یازوچی: محمدکاظم امینی
۴. تۉختهمیش
حکایه باش قهرمانی: تۉختهمیش (پلاستیکفروش دکاندار)
اثر گیوگرافیسی: آیبئک، سمنگان.
حکایه مضمونی: وقتینچهلیک عالمنی خواطرگه سالگن کرونا ویروسینینگ ایلدیزلری و قۉرقینچلیگی…
یازیلگن ییلی: ۲۰۲۰- ییل/کابل.
حکایهنینگ خلاصهسی
سمنگان ولایتینینگ آیبېک شهریده پلاستیکفروشلیک بیلن شغللنیب، تۉقّیز کیشیلیک بیر عایلهنی باشقرووچی توخته میش، کرونا ویروسی ترقه لیشی آرتیدن بازارلرده حکومت طرفیدن جاري اېتیلگن قرنتین باعث کوندهلیک درآمدی باشقه کسب اهلیدېک نقصان کۉرهدی. قاچیب-قورهب دکانینی آچیب سودا-ساتیق قیلسه هم، عایله خرجاتی اوچون بو یېترلی بۉلمهیدی. امبارده یاغ و اون، برنج و ییگولیک ذاتلر توگهگنینی کۉریب تورگن خاتینی آیجمال اونگه حیران قالیب اونگه اَیتگیسی کېلمهیدی.
کته اۉغلی ارسلاننینگ بو وضعیت باعث ایشدن بۉشهگنی اونی خواطرلنتیرهدی. و اونی ایرانگه جۉنتماقچی بۉلهدی، لیکن خاتینی رضایت بېرمهیدی. شو وقتلرده امریکاده استقامت قیلهدیگن «داوریغ صوفی»نینگ ینه بیر اۉغلی تۉختهمیشنینگ اوکهسی سرداردن ۉول تیلفونیگه زنگ کېلهدی. سردار اېسه امریکاده هم همه جایلر قرهنتین بۉلیب، ایشگه بارمسلیگیلردن خبر بېرهدی. کېین حکایه، تۉختهمیش اۉز کسبینی آلمشتیریب، یېگولیک ذاتلر و اوی انجاملرینی تیارلش مقصدیده تونغیچ اۉغلینینگ غیلدیرهکلی چارپایهسی اوستیده کۉکتلر، پیاز و کچالو ساتیش واقعهسی بیلن توگهیدی… [1]
۵. قیزلر شاه
حکایه باش قهرمانی: قیزلر شاه
حکایه مضمونی: کرونا ویروسیگه چلینگن بیر قیشلاقده یشاوچی قیز حیاتیدن سرلوحه.
اثر گیوگرافیسی: شمال ولایتلری.
یازیلگن ییلی: ۲۰۲۰- ییل/کابل.
حکایه خلاصهسی
ایکّی هفتهدن بویان آتهسی کسل بۉلیب، کۉزی اویقودن آچیلمهی، تاماغدن قالگن و اۉزی هم بیر هفته آلدین کسللیکدن تورگن قیزلر شاه، بهار فصلینینگ بیر کونیده ایشدن قیتگن سری پایه-بۉرانگه اوچرهیدی. آنهسیگه تیلفون قیلیب، هۉل بۉلیب کسل بۉلیشیدن خواطرلنگنینی ایتهدی. اوییگه یقینلشگچ، دروازهنینگ بۉساخهسیده یاتگن قۉشنیسینینگ ایتی غپیللب اونی قتّیق قۉریقیتهدی. کېین سوروشتیریب کۉرسهلر معلوم بۉلهدی که عمکیلرینینگ اۉغلی خارجدن کېلگنده بو یوقمه کسللیک ( کرونا ویروس)نی کېلتیرگن اېکن. قیزلر شاهنینگ آتهسینی داکترگه قرهشتیرگنده کرونا ویروس تشخیص قیلهدی…[2]
۶. قاره کۉز بالهلریم
حکایه باش قهرمانی: آی برچین.
اثر گیوگرافیسی: شیرین تگاب، فاریاب.
