خال محمد
طالبلر فواید عامه وزیرلیگی کابل- قندهار عمومی قتناو یۉلیده جایلشگن دامان اولسواللیگیده 35 میلیون 400 مینگ افغانی خرجت بیلن قوریلگن بیر محتشم مسجد تیزلیکده تکمیل قیلینهدی دېب اعلان قیلدی. مذکور وزیرلیک نینگ بیلدیریشیچه، بو مسجد اېسه طالبان رهبر ملا هبتالله آخوندزاده بویروغی اساسیده عمومی قتناو یۉللرده قوریلهجک 75ته مسجددن بیری حسابلنهدی.
فواید عامه وزیرلیگینینگ سۉزچیشی محمداشرف حقشناس اۉزینینگ اکس حسابیده؛ « اوشبو مسجد اوچ جریب یېر کېنگلیک ده قوریلگن بیر وقتنینگ اۉزیده 300 کیشی (170 اېرکک و 130) عبادتچی سیغهدیب دیب بیلدیرگن. بونده یۉلاوچیلر اوچون نقلیه واسطهلر بېکتی، ملا امام اوچون معیین یشش جای، اېرکک و عیال عبادتچیلر اوچون علحیده جای و شونینگدېک اېرکک و عیاللرگه خاص وضوخانهلر نظرده توتیلگن دیر.»
اۉشه یکشنبه کونی (12-اسد) طالبان بو مسجد قوریلیشی بۉییچه یوتوق حقیده خبر بېرگن بیر پیتده، جهان آزیق آوقت دستوری افغانستانده آچلیک بحرانی کون سایین جدی لشهیاتگنینی آگاهلنتیردی. بو تشکیلات محتاجلرگه یاردم بېریش اوچون کېینگی آلتی آی ایچیده 539 میلیون دالر مقداریده زودلیکدهگی بودجهگه احتیاج بارلیگینی اعلان قیلدی. اولرنینگ اعلامیهسیده عیاللر، بالهلر و قَیتیب کېلگن مهاجرلر جمعیتنینگ اېنگ ضعیف قتلملری صفتیده تیلگه آلینگن.
طالبان رهبری یۉللر بۉییده مسجد قوریلیشیگه اورغو بېرهیاتگن بیر پیتده، یۉلاوچی تشووچی هیداوچیلر نماز وقتی کیرگنده عادتده ملی بسلرنی مسجدلرگه یقین یاکه سوو تاپیش ممکن بۉلگن جایلرده تۉختهتهدیلر. ولایتلردن تشقریگه سفرگه آتلنگن کۉپلب یۉلاوچیلر اېسه سفر دوامیده نمازلرینی ادا اېتیش اوچون اۉزلری بیلن قدیفه یاکه چادر آلیب یورهدیلر.
افغانستاننینگ اوّلگی حکومتیده، فواید عامه وزیرلیگینینگ اساسي اعتباری آستقورمه و قوریلیش لایحهلریگه قرهتیلگن اېدی. بو لایحهلر یۉللرنی قوریش و قَیته تیکلش، ترانسپورت یۉللرینی اسفالتلش، کۉپریکلر قوریش و اهالینینگ حیاتینی یخشیلشگه قرهتیلگن بنا-انشاتلر لایحهلرینی اۉز ایچیگه آلر اېدی. اما حاضرده، طالباننینگ فواید عامه وزیرلیگی حشمتلی مسجد قوریلیشینی اۉزینینگ اېنگ کتّه یوتوغی صفتیده تقدیم قیلماقده. بو اېسه، طالبان اوّلگی حکومتگه قرشی اوروش چاغیده خودّی اۉشه یۉللر، کۉپریکلر و باشقه آستقورمهلرنی ماینلر، بامبهلر و جنگی حرکتلر آرقهلی ویران قیلگن بیر دورده رۉی بېرماقده.
باشقه بیر تاماندن، جاري ییلده دېیرلی ایکّی میلیون افغانستانلیک مجبورن ایران و پاکستاندن چیقریب یوباریلگن و اولر شاشیلینچ یاردمگه محتاج. ینه میلیونلب آدملر آچلیک و آغیر قشّاقلیک بیلن کورهشماقده. طالبان حکومتی اېسه پاکستان و ایراندن قَیتیب کېلگن مهاجرلرنی قبول قیلیش اوچون ضرور مالیوي امکانیتلرگه اېگه بۉلمهسه-ده، مسجد قوریلیشینی اوستوار وظیفه قیلیب قۉیگن. طالبان حشمتلی مسجدلرنی قوریش و قَیته ترمیملش اوچون کتّه مبلغ صرفلهماقده.
