خالد محمدی
بامياندهگی بند امیر بو ولایتدهگی تفرحی پارک بۉلیب، طالبان افغانستانلیک عیاللر و قیزلرنینگ کیریشیگه رخصت بېرمهیدی «کریستیان ایلیچیچ» اۉز اجتماعی ترماغیگه خارجي بیر اېرکک و عیال سیاح رقصگه توشیب، قووانچ بیلن وقت اۉتکزیشدی. شو بیلن بیرگه، افغانستانلیک عیاللر و قیزلر بند امیرنی تماشا قیلیش وباریب کۉریشنی آرزو قیلماقده. اوشبو رقص دوامیده خارجي عیال سیاح باشینی یاپمهگن، باشقه ویدیولرده اېسه رۉمال تقیلگن اېدی. اوشبو جُفتلیک بند امیر سوو انباریده قَییقده سوزیب، اۉز لحظهلرینی صفتلی صورت و ویدیولرگه توشیریب، اجتماعي ترماقلرده اعلان قیلدی؛ بو تصویرلر افغانستاندن تشقریدهگی فایدهلنووچیلر تامانیدن کېنگ قبول قیلیندی. اعتبارگه مالک جهتی شوکی، طالبان افغانستانلیک عیاللرنی بند امیر و شونگه اۉخشش جایلرگه کیریشینی منع قیلگن بۉلسه -ده، خارجي سیاحلر اوچون هېچ قندهی چېکلاو قۉیمهیدی. اولر نهفقط اوشبو سیاحلرنینگ کیریشیگه رخصت بېرهدی، بلکه ایستهلگن طرزده صورتگه آلیش و ویدیوگه آلیش امکانیتینی هم یرهتهدی.
طالبان افغانستانلیک عیاللر یوزیگه یاپیب قۉیگن باشقه جایلردن بیری هراتدهگی تاریخي اختیارالدین قلعهسی حسابلنهدی. افغانستانلیک عیاللر و قیزلر اوشبو تاریخي بنا بیلن تنیشیش حقوقیگه اېگه اېمس، اما خارجي سیاحلرگه، جملهدن، کریستیان ایلیچیچ گه هېچ قندهی شرط و چېکلاولرسیز بو جایگه کیریش و صورتگه آلیشگه رخصت بېریلهدی.
طالبان افغانستانده بو گروه حاکمیتی آستیده شرایطلر عادتدهگیدېک اېکنینی و عیاللر هېچ قندهی معماگه دوچ کېلمهیاتگنینی کۉرسهتیش مقصدیده خارجي عیال سیاحلرگه تۉلیق اېرکینلیک بېرهدی، اولر ایستهلگن کییم و خلق-اطوار بیلن مملکت بۉیلب سیاحت قیلیشلری ممکن. حلی بو بغریکېنگلیک نینگ دیني اساسلری انیق اېمس، اما اونینگ ریکلام جهتی شبههسیز. طالبان حکومتی نینگ مقصدی شوکی، افغانستانلیک عیاللر برچه مدنی و شخصي حقوقلردن تۉلیق محروم اېتیلگن بۉلسه هم، خارجي سیاحلر (عیاللر، خصوصاً) آرقهلی افغانستاندهگی عیاللر حالتینی عادتدهگیدېک کۉرسهتیش «اېلچیسی» صفتیده فایدهلنیش دیر. اوشبو ریکلام یاندشووی هم تأثیرسیز قالمهیپتی؛ کۉپچیلیک خارجي عیال سیاحلر افغانستاندهگی تجربهلرینی صورت و ویدیولرده اعلان قیلگنده، خواهلب یاکه خواهلهمهی، طالبان حاکمیتی آستیدهگی وضعیتنی آقرتیشگه یاردم بېریشهدی. دنیا اهالیسی بېواسطه افغانستانلیک عیاللرگه نیمهلر بۉلهیاتگنینی بیلمهیدی؛ لېکن بیرار غربي پورن یولدوزی یاکه بیر عیال سیاح افغانستان نینگ بیر ولایتیده باشینی آچگن حالده کولیب رقص قیلهیاتگنینی و اېرککلر بیلن اېرکین ملاقات قیلهیاتگنینی کۉرگنده، اولر اوچون طالبان حکمرانلیگی آستیده افغانستانده عیاللر اوچون شرایط شونچهلیک چېکلنگن اېمس، دېگن تأثرات پیدا بۉلیشی ممکن.