یازیلگن ییلی: ۲۰۲۲- ییل/اسلامآباد.
حکایهنینگ خلاصهسی
آی برچیننینگ تورموش اۉرتاغی بۉری ایرانگه جۉنب کېتمسدن آلدین، خاتین و تۉرت بالهسینینگ غمینی غملب کېتگن اېدی. قیشلاقنینگ غربي چېکّهسیده پخسهدن قوردیرگن اویینینگ تاملرینی کاهگللب، اۉتینخانهنی اۉتیندن تۉلدیریب قۉیگن اېدی. بۉری بوندن بیر ییل آلدین، اویینینگ یانیدن آلتی بسوه زمین ساتیب آلیب، تۉرتته تام سالدیریب، قهیین آتهسی مستری اېگم بېردی اویینینگ یانیده کۉچیب کېلگن اېدی. شو اوچون هم، بۉری اوزاق ییللر ایرانده محنت قیلیب تورگنده هم، قیشلرده تاملرینینگ قارینی، قهیین آتهسی کورهب بېرر اېدی. آی برچین آتهسی یاردمیده بالهلرینی ملا امام یانیگه تعلیم آلیش اوچون جۉنتدی.
کونلردن بیریده بۉریدن تیلفون کېلیب، عیالیگه ایکّی لک افغانی یوباریب، اونی صرافدن باریب آلیب، قرضدارلرگه تاپشیریشنی طلب قیلهدی. خودی شو زمانده قیشلاقده قسیر-قوسور بۉلیب اوروش باشلنهدی. اهالی قۉرقیشدن اویلریده بېکنهدیلر. آز اۉتمهی اوچاقلرنینگ سېسی چیقیب، هر یاققه راکت آته باشلهیدیلر. عسکرلر کۉچهنینگ باشیده، سرککه چیقیلهدیگن جایده کته پُسته قورهدیلر. بو واقعهدن کېین اېگم بېردی، آی برچین و قۉشنیلریگه بو یېرده قالیب یششگه مجال قالمهگن اېدی. اېرتهسی کېرهکسیز نرسهلرینی قیشلاقنینگ نری چېکّهسیدهگی قرینداشلرینینگ اویلریگه اېلتیب قۉیدیلر. اۉزلری میمنهگه کۉچدیلر. اېگم بېردی قیزی بیلن اۉزیگه بیر حویلینی کراگه آلدی.
آی برچیننینگ کۉنگلی قیشلاقدهگی قوردیرگن ینگی تورر بناسیگه آسیلگن اېدی. اوروش بۉلسه، تۉپ-طیاره اورسه اویلریم ویران بۉلهدی، دېب قیغورردی. او، آتهسیگه یالباریب، اوی-جاییدن خبر آلیشنی سۉرر ایدی. آتهسی قنچه هم اونی کېتیشدن منع قیلسه، او قانیقمس اېدی.
اېرتهسی ملا آذان آی برچین اۉغلی بیلن قیشلاققه جۉنب کېتدی. کۉچهسیگه یېتیب باردی. قۉشنیلرینینگ دیوارلریده تۉپلر تېککن، یاغاچ دروازهلرنی اۉقلر غلبیر-شکاف قیلگن، هر قدمده آدمنینگ قانی. آی برچیننینگ کۉنگلی بوزیلدی. شو وقتده قۉشنیسی تۉره بای تاپیلیب قالدی. آی برچین، اۉغلی اېشمراد و تۉره بای آلدین-کېین حویلینینگ دروازهسیگه یېتیب باردیلر. آی برچین حویلیسیگه کیررگه جسارت قیلمهدی. تۉره بای و آی برچیننینگ کۉنگلیده موهوم بیر قۉرقینچ بار اېدی. نېچه قدم ایلگریگه باریب قرهسهلر آدملرنینگ سچرهگن قانی حویلینینگ دیوارلریده نقش باغلهگن. بو حالنی کۉریب ینه قۉرقیب کېتدی. بیر کېینگه قیتهی دېدی. بیردن گورومیللهگن سېس اېشیتیلدی؛ آی برچین چمهسی بیر متر یوقاریگه کۉتریلیب، یېرگه اوریلدی. حویلینینگ فضاسی باروتنینگ هیدی و توتونی بیلن تۉلدی. ییغیلنسیرهب اېشمراد آنه جان دېب بقیردی…
آی برچین یاتگن یېریدن تورهمن دېب حرکت قیلدی، تورالمهدی، آیاقلری قیمیرلهمسدی. قۉشنیلر ییغیلیب، قیرق دقیقه دېگنده، اونی شفاخانهگه آلیب باردیلر. داکترلر-جراحلر ییغیلیشیب تېکشیریب کۉردیلر. آی برچیننینگ راست آیاغی آشیغلیغیدن بلندراغدن سینگن اېکن. چپ آیاغینینگ سویهگی درز آچگن اېکن. داکترلر راست آیاغی کېسیلمسه علاجی یاغ، بو یېرده علاجی بۉلمهیدی، مزارشریف یا کابلگه آلیب بارینگلر، دېدی.