طالبلر مسجدلر قوریلیشی و قیته تیکلهنیشی اوچون کتّه مبلغ صرفلهیدی/ طالبلر فوایدعامه وزیرلیگی
مسجدلر مهندسلیگی و مسووللرنی تازهلش
طالبان حاکمیتی دوریده فقط یۉل بۉییدهگی مسجدلر اېمس، بلکه مملکتنینگ تورلی بورچکلریده هم دولت بودجهسی و طالبان تامانیدن رغبتلنتیریلگن سوداگرلر یاردمی بیلن کۉپلب حشمتلی مسجدلر قوریلدی. بیراق بو مسجدلرنینگ اَیریملری فقط جمعه نمازی و هییت کونلریده تۉلهدی، قالگن وقتلرده اېسه جماعت سانی جوده آز بۉلهدی. ینگی قوریلگن مسجدلرنینگ بیر قِسمی طالبان رهبرلری نامی بیلن اتهلماقده جملهدن، بو گروه اساسچیسی ملامحمد عمر، طالباننینگ ایکّینچی رهبری ملا اختر محمد منصور و گروهگه علاقهدار اَیریم شخصلرنینگ ناملری، حتا بعضی جایلرده خودکوش هجومچیلرنینگ خاطرهسیگه بغایشلب نام بېریلگن.
کابل-قندهار یۉلیده 35 میلیون افغاني صرفلب قوریلگن حشمتلی مسجد بونگه مثال بۉله آلهدی.
طالبان حکومتی حتا «هر 100 کیلومترده بیر مسجد قوریلیشی کېرهک» دېگن قرار چیقرگن. شو بیلن بیرگه، اولرعمومی قتناو یۉلدن اۉتیش اوچون تۉلاو جاري قیلیب، اۉز جنگچیلرینی هم یۉل حققینی تۉلهشگه مجبور قیلگن.
طالبان ینگی مسجدلر قوریش آرقهلی ینه بیر مقصدگه هم اېریشماقچی یعنی، ینگی قوریلگن مسجدلرگه اۉزلری خواهلهگن ملالر، خطیبلر و واعظلرنی تعیینلش. شوندهی قیلیب، اولر اېسکی امام و خطیبلرنی لوازمیدن چېتلهتیشگه مجبور بۉلمهیدی و شو یۉل بیلن خلق آرهسیده ناراضیلیک اویغتمسدن اۉز آدملرینی جایلشتیرهدی.
شونگه قرهمهی، طالبان حاکمیتگه قَیتگنیدن بېری جمهوریت دوریدهگی کۉپلب اماملر و خطیبلرنی لوازمیدن بۉشهتیب، اۉرنیگه اۉزلریگه صادق شخصلرنی تعیینلهگن. مثلاً، طالباننینگ امر به معروف و نهی منکر وزیرلیگی مطبوعات سۉزچیسی سیفالاسلام خیبر دوشنبه کونی (13-اسد)، بلخ ولایتینینگ چهاربولک اولسواللیگیده 41 مسجد اماملری و مؤذنلری ایشدن چېتلهتیلیب، اولرنینگ اۉرنیگه ینگی آدملر تعیینلنگنینی اعلان قیلدی.
اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو اۉزگریشلر اولسواللیکدهگی قیشلاق اهالیسی تامانیدن قیته-قیته بیلدیریلگن شکایتلر اساسیده عملگه آشیریلگن و «تۉلیق شفّافلیک» بیلن اۉتکزیلگن. خیبر، «مسجدلرده دیني فعالیتلر شریعت قاعدهلریگه اساسلنگن حالده و جمعیت احتیاجلریگه موافق دوام اېتتیریلیشی اوچون حرکت قیلینهدی دېب قۉشیمچه قیلیشدی» اما ایشدن آلینگن اماملرگه قرشی خلق شکایت قیلگنینی اثباتلهیدیگن هېچ قندهی حجت یاکه دلیل بیلدیریلمهگن. عیناً شو حالت مذهبی کادرلرنی «مهندسلیک قیلیش»، یعنی اېسکی اماملرنی چېتلهتیب، اولرنینگ اۉرنیگه طالبانگه علاقهدار شخصلرنی قۉییش بارهسیدهگی خواطرلرنی کوچهیتیردی.
مسجد، مفکورهی سربازخانه
مسجد و مدرسهلر قوریلیشی، اولرنینگ کېنگهیتیریلیشی همده «طالبان امیرلیگی»گه صادق شخصلرنینگ تعیینلنیشی جدّي خواطر اویغتماقده. چونکه بو جریان طالباننینگ مسجد و مدرسهلرنی اۉز مفکورهسینی ترغیب قیلیش اوچون مرکزگه ایلنتیریش نیتینی مستحکملهماقده. اولرنینگ بېلگیلهگن تعلیم دستوری و شریعتنینگ کېسکین تلقینیگه اورغو بېریلیشی اېسه یاش نسل آنگینی مهندسلیک قیلیش، ینگی جنگچیلرنی یاللش و اسلامي توزومگه مطلق بۉیسونووچی جمعیتنی شکللنتیریشگه خدمت قیلماقده.
