یازوچی: حسامالدین تویغون
«اېلیم بوندن بویان اۉزنی تیه قال
قدریگه یېتمهسنگ توغمی قۉیه قال»
اۉزبېک تیلی تورکی تیللر عایلهسیگه منسوب کۉپ سانلی ملتنینگ تیلی حسابلنهدی. تخمین قیلینیشیچه یېر یوزیده ۷۰میلیونگه یقین انسان بو تیلیده گپلشهدی. کمیده ۷۰میلیون انساننینگ آنه تیلی اۉزبېک تیلی حسابلنهدی. یقین اۉتمیشده نظر تشلماقچی بۉلسک، تورکی تیللر آرهسیده رسمی دربار تیلی صفتیده کته اهمیتگه اېگه بۉلگن و بیر نېچه امپراتورلیکلرنینگ درباریگه کیریب اولرنینگ سرایلریده بزم مجلسیدن توتیب بویورق و فرمانلریگه اساس بۉلیب باشیدن یخشی – یامان کونلرنی کېچیرگن. حاضرگی شرایطده اېسه اۉزبېکستان دېب اتلمیش ۴۰ میلیونلیک جمعیتگه اېگه بۉلگن تورکستان حدودیدهگی کتّه بیر مملکتنینگ رسمی همده دولت تیلی حسابلنهدی.
بیرینچی صنف مکتب درسلیگیدن توتیب عالی درجه دوکتورا درجه سیگه قدر بیلیمنی انسانلر اۉزبېک تیلیده آلیشهدی. بیراق نېگه دیر مېنینگ ایکّی ییلیک کوزهتوویمگه کۉره او یېرده هم اۉزبېک تیلینینگ حالیگه کوچیک ییغلهیدی. دوکان لوحهلریدن تارتیب، حتی بیرقطار علمی درگاهلرنینگ ایشیکلریده روس تیلی دلربالیک قیلهدی. علمی اتمهلر کونسهیین بېشته – تۉرته بۉلیب تارتینمسدن ایکّلنمسدن اۉزیدن – اۉزیدن مهمان بۉلیب کېلماقده. اولرگه هه یۉل بۉلسین قیېرگه؟ دېب سۉره یاتگن کیشینینگ اۉزی یۉق.
تیلشناس عالملر حتی تیلشناسلیک اثرلریده روس، انگلیس، فرانسه و آلمان تیللریدن اتمهلرنی قطار – قطار سۉزلرگه معادل تاپمسدن عینی اۉزینی ایشلهتیشنی فخر دېب بیلهدیلر، گویا شو کیشیلر مذکور تیللردن کۉپراق اتمهلر و سۉزلرنی قۉللسه خلققه کتّه راق عالم بۉلیب کۉرینهدیلر. دېمک خلق وای داملا عجایب عالم اېکن بی ملال روس، انگلیس و فرانسه تیلینی توشنرکن دیېشهدی دېگندېک تویلهدی. بیر قطار سۉزلرنی قۉللش اۉرینلری (فقرا: وطنداش اېمس فقیرلر)، (اخبارات: خبر اېمس خبرلرلر ایکی کۉپلیک) و شونگه اۉخشش اۉنلب سۉز قۉللنیشی نا تۉغری دېماقچی بۉلسنگیز درحال کولیمسیرب سېن بیلمیسن زمان اۉتیشی بیلن سۉزلر معنیسی اۉزگرهدی، باییشهدی و تارهیهدی دېب، یوزینگیزنی شپلاق تېککن دېک قیزرتیریب شرمندنگیزنی چیقاریب قۉیهدیلر.
دولت تیلی اۉزبېک تیلی بۉلیشیگه قرهمسدن دولت ادارهلرگه ایشگه کیریش اوچون اساسی تیل بو روس تیلی روس تیلینی بیلمهگن شخص یوقاری لوازمده ایشلهشی حتی امکان سیز. (دردیم حددن آشه یاتور نالهگه آواز قنی) دېگنی دېک بیزنی ایکّی ییل اۉقیش جریانیده کۉرگنیمیز حسرت بۉلدی خلاص. باشقه چارهم هم یۉق مېن بېچاره اۉزیمگه زواله توتالمی تۉریب باشقهلرگه قنقه قیلیب آش کېسیشم ممکن دیېه اۉزیم تسکین بېریب قۉیه قالدیم.