قویاش باتهیاتگن اېدی آی برچین، آتهسی و بیر سینگلیسی مزارشریفگه جۉنهدیلر. توننینگ یریمیده بیر خصوصي شفاخانهگه یېتیب باردیلر. جراحلر طبي تېکشیروونی عملگه آشیریب، آی برچیننینگ راست آیاغی کېسیلیشی و چپ آیاغیگه پلاتین اۉتکزیلیشینی ایتدیلر. آتهسی و قیزی ناچار راضیلیک بیلدیردیلر…[3]
۷. زېبی و مراد.
حکایه باش قهرمانی: مراد.
اثر گیوگرافیسی: قیصار، فاریاب. ( تورکیه)
یازیلگن ییلی: 21-جولای، ۲۰۲۲- ییل/اسلام آباد.
حکایهنینگ خلاصهسی
قیصارنینگ گۉزل طبیعتلی قیشلاقلریدن بیریده توغیلگن مرادنینگ آتهسی نذیرقول تاغه مالجلابلیک قیلیب، روزگارینی باشقرر اېدی. مراد بازار کونلری آتهسی بیلن بیرگه ماللرنی ساتگنی قیصاردن المار و میمنه بازارلریگه آلیب بارر اېدی. او، یخشی تعلیم آلالمهگنیدن خفه اېدی.
ایسبورون مراد اوچون آنهسی عایشه بیبی هم قیشلاقلری غلام رسول باینینگ زېبی دیگن قیزیگه اویلنتیرماقچی بۉلدی. مراد اول بو مسألهگه قرشیلیک کۉرستسه، کېین راضیلیک بېردی. نذیرقول بای و غلام رسول بای عایلهلری آرهسیده خاتین ساوچیلرنینگ باردی-کېلدیسی باشلندی. او، قیزینی تورموشگه چیقریب کته قلین اۉندیریشنی اویلب یورگن اېدی. او قیزیگه اون لک قلین بیچهدی. کېین ۸ لککه راضیلیک بېریب لیست یازدیریب قۉیهدی.
مراد آتهسی بیلن مالجلابلیک بیلن آواره بۉلیب، لیکن ذهنینی تشویشلی اوی و اندیشهلر ترک اېتمسدی. او، مراسمدن خورسند بۉلگن حالده آتهسینینگ کته پولگه اېگه بۉلمهگنینی بیلردی. توینینگ خرجتینی عمللش اوچون او، ایرانگه باریب، او یېردن تورکیهگه اۉتیب، غریبچیلیک قیلیشنی اۉزیگه مقصد قیلیب قۉیدی. مراد اۉز نیتینی آتهسیگه اَیتدی. آتهسی بو گپگه ناراضیلیک بیلدیریب، اونی کېتیشیگه رضایت بېرمهدی.