بحرانلی وضعیتگه قرهمهی، طالبان حکمرانلیگیدهگی افغانستان آغیر اقتصادي قشّاقلیک و کېنگ کۉلملی ایشسیزلیک دامیگه توشگن. شونگه قرهمهی، طالبان حکومتی مسجد و دیني مدرسهلرنی قوریش و کېنگهیتیریشگه بودجه اجرهتماقده، بیراق ایش اۉرینلری یرهتیش، ایشسیزلیکنی کمهیتیریش یاکه مملکت نینگ حیاتي آستقورمهلریگه سرمایه کیریتیشگه قیزیقیش بیلدیرمهیپتی. شو بیلن بیرگه، طالبان رهبری ملا هبتالله آخوندزاده هییت نمازی خطبهسیده خلق و سوداگرلردن کمبغللرگه یاردم بېریشنی سۉرهگن اېدی. اما حکومتنینگ اۉزی، برچه مالی منبعلرگه اېگهلیگیگه قرهمهی، محتاجلرگه یاردم کۉرسهتیشده اساسن خلق ارا تشکیلاتلر و آدملرنینگ خیریهسیگه تینماقده دیر.
طالباننینگ دنیاقرهشیده مسجد فقط عبادت جایی اېمس، بلکه اسلامنینگ کېسکین تلقینینی دوام اېتتیریش اوچون مفکوروي واسطهدیر. مسجد و دیني مدرسهلر سانی کۉپهیگن سری طالباننینگ دیني ترغیباتی و مفکوروي تأثیری هم کېنگهییب بارهدی. کوزهتووچیلرنینگ فکریچه، ملا هبتاللهنینگ مملکت یۉللری بۉیلب 75 ته مسجد قوریش حقیدهگی بېواسطه فرمانی هم عیناً شو مقصدنی کۉزلهیدی.
طالبان نظریده مسجد بالهلر و اۉسمیرلرنی اۉزلرینینگ شریعت تلقینیگه موافق دیني تعلیم بېریش مسکنی حسابلنهدی. ینگی تشکیل اېتیلگن دیني مدرسهلر اېسه «شریعتنینگ قطعي قۉللنیلیشی»نی کېلهجک اولادگه سینگدیریش میدانیگه ایلنگن. بو سیاست اۉتمیشده هم طالبان تامانیدن عملگه آشیریلگن اېدی. اولر مسجدلرده، اینیقسه قیشلاقلرده، ترغیبات آلیب باریب، اهالیگه شهر اهالیسی گۉیاکه شریعتدن چېتگه چیققن دېگن فکرنی سینگدیریشگن. بوندهی ترغیبات اېسه مینگلب اۉسمیر و یاشلرنینگ بیرلشتیریشده مهم رۉل اۉینهدی اولر کۉپینچه هېچ قندهی معاش یاکه حق آلمهی، جنگ میدانلریگه یوباریلگن اېدیلر.
ملا هبتالله آخوندزاده نینگ طالبان حاکمیتیگه قَیتگن تۉرت ییللیک فعالیتینی تحلیل قیلیش شونی کۉرسهتهدیکی، او دایما اسلام شریعتینی جاري اېتیش و بو گروهنینگ مفکوروي تلقینیگه اساسلنگن دیني تعلیمگه اورغو بېریب کېلگن.
ملا هبتالله آخوندزاده طالبان رهبری بۉلیشیدن آلدین هم گروه ایچیده نفوذلی روحانيلردن بیری اېدی. اما ملا اختر محمد منصور اۉلدیریلگچ، او سیاست میدانیگه هم قدم قۉیدی. حاضرگی طالبان رهبری مملکت بۉیلب کېنگ کۉلمده مسجد و مدرسه قوریش آرقهلی ینگی اولاد طلبهلرنینگ تعلیمینی تۉلیق افغانستان ایچیده یۉلگه قۉییشگه اینتیلماقده. بو آرقهلی دیني مرکزلرگه، خصوصاً پاکستاندهگی مدرسهلرگه بۉلگن قرهملیکنی کمهیتیریش، تعلیمي و مفکوروي نظارتنی اېسه تۉلیق اسلام امیرلیگی نینگ قۉلیگه تاپشیریش مقصد قیلینگن. شو طریقه، طالبان تورلی قرهشلرنینگ کیریب کېلیشی یاکه احتمالي خوف-خطرلرنینگ یوزهگه چیقیش خوفینی کمهیتیریشگه اورینماقده.
