ تشریفیگه گواه بۉلدی. اولر اۉن ییللر دوامیده فقط لایحه درجهسیده قالیب کېلگن تشبثنی رسماً باشلش اوچون تۉپلنگن اېدی. اۉشه کونی «تاپی» یازوولی اولکن بنرلر مراسم اۉتکزیلهدیگن جایگه آلیب بارووچی برچه یۉللرنی بېزهب تورگن، خوفسیزلیک کوچلری نینگ کوچلی اشتراکی اېسه شهر محیطینی بوتونلهی اۉزگرتیریب یوبارگن اېدی. اشرف غنی تورکمنستان، پاکستان و هندستاندن کېلگن رسميلر بیلن بیرگه خلقارا یېتکرمه کامرهلر قرشیسیده توریب، رمزي توگمهنی باسیش آرقهلی اوشبو لایحه نینگ افغانستان حدودیده باشلنیشینی اعلان قیلدی. اما بو منظره کۉپراق سیاسي ویتریننی اېسلهتردی. چونکه مراسم میدانیگه جایلشتیریلگن قوریلیش تخنیکلری، طنطنه توگهب، خارجي مهمانلر کېتگچ هم، هنوز جیم تورردی. حقیقت شوندن عبارت اېدیکی، اۉشه دبدبهلی چادردن بیر نېچه اۉن کیلومتر نریده سابق حکومت کوچلری بیلن طالبان اۉرتهسیده جنگلر دوام اېتهیاتگن اېدی. هېچ بیر پودرتچی خوفسیزلیک کفالتلریسیز فراه و هلمند نینگ بېقرار دشتلریگه قیمتبها اسکونهلرینی آلیب کیریشگه راضی اېمسدی.
2024-ییل سپتامبر آییده تاپی لایحهسی ینه بیر بار آچیلدی، اما بو سفر مراسم منظرهسی اوّلگی دبدبهگه اېگه اېمس اېدی. 2018-ییلده هندستان و پاکستان یېتکچیلری هم هراتده حاضر بۉلگن بۉلسه، بو گل مراسم تورکمنستان نینگ «سلیم» چېگره حدودیده فقط طالبان باش وزیری و تورکمنستان ملی رهبری اشتراکیده اۉتکزیلدی. ریکلام بنرلریده هندستان و پاکستان بیراقلری نینگ یۉقلیگی یقّال کۉزگه تشلنردی فقط طالبان و تورکمنستان نشانلری یانمه-یان چاپ اېتیلگن اېدی. آچیلیش مراسمی کادریدهگی بو اۉزگریش شونچهکه دیپلوماتیک پروتکللردهگی عادي المشینوو اېمسدی. هندستان و پاکستان نینگ یۉقلیگی، تاپی قووورلری یانیده فقط طالبان و تورکمنستان نینگ قالیشی ینهده مرکّب حقیقتدن درَک بېرردی: بیر وقتلر جَنوبي آسیانی باغلاوچی کۉپریک بۉلیشی کېرهک بۉلگن لایحه اېندی طالبان نظارتیدهگی کابل بیلن عشق آباد اۉرتهسیدهگی «اهرم معامله»گه ایلنیب بارماقده.
2022-ییل نینگ سۉنگگی کونلریده ذبیح الله مجاهد طالبان نینگ بیر ییللیک فعالیتی حقیده حسابات تقدیم اېتیب، تاپی لایحهسینی بو گروه نینگ اېنگ مهم یوتوقلری قطاریگه قۉیدی. او قَیته آچیلیشدن بیر ییل اۉتیب، حاضرگه قدَر افغانستان حدودیده 16 کیلومتر قووور یاتقیزیلگنینی دعوا قیلدی. مجاهد ایشلر نینگ تېزلشگنی حقیده خوش بینانه آهنگده گپیریب، ضرور قووورلر تأمینلنیشی بیلناق کونیگه بیر کیلومتر قووور یاتقیزیلیشی عملگه آشیریلیشینی و هرات شهریگچه قالگن 66 کیلومتر مصافه یقین آرهده یکونلنیشینی وعده قیلدی.