نتیجهده مراد، آته-آنهسینی کېتیشگه راضی قیلهدی. مراد مسنجر آرقهلی اۉزینی اوزاق سفرگه کېتیب تورگنینی زېبیگه یازهدی. حکایه عاشقانه توس آلیب، بو ایکّی سېویشگن ییگیتلرنینگ یشیرینچی اوچرهشووی بیلن دوام اېتهدی. نتیجهده، مراد ایرانگه جۉنهیدی. اوچ آی ایرانده محنت قیلیب قرضلرینی اوزهدی. او، ینه ناقانوني یۉللر آرقهلی تورکیهگه و کېین بیر عمللب انقرهگه یېتیب باردی. او یېرده صدیق اکهنینگ یاتاقخانهسیده قالر اېدی. صدیق اکه اوچ ییلدن بېری تورکیهده ایشلردی.
صدیق اکه مرادگه ایش تاپیب بېریب اونی عمر سبانچی بیلن تنیشتیرهدی. مرادنینگ یانیده کریم ناملی یاردمچیسی هم بار اېدی. او، مراد بیلن گَلهلرنی چۉل و وادیلرده اېلتیب، قۉتنده جایلشتیریش و باشقه ایشلرده اونگه یاردم بېرر اېدی. عمر سبانچی قۉیلرنی قشقیرلر آسیبیدن سقلش مقصدیده اونگه بیر میلتیق هم بېریب، کېرهک بۉلگنده اوندن ایش آلیشی و میلیگه مرمی قالمسلیگینی تأکید قیلگن اېدی.
مراد چۉپانلیککه کېلگندن کېین، ایزمه-ایز ایکّی کېچه قۉیلرگه قشقیر تشلشدی و نېچه قۉی-قۉزینی یېب-یاریب کېتدی. بیر کېچهسی قشقیرلر تشلب کېتگنده، مرادنینگ اېسیدن چیقیب، مرمی میلتیقنینگ میلیگه قالهدی. تانگ آتر-آتمس قۉیلرنی اۉتلتگنی قۉتنیدن چیقریب کېتیش وقتی اویغانیب کېتدی. مراد اۉرنیدن توریب اۉلتیردی. چۉپان تیاغینی آلهمن دېب قۉلی میلتیغنینگ میلیگه تېگدی، میلتیغنینگ میلیدن تارتدی، ماشهسی تېمیر قازیققه ایلیندی، میلیدهگی مرمی قرسیللب کۉچدی، مرادنینگ تنهسی یېرگه اوریلدی. کریمنینگ اېسی کېتدی. انقرهدن یېتیب کېلگن صدیق اکه بو ساووق خبرنی مراد آتهسیگه یېتکیزهدی.
او، نامراد فرزندیم تورکیهده غریب مزار بۉلمهسین، جنازهسینی وطنگه آلیب کېلینگلر دېب، وصیت قیلدی. زېبینینگ کۉز یاشلری، مرادگه اتب تیکدیرگن روماللرنی هۉل قیلدی. تۉییگه تیارلهگن سېپینی آچیب مراد اوچون خامک تیکیلگن کۉیلکلرینی بیرمه–بیر آلیب کۉزلریگه سورتیب ییغلهدی. اویاق-بویاققه قرهسه همه یاقنی خلوت کۉردی. آتهسینینگ تاقچهده آسیلیب قۉییلگن کلاشینکوفینی قۉلیگه آلیب میلیگه اۉق سوردی، قورال میلینینگ اوچینی کۉکسیگه قۉییب، راست آیاغینینگ باش برماغی بیلن کلاشینکوف ماشهسینی باسدی، قرسیللب آتیلگن اۉق کۉکسینی تېشیب اۉتدی. عیاللر زېبی جسدی قۉییلگن خانهده تۉپلنیب، عزا ییغیسی باشلهدیلر. رسول بای قیزینینگ اوچ کونلیگیگه قیشلاققه اولکن خیرات بېردی. اۉشه کوننینگ اۉزیده صدیق اکه مرادنینگ جنازهسینی آلیب کېلدی….[4]
۸. عباد دَبهینینگ اېشگی .
حکایه باش قهرمانی: عبادالله – عباد دبهی (قیشلاق اربابینینگ کمکچیسی).