افغانستاندن سیاحلر تامانیدن یېتکزیلهیاتگن حکایه ناانیق
کریستیان ایلیچیچ کبی سیاحلرنینگ کامرهسی آرقهلی دنیاگه اوزهتیلهیاتگن حکایه افغانستان نینگ میداندهگی حقیقتیدن انچه فرق قیلهدی. بو سیاحلر عادتده طبيعي و تاریخي جاذبهدار جایلرنی، طالبان نینگ مهماندۉستلیگینی، محلي طعاملرنی و باشقه ایجابي جهتلرنی نمایش اېتهدی. اما اوشبو تصویرلرده کېنگ ترقهلگن قشّاقلیک، ایشسیزلیک، عیاللر و قیزلرنینگ تعلیم و ایشدن محروملیگی، همده اجتماعي باستیریش حقیده هېچ قندهی معلومات یۉق یاکه بعضاً قیسقهچه تیلگه آلینهدی. اجتماعي ترماقلرده اعلان قیلینهدیگن ویدیولر و صورتلر دنیاگه افغانستاندن آسایشته و قیغوسیز بیر تصویر بېرهدی، حالبوکه بو تصویرلرنینگ آرتیده چېکلاولر و کېنگ کۉلملی محروميتلر نینگ اچّیق حقیقتلری یشیرین قالهدی.
سۉنگی تۉرت ییل ایچیده، طالبان حاکمیتگه قَیتگندن سۉنگ، افغانستانده توریزم ساحهسی رواجلندی. بو سیاحلرنینگ کۉپلری اجتماعي ترماقلرده مشهور شخصلر و «اینفلوئنسر»لر بۉلیب، افغانستانگه تشریف بویورهدی. اولر نمایش قیلهدیگن تصویرلر مملکتدهگی شرایطلرنی نارملدېک کۉرسهتهدی، افغانستانلیک عیاللرنینگ قیین وضعیتی حقیده اېسه هېچ نرسه ایتیلمهیدی. شو بیلن بیرگه، خارجي عیال سیاحلر افغانستان شهرلریده و دقّتگه سزاوار جایلرده باشینی یاپمسدن، رۉمال یاکه نقابسیز اېرکین حرکت قیلماقده. بیراق طالبان افغانستانلیک عیال و قیزلرگه اوییدن چیقیشگه فقط کېنگ و اوزون چپنلر، رۉمال یاکه نقاب کيگن تقدیرده رخصت بېرهدی. بوندن تشقری، طالبان بیر نېچته فرمانلر آرقهلی قیزلرنی باشلنغیچ تعلیمدن یوقاری باسقیچلرده اۉقیشدن محروم قیلگن، حتا ساغلیقنی سقلش انستیتوتلری اونده همشیره(نرس)لیک و پرورش بۉییچه کورسلر اۉقیتیلهدیگن مسکنلر عیاللر اوچون یاپیلگن.
افغانستانلیک عیاللرنینگ یۉقالگن خاطرهلری
طالبان جمهوریت دوریده قوراللی هجوملر، پارتلشلر، اۉزینی انتحاری قیلیش و گروگه آلیش آرقهلی افغانستانلیک عیاللر و قیزلرنینگ مملکتنینگ تورلی ولایتلریدهگی سیاحلیک مسکنلرینی اېرکین کۉریشلریگه امکان بېرمهیدیگن شرایط یرهتگن اېدی. دایمي خواطر و خوف عایلهلرنینگ کۉپچیلیگینی دَم آلیش جایلریگه سیاحت قیلیشدن تۉسیب قۉیردی.