شفّافلیک نینگ یۉقلیگی
طالبان بوگون «تاپی» نامی بیلن ترغیب قیلهیاتگن لایحه تورکمنستان، افغانستان، پاکستان، هندستان گاز قوووری نامی نینگ قیسقرتمهسیدیر. بو 1800 کیلومترلی اولکن لایحه تورکمنستان نینگ ییریک گاز کانلریدن گازنی افغانستان حدودی آرقهلی جَنوبي آسیاگه یېتکزیشنی کۉزده توتهدی. قووور نینگ 800 کیلومتردن آرتیق قِسمی افغانستان حدودیدن اۉتهدی. تاپی باشیدن منطقوي مقیاسدهگی کتّه تشبث صفتیده تعریفلنگن اېدی. اما طالبان حاکمیتگه کېلگنیدن سۉنگ، تاپی نامی تیلگه آلینگن هر سفر رسمي تصویر و مراسملرده دهلی و اسلام اباد نینگ معنالی روشده یۉقلیگی اونینگ منطقوي ماهیتینی جدّي سوال آستیگه قۉیماقده. شونینگدېک، اوشبو لایحه نینگ 2018-ییلدهگی ایلک آچیلیش مراسمیده مالیهلشتیریش و قوریلیش میکانیزملری انیق بېلگیلنگن اېدی. آسیا ترقیات بانکی (ADB)مرکزي انستیتوت صفتیده لایحه نینگ مالی، تخنیکي و حقوقي موافقلشتیریشینی اۉز ذمّهسیگه آلگن اېدی. تۉرت اعضا دولت نینگ دولتگه قرهشلی گاز کمپنیلریدن توزیلگن کانسارسیوم رسمي حکومت کفالتلری و خلق ارا انستیتوتلر قۉللاوی بیلن لایحه اجراسیگه مسوول اېتیب بېلگیلنگن اېدی. لایحه نینگ اېنگ مهم قِسمی بۉلگن مالیهلشتیریش اېسه کېنگ کۉلملی دولت سرمایهلری، رواجلنیش کریدیتلری و خصوصي سکتور اشتراکیدن عبارت ارهلش میکانیزم آرقهلی تأمینلنیشی رېجهلشتیریلگن اېدی. اۉشه پیتده افغانستان، تورکمنستان، پاکستان و هندستان رهبرلری نینگ بیر وقت نینگ اۉزیده اشتراک اېتیشی سرمایه یاتقیزوچیلرنی لایحه برقرارلیگیگه نسبتاً نسبي ایشانچینی عکس اېتتیرردی.
اما طالبان حکمرانلیگی آستیده لایحه نینگ قَیته آچیلیشیده بو مالي و نهادی زیرساخت، اېنگ مهمی اېسه حقوقي اساس عملده موجود اېمس. آسیا ترقیات بانکی چېتگه چیققن، خلق ارا کمپنیلر یۉق، افغانستان اېسه چېکلاولر و طالبان نینگ رسماً تن آلینمهگنی سبب گلوبل مالی تیزیمدن اوزیلیب قالگن. طالبان گروهی تاپی لایحهسینی اۉزی نینگ اېنگ مهم اقتصادي یوتوقلریدن بیری صفتیده تقدیم اېتیب، اونی برقرارلیک، خوفسیزلیک و باشقروودهگی اجرا صلاحیتی نینگ دلیلی دېب کۉرسهتماقده. بیراق مالیهلشتیریش منبعلری، حقوقي دایره، خوفسیزلیک کفالتلری همده هندستان و پاکستان کبی منطقه نینگ اساسي اۉیینچیلری نینگ رۉلی هنوز انیق اېمس. خلقارا انستیتوتلر، رواجلنیش بانکلری و ییریک انرژی کمپنیلری نینگ یۉقلیگی، افغانستانگه نسبتاً چېکلاولر و مالیوي یکّهلنیش بیلن بیرگه، لایحه نینگ عملي استقبالینی جدّي شبههلر آستیده قالدیرماقده بو شبههلر طالبان نینگ چشم انداز و ترغیباتگه اساسلنگن روایتیگه مطلقا ضد کېلهدی.