حکایه موضوعی: اۉزبېک اۉتراق اهالینینگ اجتماعي مناسبتیدن بیر لوحه
اثر گیوگرافیسی: خواجه سبزپوش ( شیرین تگاب)، فاریاب
یازیلگن ییلی: 12- اگست، ۲۰۲۲- ییل/اسلام آباد.
حکایهنینگ خلاصهسی
اصل آتی عبادالله بۉلگن، قیشلاق اربابی ملا عزیزگه یاردمچی بۉلگنی اوچون او عباد دبهیگه مشهور بۉلدی. دبهیلیک اونگه آتهدن میراث کېلگن اېدی. عبادالله قیشلاق اربابی دنیادن اۉتگونچه دبهیلیک ایشلری بیلن آواره اېدی. ارباب قیشلاق اهالیسینینگ حکومت آلدیدهگی نارسمي وکیلی اېدی. اهالی هم هر ییلی ییغیم-تېریم پیتیده اۉز خرمانلریدن ارباب و اونینگ یاردمچیسی دبهیگه ارپه-بوغدای و باشقه دهقانچیلیک محصولاتلریدن حق بېرردیلر.
آخر عمریگچه دبهیلیک یوموشینی ترک اېتمهدی، چونکه بو ایش بیر تاماندن اونی اېل آرهسیده مشهور قیلگن بۉلسه، مهمراغی آمبارینی ارپه-بوغدای، مکه جوگاری و تریغدن، سامانخانهسینی ساماندن تۉلدیرر اېدی، چۉنتگی هم پولدن بۉشهمسدی. قربان هییتلریده قربانلیک قیلردی. بیته-ایکّیته بۉرداقیسی هم بۉلردی. خودی شو دبهیلیک طفیلی قیشلاقنینگ کته چارواداری پیریم قول حاجینینگ سورویده اۉتّیزته چکنه قۉی قۉشگن اېدی. مینووگه تیار جِرند آتی، یوکلرینی تشیش اوچون بیر اۉرغاچی اېشگی و بیر ساغین سیگیری هم بار اېدی. ملا میرزا ارباب یاشی کېتیب، بیر نیچه کوندن کېین کسللیگی سبب عالمدن اۉتدی. قیشلاق اهالیسی ینگی ارباب و دبهی تعیینلهدیلر.
عباد دبهینینگ خوش کونلری ییتیب کېتگن اېدی. محلي اهالی طرفیدن آلدینگی عزت-احترام کۉرسهتیلمس اېدی. باشقه آشیغی آلچی تورمهدی. دبهینینگ عایلهسی بیر نېچه آی ایچیده امباریدهگی غله-دانلرینی یېب توگتدی. پیریم قول حاجینینگ سوروویگه قۉشگن قۉلرینی هم ساتیب تماملهدی. جرند آتی، سیگیری و اۉرغاچی اېشگینی هم ساتیب یېدی. خلاصه عباد دبهینینگ یامان و قتّیق کونلری یېتیب کېلدی. او، اۉغلی عبدالمنان بیلن قیین کونلرده قالدی. حتی که اېشگی آچلیکدن کۉتران بۉلدی…[5]
۹. شاعرنینگ اۉلیمی
حکایه باش قهرمانی: شاعر عزیز[6] و سراج الدین معلم.
اثر گیوگرافیسی: اونچی ارلات، منطقۀ سبز، فاریاب
یازیلگن ییلی: 12- اگست، ۲۰۲۲- ییل/اسلام آباد.
حکایهنینگ خلاصهسی
تاغهیمراد اۉغلی، ملا عزیز وادینینگ کته داملاسی مولوی سیف الدین آلدیده اوزاق ییللردن بویان درس اۉقیب، قطار کتابلرنی بیتیرگن اېدی. داملا بوندن آرتیقچه ملا عزیزگه سبق بېریش علمي صلاحیتگه اېگه اېمسلیگینی بار-بار بیلدیریب کېلگن و اونی اوزاق یورتلرگه باریب تعلیم آلیشلیککه ترغیب اېتگن اېدی. مولوی سیف الدین شاگردینینگ نکاح تۉییده قتنهشیب تۉیخانهدهگی مهمانلرگه قرهب اونی عالملیک، شاعرلیک، فرزانهلیک و آتهگه صالح فرزند بۉلگنینی مقتهیدی.
