یازوچی: محبوب الله توران
ظهیرالدین محمد بابر ماوراءالنهردن هندوستاننینگ مرکزي حدودلریگچه چۉزیلگن بویوک بیر امپراتورلیکنینگ اساسینی قورگن شاهدیر. او، بیر قنچه خیانتلرگه دوچ کېلیب جوده قدرتلی رقیبی شیباني خان قرشیسیده آخرگچه استقامت قیلهآلمهی، آته میراث شاهلیکنی اندیجانده کۉپ مدن سقلشگه قادر بۉلمهگن بۉلسه-ده، دواملی کورهشلری و مستحکم ارادهسی طفیلی هندوستانده جوده عظمتلی و شکوهلی بیر دولت قوریشگه موفق بۉلدی.
اونینگ بوتون عمری اوروش عذابلری، بدرغهلیک و جان سقلش تکلیفی بیلن کېچگن بۉلسه-ده، هیچ قچان بو مصیبتلر اونی یېنگهآلمهگن، بلکه بولرنینگ بریدن تجربه کسب قیلیب، کوچ تۉپلب، اۉز مقصدی سری اینتیلگن.
او بو یۉلده تارتگن عذابلرینی تیلگه آلر اېکن، جانلی سۉزلر آرقهلی کۉز آلدیمیزده صحنهلر مکمللیگچه مجسملنهدی و انسان قلبینی تیترهب یوبارهدی.
قوییده بو بویوک شاهنینگ «غمنامه»سی حسابلنگن بیر غزلینی کۉزدن کېچیرهمیز:
قایسی بیر آزارین آیتای جانیمه اغیارنینگ؟
قایسی بیر آغریتقانین كۉنگلومنی دېی، دلدارنینگ؟
بیرینچی مصرعده، میرزا بابر اۉزگهلردن یېتگن رنج و آزارلردن اېسلرکن، ایکّینچی مصرعده دلداری تمثالیدهگی اېنگ یقینلریدن چېککن الملرینی بیان اېتماقده. او تارتگن عذاب و عقوبتلر شونچه کۉپ و اونینگ کۉنگلی شونچهلیک غمدن تۉله که «قایسی بیر» عبارتنینگ اۉزی او بوتون آغریقلرنی کېنگلیگیچه معلوم قیلیب توریبدی. شو دردلرنینگ شدتیدن بۉلسه کېرهک که حتا او چېککن مصیبت و اذیتلرینی بیرمه-بیر تیلگه آلیشدن تیینهدی.
قایسی بیر بیرهلیغینی طالع گمراهنینگ؟
قایسی بیر كجرَولیغینی چرخ كجرفتارنینگ؟
یاش شاه بابر اۉنبیر یاشیدن باشلب حیاتینینگ آخرگی دملریگچه کتّه قیینچیلیکلرگه دوچ کېلدی و شو سببلی قتّیق روحي شکنجهلر تارتیب، مشئوم اوروشلر گردابیده قالدی. او، باشیگه کېلگن بوندهی وضعیتلرنی اۉزینینگ طالعسیزلیگیدن بیلیب، روزگار اونینگ مقصدیگه موافق یۉل بارمهگنینی تیلگه آلهدی.
قایسی حسرت بیرله ارمانین وفاسیز وصلنینگ؟
قایسی محنت بیرله رنجین فرقت خونخوارنینگ؟
بابر اوزاق مدتلی اوروشلر و اۉز حاکمیتینی تیکلش بۉییچه کۉپ سعی و حرکتلردن کېین بویوک دشمن مقابلیده یېنگیلیب، اونینگ مأوراءالنهردهگی حکومتی هلاکتگه اوچرهیدی و قیلگن بار محنتی برباد بۉلهدی. شوندن کېین او افغانستانده یېرلشهدی، کوچ تۉپلهیدی و حتاکه اۉزینینگ آنه یورتینی دشمنلری قۉلیدن قیتریب آلیشگه ینگیدن ایشگه کیرهدی؛ اما اونینگ سۉنگّی تلاشی هم نتیجهسیز بۉلیب، اۉز وطنیده حاکمیت قیلیشدن بوتونلهی امیدینی اوزهدی. بیر مدتدن کېین او هندوستاننی فتح قیلیب، او یېرده عصرلر بۉییچه دوام اېتگن امپراتورلیکنینگ اساسینی قۉیهدی و عمرینینگ آخریگچه اۉشه یېرده یشهیدی. بابر شاه قهیېرده بۉلمهسین، وطن عشقی دایم اونینگ قلبیده یشهیدی و او یېرگه باریش و اۉشه یارنینگ وصالیگه اېریشیش حسرتیدن اونینگ دلی یرهلنگن اېدی. او وطنیدن اوزاقلیکنی عاشق و معشوق آرهسیدهگی فراققه اۉخشهتیب، شو کېمیرووچی و قانخور فراق اونگه دایمي آزار یېتکزگنینی تأکیدلهیدی.
غربت ایچره اې كۉنگول، اېلدین وفا ایستارنی قۉی،
چون وفاسین كۉرمادینگ هرگز دیار و یارنینگ.
بابر میرزا اۉز اېلی و اۉزینینگ توغیلیب وایهگه یېتگن ملکیده عددسیز وفاسیزلیک، یاووزلیک، دشمنگرچیلیک و خیانتگه دوچ کېلیب، اۉشه عزیز وطننی ترک قیلیشگه مجبور بۉلگنی اوچون، گاهیده بۉینیگه آغیر مصیبتلرنی آرتگن اۉشه دیاردن مهرینی اوزگیسی کېلهدی-ده، لېکن ینه وطنسېورلیک تویغوسی اونینگ یورهگینی اېزیب یوباریب، اشتیاقینی تاباره قۉزغهیدی. شونینگ اوچون هم او بویوک مملکتنینگ پادشاهی بۉله توریب اۉزینی همان غربتده حس اېتهدی.
بابر، اول گل جور اېتار، اغیاردین نې یخشیلیغ؟
گلنینگ آزاری بو بۉلسه، وه نې بۉلغای خارنینگ؟
بابرنینگ حیاتی محنت و عذابلردن تۉله بۉلگن. او همهدن کۉپ اۉزی ایشانهدیگن آدملری و اېنگ یقین کیشیلریدن رنج تارتهدی. اما کوتیلمهگن پَیتده، کیچیکلیگیدن اونینگ مهری یورهگینی یاندیریب یورگن معشوقهسی و بیرینچی تورموش اۉرتاغینینگ اونگه روا کۉرگن جفاسی و وفاسیزلرچه یوز چېوریشی بابرگه شدت بیلن روحي شکنجه یېتکزهدی و اونینگ قلبینی بیتمس درجهده جراحتلنتیرهدی. او بو یېرده شو مسئله و شونگه اۉخشش حیاتیده یوز بېرگن واقعهلردن اېسلب، اۉزینی نېچاغلیق ستم کۉرگن و نهقدر جفاکش انسان اېکنینی مأیوسانه تیلگه آلهدی و هیچ کیمدن یخشیلیک کوتمهیاتگنینی بیان قیلهدی.