لایحه نینگ قَیته آچیلیش مراسمیده سردار بیردی محمدوف فقط ویدیو کنفرانس آرقهلی اشتراک اېتدی. طالبان اېسه «سرحداباد»دن «هرات»گچه بۉلگن قووور یاتقیزیش نینگ بیرینچی باسقیچی باشلنگنینی فخر بیلن اعلان قیلدی. بیراق آسیا ترقیات بانکی چېتگه چیققن، افغانستان مالي و دیپلوماتیک یکّهلنیش حالتیده قالهیاتگن بیر پیتده، 10 میلیارد دالرلیک لایحه خرجتلری قندهی مالیهلشتیریلیشی بارهسیدهگی شفّافلیک نینگ یۉقلیگی شونی کۉرسهتردیکی، بو آچیلیش مراسمی منطقوي مقیاسدهگی ییریک انرژی همکارلیک نینگ باشلنیشیدن کۉره، طالبان حاکمیتگه کېلگنیدن کېین کابل و عشق آباد اۉرتهسیدهگی مناسبتلرنی قَیته تعریفلشگه قرهتیلگن ایکّی تامانلهمه اورینیشگه اۉخشر اېدی.
نېگه تورکمنستان طالبانگه یقینلشیشنی ایستهیپتی؟
طالبان تامانیدن تاپی لایحهسی نینگ قَیته آچیلیشیدن بیر نېچه آی آلدین، 2023-ییل جون آییده تورکمنستان نینگ لباب ولایتیدهگی دهقانلر اېندی پخته دلهلرینی سوغآره آلمهی قالیشدی. سوو اوّلگی ییللردهگیدېک عادي و سېزدیرمهی بو حدودلرگه یېتیب کېلمهی قۉیدی. عنعنوي کاناللر قوریب قالگندی، نساس (پمپ)لر اېسه برقرار آقیم بۉلمهگنی سبب فقط موتور شاوقینینی چیقرردی. پخته دولت اقتصادیاتی نینگ اساسي اوستونلریدن بیری و مهم خارجي ارز منبعی حسابلنگن مملکتده، بو سوو تنقیصلیگی تېز فرصتده تخنیکي معمادن اجتماعي بحرانگه ایلنیب باردی.
تورکمنستان کاغذده اولکن طبيعي گاز ذخیرهلری و مۉل-کۉل پختهگه اېگه بۉلگن، اما عملده میلیونلب فقرالری قشّاقلیکده یشه یاتگن مملکت اۉز طبيعي بایلیکلرینی عمومي فراوانلیککه ایلنتیره آلمهگن، بیر محصولاتگه تهیهنگن و دولت نظارتیدهگی اقتصاد نینگ آغریقلی نمونهسی حسابلنهدی. گاز و پختهگه حددن تشقری باغلیقلیک، اقتصادي دیوېرسیفیکهتسيه نینگ یۉقلیگی، نرخلر اوستیدن دولت نینگ قطعي نظارتی و اساسي استعمال محصولاتلرینی کواتهلش، شونینگدېک اجتماعي ناراضیلیکلر نینگ هر قندهی کۉرینیشینی باستیریش عاقبتیده اهالی سوو و نان اوچون اوزون نوبتلر، ارز تنقیصلیگی و خرید قابلیبی نینگ پهسهییشی بیلن یوزمه-یوز کېلماقده. شو بیلن بیرگه، حکومت کېنگ کۉلملی ترغیبات، یېتکرمه اوستیدن تۉلیق مونوپولیهگه اېگه بۉلیش و کۉزبۉیهمهچی «یوتوقلر»نی نمایش اېتیش آرقهلی اهالی نینگ رئال تورموش شرایطینی یهشیریب کېلماقده. کاغذده بای، عملده اېسه کمبغل بۉلگن بو اقتصاد نهفقط برقرار کېلهجکنی خوف آستیگه قۉیماقده، بلکه اجتماعي باسیم و بېقرارلیکنی هم کوندن کونگه کوچهیتیریب بارماقده.