عین وقتده، یورتگه قیزیل اوردو باسقینچی کوچلری باستیریب کیرگنیدن بیر نېچه ییل اۉتدی. اشغال کوچلری و اولرگه طرفدار حاکمیتگه قرشی باشلنگن جهاد همان دوام اېتردی. عبدالعزیز و اونینگ دوستلری هم جهادچیلرگه قۉشیلگن اېدیلر. شو ییللرده شاعرنینگ ذهنینی جهاد، اوروش، وطن آزادلیگیدن بۉلک باشقه بیر جدي مسأله مشغول قیلگن اېدی. جهاد و اوروش ییللریده قطار مکتبلر بنالری، مجاهدلر تامانیدن اۉتگه یاندیریلگن اېدی. مجاهدلر نظارت قیلهدیگن اطراف حدودلرده خلقنینگ فرزندلری اۉقیشدن چېتده قالگن اېدیلر. شاعر عبدالعزیز مینگلب کیشی یاشلرنی اۉقیشدن و سواددن محروم قالهیاتگنلیکلریدن قیغورردی.
او، مکتب و زمانوي تعلیمنی خلق آرهسیده دینگه ضد قیلیب کۉرستگن، یات و یاووز کوچلر، معلمنی خدانینگ دشمنی و زمانوي مکتبلرنی کمونیستلر مفکورهسی تعلیم بېریلهدیگن جای دېب تبلیغ قیلهدیگن، سوادسیز و نادان قوماندانلر و مجاهدلر ذهنیگه شو فکرنی سینگدیریب، یوزلب مکتبلرنی مجاهدلر تامانیدن یاندیرگن و مینگلب ملکهلی معلم و اۉقیتووچیلرنی قتل اېتگنلرگه قرشی، دوستی سراج الدین بیلن قیشلاقلرده بالهلرنی اۉقیتیشنی کۉنگیللی روشده درس بېرهدیگن اۉقیتووچیلر تاپیب، مکتبلرده وظیفهدار قیلیب، بو تۉغریده آقسقاللر بیلن گپلشیب، قوماندانلرنی کۉندیریشگه اورینهدیلر.
شو مقصد بیلن ایکّی معارفپرور دوست، خواجه مراد پالوان کمیتهسیگه باریب اۉز نیتلرینی ایتهدیلر. قوماندان، کمیتهدهگی میده قوماندانچهلردن بو حقده مصلحت سۉرهیدی. اولر بیز اېندی مکتب و معلم بلاسیدن قوتیلگن اېدیک، ینه اېسکی بلاگه توتیلهمیز، مکتبلرده کمونیستلر-جدیدلر تربیهلنهدیلر. مکتب بۉلمسه هم کونیمیز اۉتهدی. بالهلریمیز مسجد و مدرسهلرده اۉقیب سواد چیقرهدیلر، دېیدی. خواجه مراد پالوان قوماندان مجلسده ناچارلیکدن بو گپنی تیل اوچی اَیتیب قۉیسه هم، اصلیده او راضی اېمس اېدی. چونکه سوادلی آدملر جملهدن زمانوي مکتبلرده تعلیم آلگن ضیالیلرنی «باش یلنگ شیطانلر»، دیب یاقتیرمس اېدی.
عبدالعزیزنینگ عمری بیر یېرگه باریب قالگن اېدی. ساچ و سقاللری آقریب اېندی قریلیک دورینی باشلهگن اېدی. معلم سراج الدین اوندن چمهسی اون یاشلرچه کیچیک اېدی. بونگه قرهمهی اولرنینگ خلق فرزندلرینی اۉقیتیشگه بۉلگن اشتیاقلری میزانی کونسهیین آشیب بارردی.