حاضر طالبان حاکمیتگه قَیتگندن سۉنگ، بو گروه کۉپینچه قوراللی و پارتلشلی هجوملرنی تۉختهتگنینی دعوا قیلسه-ده و «باشقروو»نی اۉرنهتیشگه اورینسه-ده، عیاللرگه ینگی چېکلاولر قۉیماقده. طالبان عمومی یۉللرنی خوفسیز قیلگن، اما قطعي فرمانلر آرقهلی عیال و قیزلرنی محرمی بۉلمهگن حالده اوزاق مصافهگه سیاحت قیلیشدن منع قیلگن. شو طریقه، تشقی خوفسیزلیک موجود بۉلسه هم، اجتماعي چېکلاولر عیاللرنینگ افغانستاندهگی مشهور سیاحلیک مسکنلری، مثلاً بند امیرگه، اېرکین سیاحت قیلیشیگه امکان بېرمهیپتی.
اویده قالگن بیر دادستاننینگ حکایهسی
لیلما، 25 یاشلی عیال، طالبان حاکمیتگه قَیتیشیدن آلدین افغانستان نینگ سابق حکومتی ترکیبیده دادستان صفتیده ایشلهگن. طالبان حاکمیتگه کېلگچ، او مینگلب باشقه عیاللر بیلن بیرگه محکمه تیزیمیده ایشلشدن محروم قیلیندی و حاضر تۉرتینچی ییل دوامیده اوییده قالماقده. اونینگ حیاتی یقین قرینداشلر اوییده چېکلنگن حرکتلر بیلن چېکلنگن؛ بو یېرده اونگه فقط دَم آلیش امکانیتی قالگن.
لیلما آرزو قیلگنلرینی اېسلب، افسوس بیلن شوندهی دېیدی: «مېن نورستان، باميان و بدخشانگه تشریف بویوریشنی خواهلردیم.» اما حاضر بوندهی سیاحت اوچون امیدی یۉق و کونلرینی اویی نینگ چېکّهسیده کېچیریشگه مجبور. او: «فیسبوکده خارجي عیال سیاحلر نینگ اېرکین طرزده دَم آلیش جایلریگه باریب، افغانستان گۉزللیکلریدن ذوقلنیشلرینی کۉرسهم، و بیز حتی محرمسیز اوییمیزدن چیقیش حقوقیگه اېگه بۉلمهسهک، جوده خفه بۉلهمن دېب ایتهدی. طالبان سیاحلرگه برچه سیاحت امکانیتلرینی یرهتیب بېرهدی، اما بیز، افغانستانلیک عیاللر، حتی بامياندهگی بند امیرنی هم باریب کۉره آلمهیمیز. بو عدالتسیزلیک مېن اوچون جوده آغیر.»
افغانستانگه سیاحلر اوچون کیریش طلب و شرطلری
طالبان حکمرانلیگیده افغانستان خارجي سیاحلر اوچون جاذبهلی منزلگه ایلنگن. قوراللی هجوملر، پارتلشلر و اۉزینی پارتلهتیشلر سانی نینگ کمهییشی همده عمومی یۉللرده نسبي خوفسیزلیکنینگ تأمینلنیشی نتیجهسیده مملکتگه سیاحت قیلهیاتگن سیاحلر سانی سېزیلرلی درجهده آشگن. کۉپلب سیاحلر، جملهدن اجتماعي ترماقلرده تنیلگن شخصلر، افغانستاننی ارزان و اۉزیگه خاص منزل صفتیده تنلهیدی و بو سیاحت دوامیده تیارلنگن ویدیو لوحهلر میلیونلب کۉریشلرنی آلهدی. خارجي سیاحلر افغانستانگه کیرگچ، اوّلا طالبان نینگ اخبارات و مدنیت وزیرلیگیگه مراجعت قیلیشلری کېرهک. اوشبو وزیرلیک سیاحلرگه کیریش رخصتنامهسینی بېرهدی و اولرگه انیق آگاهلنتیریش بېرهدی: افغانستانلیک عیاللر و قیزلر یاکه ایچکی سیاسي مسألهلر حقیده هېچ قندهی لوحه تیارلهمسلیک کېرهک. اوشبو مجبوريت رخصتنامه بېریش نینگ اساسي شرطی حسابلنهدی و کۉپچیلیک سیاحلر معماگه دوچ کېلمسلیک اوچون طالبان نینگ قاعدهلریگه عمل قیلهدی. شو سببلی، اینفلوئنسرلر تامانیدن یرهتیلگن کانتېنتده افغانستانلیک عیاللر نینگ چېکلنگنلیگی، اجتماعي باستیریش و اولرگه نسبتاً قطعي چېکلاولر عکس اېتمهیدی.