2022-ییلدن بویان تورکمنستانده امودریا قویی آقیمیدهگی حدودلرده سوو احوالی نینگ کېسکین یامانلشووی ینگی ناراضیلیک تۉلقینی نینگ یوزهگه کېلیش خوفینی کوچهیتیرماقده. ناراضیلیکلر نینگ هر قندهی کۉرینیشینی کۉپ ییللیک تجربه بیلن باستیریب کېلگن تورکمنستان حکومتی بونی ایچکی برقرارلیک اوچون جدّي تهدید صفتیده قبول قیلماقده.
حاصلدارلیک نینگ پهسهییشی، مینگلب قیشلاق عایلهلری نینگ تیریکچیلیگیگه تهدید و تورکمنستان نینگ دولتگه اساسلنگن تقسیمات (کواته) تیزیمیگه توشهیاتگن باسیم بولر نینگ برچهسی ترقاق و نظارتدن چیقیشی ممکن بۉلگن ناراضیلیکلرگه آلیب کېلیشی احتمالی بار بحران بېلگیلریدیر. افغانستان شِمالیده قوش تېپه کانالی قوریلیشی باشلنگنیدن سۉنگ، امودریا سووی مسألهسی تورکمنستان اوچون اېندی فقط اېکالاگیک معما بۉلیب قالمهدی، بلکه خوفسیزلیک و سیاسي مسألهگه ایلندی. بو اېسه عشق آباددن منطقهدهگی برچه مناسبتلرده، جملهدن طالبان بیلن علاقهلرده و افغانستان بیلن قۉشمه لایحهلرده اوشبو عاملنی حسابگه آلیشنی مجبور اېتماقده.
قوشتېپه؛ مرکزي آسیا اوچون دهشت
طالبان 2022-ییلده قوشتېپه کانالینی قوریشنی باشلهدی. قوشتېپه کانالی افغانستان شِمالیده عملگه آشیریلهیاتگن اولکن لایحه بۉلیب، مقصدی امودریا سووینی آلیب، بلخ، جوزجان و فاریاب ولایتلریدهگی 550 مینگ هکتار قیشلاق خۉاجهلیگی یېرلرینی سوغاریش دیر.
اوشبو کانال تخمیناً 285 کیلومتر اوزونلیکده بۉلیب، ییلیگه 20 میلیارد مکعب متردن آرتیق سوونی امودریا نینگ اۉرته آقیمیگه یېتمسدن آلدین شمالي افغانستانگه یۉنهلتیرهدی، بو دریا نینگ تۉلیق آقیمی نینگ تخمیناً 25 فایزینی تشکیل اېتهدی. امودریا دریاسی مرکزي آسیا نینگ کېنگ حدودلری اوچون حیاتي قان تامیری بۉلیب، پامیر تاغلریدن باشلنهدی، افغانستان و تاجیکستان آرقهلی آقیب اۉتهدی، تورکمنستان و اۉزبېکستان چېگرهسینی طبيعي طرزده بېلگیلهیدی و آخر-عاقبت آراوخان دېنگیزی یاکه تالاب کۉللرگه قوییلهدی. شو خریطهنی انابتگه آلسک، قوشتېپه کانالی نهفقط سوغاریش لایحهسی، بلکه منطقوي حساب-کتابلرده استراتېژیک و حیاتي اۉزگرووچی واسطه صفتیده قرهلهدی.