افغانستانده احوال قندهی؟
هارمنگ اکه! احواللر قلی دېگنلری دېک. افغانستانده اۉزبېک تیلی کۉپ ییللر باشیدن آغیر کونلرنی اۉتکزیب کېلدی. کم سیتیلیش، تحقیر، اتیلب یوقاتیش و رسمی و جمعی یېرلرده سۉزلشنی منع ایتیشلردن تارتیب، بو تیلده یازیلگن کتابلرنی اوتگه اۉریش و قودوغلرگه تشلشنی دیېسیزمی؟ بولرنی مېن ایتیمه دیم سیز اېشیتمهدیز. اوتگن ییگیرمه ییل شرایطلر یخشی بۉلیشیگه قرهمسدن اۉن – اۉن بېش ییل معارف وزیرلیگینینگ مهر سیزلیگی قصدا حکومت تېپهسیده بۉلگن برادرلرنینگ دشمنلیگی سبب مکتب درسلیکلری ترقه تیلمسدن قاله ویردی. اۉزبېک شخصیتلری آتیده بۉلگن مکتب آتلری اۉزگرتیریلدی. آز بۉلسه هم چاپ بۉلگن کتابلری سیچقانلرگه اتیلب ییم قیلیندی. بو تیل و ملت اوستیده تجارت قیلووچی قوم بویوکلرینینگ ایشی هم دایما معامله بیلن اۉتدی.
رهبرلرینینگ شخصی منفعتی اوچون سرکلرنی باغلب تشله یاتگن میلیونلب خلق ملی منفعتلری هویتلری تارتیلیب آلینه یاتگن پیتلری جیم – جیت قاتیب توره ویردیلر. اویلری بوغدایدن تۉلگیر بیرقطار ضیالیلر بوندن چمهسی 4- 5 ییل مقدم میزان آیینینگ 29_ کونی دېمک اۉزبېکستانگه اۉزبېک تیلی دولت تیلی مقامیگه یېتگن کونینی افغانستانده هم اۉزبېک تیلی ملی کونی دېب قبول قیلدیلر. بونی افغانستاننینگ اۉشه پیت جمهوررییسی رسما تن آلدی و رسمی بیرهملر هم بۉلیب اۉتدی. بو بیر اۉزگریش اوچون کتّه یوتوق و کتّه بیر عملی ایش دېسک هم بی ملال هېچ کیم ملامت قیلمسه کېرهک.
خداگه شکر اۉشندن بېری طنطنهلی محفللر یۉلگه تشلنهدی. ملت هم هیچ بۉلمسه شوندهی بیر کون بارلیگیدن خرسند. بیز هم بونی خوش قرشیلیمیز و احتفاللرگه هم آغزیمیزنی تۉلدیریب – تۉلدیریب فخر بیلن سۉزلیمیز. لېکن تیلنینگ رواجی اوچون بو همهنرسه دېگنی اېمس. تیل اۉقیش و یازیش بیلن عملی ایشلر بیلن کتابلرنی نشر قیلیب، مکتب کتابلرینی بالهلرنی قۉلیگه یېتکزیش بیلن جانلهنیب ایاققه قالیشی ممکن. بۉلمهگنده منهشو محفللر آرتیده قالیب – اۉلیب کېتیشی اونچهلیک گپ اېمس. خلاصه قیلیب ایتماقچی بۉلسک قوییدهگی بیر نېچه مسالهگه جدی یاندهشیب، همه بیر یاققهدن باش چیقاریب ایش کۉرسک گینه تیلمیزنینگ اېسکی صولتینی سقلب قالیشیمیز ممکن.
- کانکور سیناوویده اۉزبېک تیلینی اۉقیشگه مکتب بیتیرووچیلرنی ترغیب قیلیب بیلیم یورتلر اېشیگینی آچیب توریش یاشلرنی آنهتیللرینی اۉقیشگه تشویق قیلیش؛
- مکتب درسلیکلرینی دولت تاماندن چاپ بۉلمهگن تقدیرده مدنی و اجتماعی شکلده مکتبلرنی ضرورتلریگه کۉره ملی تجارلر یاردمیده چاپ قیلیب اۉقووچیلر قۉلیگه یېتکزیش؛
- اۉزبېک تیلیده بۉلگن ادبی و علمی کتابلرنی نشر قیلیب تېز – تېز علمی ییغینلرنی و احتفاللرنی آلیش؛
- تېکین (رایگان) آنلاین و آفلاین کورسلرنی تشکیلشتیریش؛
منه شو یوقاریده ایتیلگن یۉللر بیلن اۉزبېک تیلینی افغانستانده تیریک سقلب قالیشمیز ممکن. عکس حالده 50 ییلدن کېین (پدرمان به زبان اۉزبېکی صحبت میکردن) دېب اۉلتیرسهلر تاریخ بیزنی لعنت قیلیشی انیق تورگن گپ.