شونینگدېک، طالبان اعضالری نینگ اَیریملری تۉغریدن-تۉغری توریزم ساحهسیده فعالیت یوریتیب، شو یۉل بیلن درآمد آلماقده؛ بو اېسه توریزمنی طالبان اوچون ینگی درآمد منبعی صفتیده ایلنتیرماقده.
جنجاللی چهرهلرنینگ حضوری
سۉنگی تۉرت ییل ایچیده افغانستانگه بیر قطار اجتماعي ترماقلرده شاو-شوولی شخصلر تشریف بویوردی، اولرنینگ باریشی ایچکی و تشقی مناسبتلرده کېنگ عکس-صدا بېردی. اوشبو شخصلر قطاریده تخمیناً آلتی آی آلدین افغانستانگه تشریف بویورگن پورن اکتورلر اویتنی رهیت هم بار. او سیاحتی دوامیده مملکت نینگ بیر نېچته ولایتلریگه تشریف بویوردی و انستاگام صحیفهسیده بیر قطار صورتلر و ویدیولرنی نشر قیلدی.
بو تصویرلر و ویدیولر خلق ارا عامهوي اخبارات واسطهلریده کېنگ عکس-صدا بېردی و اونینگ اجتماعي ترماقلردهگی کوزهتووچیلری سانی نینگ آشیشیگه آلیب کېلدی. اعتبارگه مالک جهتی شوکی، طالبان کابل قۉنالغهسیده مملکتگه کیرهیاتگن سیاحلرنینگ آلدینگی فعالیتینی دقّت بیلن تېکشیرهدی، ویتنی رایت معماسیز افغانستانگه کیریب، اۉز محتواسینی اېرکین اعلان قیلیشی ممکن بۉلدی.
خارجي سیاحلرنینگ افغانستانگه سیاحت قیلیشی نینگ اساسي سببی سیاحت نینگ ارزانلیگی حسابلنهدی. کۉپلب باشقه مملکتلر بیلن سالیشتیرگنده، افغانستانده تورر جای، آزیق-طعام و ترانسپورت خرجتلری انچه پست. بوندن تشقری، سیاحلر افغانستاندن تیارلهگن کانتېنت عادتده باشقه مملکتلردن تیارلنگن شونگه اۉخش محتوادن کۉپراق کۉریلهدی و اولرنینگ اجتماعي ترماقلردن درآمدینی سېزیلرلی درجهده آشیرهدی. شو طریقه، افغانستان اینفلوئنسرلر اوچون ایکّی تامانلهمه فایده کېلتیرهدیگن منزلگه ایلنگن: هم سیاحت ارزان، هم یرهتیلگن محتواسی کۉپراق کۉریلهدی و درآمد کېلتیرهدی. طالبان مملکت ایچیده اینیقسه عیاللرنینگ حقوقلری بۉییچه شخصي اېرکینلیکلرگه قطعي چېکلاولر قۉیسه-ده، خارجي سیاحلرگه مناسبتی بوتونلهی باشقهچه. بیر قطار ویدیولر و صورتلرده خارجي عیال سیاحلر طالبان کوچلری بیلن بیرگه کۉرینهدی و بعضی حاللرده طالبان قوراللری بیلن صورتگه توشگنلری هم موجود.