بیرینچی باسقیچ 2023-ییلده یکونلنگن، ایکّینچی باسقیچ اېسه قزیش ایشلریده 2025-ییل آخریگه کېلیب 95 فایزگه یېتگن و کېلگوسی آیلر ایچیده توگللنیشی کوتیلماقده. شوندن سۉنگ، اوچینچی باسقیچ باشلنهدی، بو باسقیچ سوو تقسیملش ترماقلری و کیچیک کاناللرنی قوریش آرقهلی قیشلاق خۉجهلیگی یېرلرینی سوغاریشنی اۉز ایچیگه آلهدی. قیسقهچه ایتگنده، قوشتېپه لایحهسی اوچ باسقیچده عملگه آشیریلهدی و حاضرده ایکّینچی باسقیچ یکونلنیش عرفهسیده توریبدی.
تورکمنستان اوچون قوشتېپه لایحهسی عادي قوریلیش تشبثی اېمس، بلکه بوتون مملکت نینگ حیاتي قان تامیرلرینی بېواسطه نشانگه آلهدیگن قۉرقینچلی سناریودیر. سوو نینگ بو یۉنهلیشده بوریلیشی تورکمنستان اوچون چوقور و اوزاق مدتلی عاقبتلرگه اېگه بۉلهدی.
تحلیلچیلر نینگ حساب-کتابلریگه کۉره، کېلگوسی بېش-آلتی ییل ایچیده و کانال تۉلیق ایشگه توشیریلگنیدن کېین، دریا نینگ اۉرته و قویی آقیم حدودلریده تورکمنستان نینگ سووگه اۉرتهچه کیریش امکانیتی تخمیناً 80 فایزدن 65 فایزگه، حتا اوندن پستگه توشیشی کوتیلماقده. حاضرده هم سوو تنقیصلیگی، قیشلاق خۉجهلیگی حاصلدارلیگی نینگ پهسهییشی و یشیرین اجتماعي ناراضیلیکلر بیلن یوزمه-یوز کېلهیاتگن مملکت اوچون بوندهی پهسهییش اقتصادیات، اهالی تورموشی و ایچکی برقرارلیککه باسیمنی ینهده کوچهیتیرهدی.
تورکمنستان اوچون قوشتېپه لایحهسی باشیدن پاتېنتسیل تهدید صفتیده کۉریلگن اېدی، اما طالبان حاکمیتگه کېلگن ایلک ییللرده مملکت «دایمي بېطرفلیک» سیاستیدن فایدهلنگن حالده افغانستان ایچکی ایشلریدن مصافه سقلشگه، جَنوبي قۉشنی نینگ سوو و سیاسي انقراضلریگه ارهلشمسلیککه حرکت قیلگن. بو سیاست تورکمنستاننی افغانستان نینگ مرکّب معمالریگه تارتیلیشیدن سقلشی ممکن اېدی.
بیراق طالبان حاکمیتگه کېلگنیدن اوچ ییل اۉتیب، 2024-ییلده قوشتېپه لایحهسی رواجلنیشی و طالبان نینگ اوشبو لایحهنی کېنگ ترغیب قیلیشی بیلن قوش تېپه تورکمنستاننی افغانستانگه تارتدی. سوو، سیاست و انرژیگه بیر نقطهده اویغونلشدی؛ نتیجهده عشق آباد اۉزی نینگ حیاتي منفعتلرینی فقط بېطرف سیاست آرقهلی اېمس، بلکه طالبان بیلن بېواسطه ملاقات آرقهلی حمایه قیلیشگه مجبور بۉلدی.
طالبان بیلن مُراضات؛ تورکمنستان سیاستیده ینگی فصل
قوشتېپه کانالی نینگ ایش باشلنیشیدن ایکّی ییل اۉتیب، 2024-ییل باشیدن باشلب، طالبان و تورکمنستان اۉرتهسیدهگی مناسبتلر سېزیلرلی درجهده اۉزگردی. شو ییل نینگ 15-مارچیده تورکمنستان ایشچیلری اوچ آی دوامیده تاپی قوووری اوستیده ایشلش اوچون افغانستانگه کیریشی رېجهلشتیریلگن اېدی. طالبان وکیللریگه کۉره، تورکمنستان لایحه خرجتلرینی قاپلش اوچون کریدیت لینيهسی تقدیم اېتیشگه هم راضیلیک بیلدیرگن. تاپی لایحهسی نینگ قیمتی تخمیناً 9–10 میلیارد دالر بۉلیب، اونینگ قوریلیشی و نظارتی (TPCL) شرکتی ذمّهسیده. طالبان و تورکمنستان نمایندهلری تامانیدن اعلان قیلینگن تفصیلاتلرگه کۉره، افغانستان حدودیدهگی تاپی قوووری تۉرت باسقیچگه بۉلینگن: بیرینچی باسقیچ: تورکمنستان چېگرهسیدهگی سرحداباددن باشلنیب، هراتگچه یېتهدی. ایکّینچی باسقیچ: هراتدن هلمند ولایتیگه اولنهدی. اوچینچی باسقیچ: هلمنددن قندهارگه یېتهدی. تۉرتینچی باسقیچ: قندهاردن پاکستان چېگرهسیگه باغلنهدی.
طالبلر سۉزچیسی ذبیح الله مجاهد، 2025-ییل دسامبر آییده ایتدیکی، اوشبو لایحه نینگ بیرینچی باسقیچی ایکّی ییل ایچیده یکونلنهدی. شو بیلن بیرگه، محمد مراد امانوف، « خط لوله تاپی لیمیتد»،کانسرسیومی باش مدیری، 2024-ییل مارچ آییده تورکمنستان–افغانستان ییغیلیشیده ایتگن اېدی، بیرینچی بۉلیم اوزونلیگی تخمیناً 150 کیلومتر بۉلهدی. رسميلرنینگ ایتیشیچه، اېگهلیک توزیلمهسی نقطهی نظریدن، دولتگه تېگیشلی «تورکمن گاز» کمپنیسی 85 فایز سهامگه اېگه بۉلیب، تاپی قووور لینيهسی کمپنیسی نینگ اساسي سهمداری و لایحه اجراچیسی حسابلنهدی، حالبوکه «افغان گاز»، پاکستان خلق ارا گاز کمپنیسی و گیل هند کمپنیسی هر بیری کانسرسیوم نینگ اتیگی 5 فایز سهمیگه اېگه؛ بو لایحه نینگ مالی و اجراچی ریسکی نینگ اساسي یوکینی عملده تورکمنستان دولتیگه یوکلهیدی.
اوشبو ینگی همکارلیک دوری بیر نېچه سفرلر، تشریفلر و مهم اوچرهشوولر بیلن باشلندی. 2024-ییل 14-جنوریده و قَیته 26-فبروریده طالبان تشقی ایشلر وزیرلیگی سرپرستی امیرخان متقی باشچیلیگیدهگی هیئتلر تورکمنستانگه تشریف بویوردی، بو اېسه علاقهلرنی مستحکملشده مهم قدم بۉلدی. بیر آز اۉتیب، 3-مارچ کونی، سودا ییغیلیشی بۉلیشیدن آلدین، عزیزي باشچیلیگیدهگی هیئت تورکمن باشی خلقارا دېنگیز بندری تشریف بویوردی و اوشبو استراتژیک بندر نینگ امکانیتلری همده اینفرهتوزیلمسی اۉرگنیلدی. 2025-ییلده افغانستان محصولاتلرینی تورکمنستان سودا و صناعت اتاغیده نمایش اېتیشنی اۉز ایچیگه آلگن قۉشمه سودا ییغیلیشلری بۉلیب اۉتدی. تورکمنستان فقرالری نینگ افغانستانده کېنگ اشتراکی و اوشبو مملکت محصولاتلری اوچون کابلده سودا کۉرگزمهلری نینگ اۉتکزیلیشی هم ینگی دور نینگ باشلنیشیدن دلالت بېرهدی.
اوشبو ینگی همکارلیک دوری نینگ اېنگ مهم واقعهسی اولکن تاپی گاز قووور لینيهسی لایحهسی نینگ باشلنیشی دیر؛ شونگه قرهمهی، اعتبارگه مالک جهت شوکی، تورکمنستان بو لایحهنی هندستان و پاکستان اشتراکیسیز همده طالبان نینگ خلقارا مقیاسده قانوني اېمسلیگی شرایطیده باشلهدی و حتا اونینگ مالیهلشتیریلیشینی هم اۉز ذمّهسیگه آلدی. اوشبو حرکت عشق آباد نینگ طالبان بیلن بېواسطه همکارلیگی نینگ ایلگری کۉریلمهگن شکلینی نمایش اېتهدی؛ بو اۉزگریش افغانستان اسلام جمهوریتی دوریده تصور قیلیب بۉلمهیدیگن اېدی و کۉرینهدیکی، تورکمنستان نینگ طالبان بیلن یقینلشیشی کۉپراق سیاسي ماسلیکدن اېمس، بلکه عملي حساب-کتابلرگه اساسلنگن. امودریا سوو منبعلری نینگ کمهییشی، قوش تېپه کانالی رواجی و اونینگ قیشلاق خۉجهلیگی همده ایچکی برقرارلیککه ممکن بۉلگن تأثیرلری بیلن باغلیق خواطرلر عشق آبادنی ینگی افغانستان حکمدارلری بیلن بېواسطه ملاقاتگه اوندهدی. اوشبو عملي حساب-کتاب تورکمنستاننی تلپی کبی منطقوي اولکن لایحهلرگه جلب قیلیشگه آلیب کېلدی.
طالبلر ایشانچلی همکارلر می؟
شوندهی بۉلسه-ده، اساسي سوال هنوزگچه دالضرب بۉلیب قالهدی: طالبان حکومتی حقیقتاً تورکمنستان اوچون ایشانچلی همکار حسابلنهدیمی؟ ایچکی سیاسي نقطهی نظردن کېنگ قمراولی قانونيلیککه اېگه بۉلمهگن و خلقارا مقیاسده تن آلینمهگن، اساسی قانونسیز، سیلاو میکانیزملری یاکه شفّاف انستیتوتلری موجود بۉلمهگن، شونینگدېک، گلوبل مالي چېکلاولر و ایزالیتسیه آستیده فعالیت یوریتهیاتگن بو حکومتنی قندهی ایشانچلی دېب بهالش ممکن؟ اوشبو حکومت شو بیلن بیر وقتده ترانسمیللي تروریستیک گروهلر فعالیتیدن کېلیب چیقهدیگن خوفسیزلیک تهدیدلری، ایچکی قرشیلیک جبههلری بیلن دایمي ماجرا و ایچکی ضدیتلر بیلن یوزلشماقده، شونینگدېک، پاکستان بیلن ترنگ مناسبتلری منطقوي بېقرارلیکنی ینهده کوچهیتیرهدی. بوندهی شرایطده، تورکمنستان نینگ سوو منبعلرینی و ملي خوفسیزلیکنی سقلش مقصدیدهگی ساووققان سیاستی و حساب-کتابی ایشانچلی همکارلیکدن کۉره، یوقاری خوفلی گرودیر؛ اونینگ سیاسي، حقوقي و خوفسیزلیک عاقبتلری اۉرته مدتده ممکن بۉلگن فایدهلردن انچه آشیب کېتیشی احتمالی موجود.