بو ایکّی کیشی وادینینگ ایریم قیشلاقلرینی اَیلندیلر. مسجدلر اماملری، اربابلر و خلق آرهسیده نفوذلی شخصیتلر بیلن اوچرهشیب اۉزلری کۉزلهگن مقصدلرنی توشینتیردیلر. بو ایکّی کیشینینگ علم و معرفت ترقهتیش سری عملگه آشیرماقچی بۉلگن نیتلری، محلي خلق تامانیدن کته قیزیقیش بیلن کوتیب آلیندی. کیمدیر بیر گیلم یا بوریا، کیمدیر بیر اۉریندیق، کیملر کتاب، قلم و کتابچه کۉمک قیلیشگه وعده بېردیلر و نتیجهده کمیده بېش-آلتی مکتب فعالیتلری باشلندی. شاعر ملا عزیز و معلم سراج الدین بو مکتبلرده کتابلرنی خۉرجینگه سالیب اوزاق-یقین قیشلاقلرده قوریلگن مکتبلرگه یېتکیزر اېدیلر. هفتهلر و ییللر اۉتدی، شاعر و معلم تأسیس اېتگن مکتبلر رونقده اېدی. یوزلب بالهلر سواد چیقردیلر. آته-آنهلر دللریده فرزندلری کېلهجگی اوچون امیدلر نهاللری کورتک آته باشلهگن اېدی. شاعر و معلمنینگ هم بوندهی حیاتي و مهم یوتوقلر کوندن کونگه مهیا بۉلهیاتگنیدن کۉنگیللری باغ گلیدېک چقنب تورردی. لبلریدن تبسم اریمسدی.[7]
بو ایکّی معرفت شیداسینینگ یوریش-توریشلری، خواجه مراد پالوان ایغاغچیلرینینگ یشیرین تېرگاویده اېدی. خواجه مراد قوماندان، ملا عزیز و سراج الدین قانینی تۉکیش اوچون فرصت آخترردی. کونلردن بیری قوراللی آلهمانلر دروازهسیگه باریب:
– بوگون قرارگاهده کته بیر مجلس اۉتکزیلهدی، سیزنی قوماندان صاحب چقیرگن، دېب، شاعرنی دملریگه سوریب قتلگاهگه آلیب باریب، اونینگ یاردمچی دوستی سراج الدین بیلن اۉلدیردیلر….[8]
۱۰. اۉجهی گردان
حکایه باش قهرمانی: ملا تۉره ( قصیده و دعاخوان ملا)
حکایه موضوعی: بیر دعاخوان ملانینگ کارنامهسی
اثر گیوگرافیسی: خواجه سبز پوش تومنی، فاریاب
یازیلگن ییلی: ۲۰۲۲/۹/۱۱/اسلام آباد.
حکایهنینگ خلاصهسی
ملا تۉره آت چیقرگن نامدار ملا اېدی. او، طالع کۉریب بختی باغلیقلرنینگ بختینی آچردی، جادو بۉلگنلرنینگ جادوسینی تاپردی. عیاللرنینگ هر قندهی مشکلینی برطرف اېتیشگه یاردم کۉرستردی. او بو ایشلرنی جنلر آرقهلی عملگه آشیررمیش. ملا تۉرهنینگ شهردن شهرگه، ولایتدن ولایتگه دانگی کېتگن. حویلیسی اېرتهدن کېچگچه آدملردن تۉله. کیمدیر ملا تورهنینگ اوییگه قاره تاووق آلیب کېلهدی، کیمدیر سۉییشلی جلّیغ اېلتهدی. حویلیسینینگ قۉیخانهسی قۉی-اېچکیلردن بۉشمهیدی، او جنلرنی خرسند قیلیش اوچون قان چیقرهدی. تاووقلر و جلّیغلر سۉیهدی. بای و بدولت سوداگرلر تجارتلری رونقی اوچون اونگه یوزلنهدیلر. خاندانلرده یۉقالگن قیمتبها نرسهلر ـ آلتین بویوملرنی تاپیب بېرهدی. ملا تۉرهنینگ اوشبو حرکتلری همهنی حیرتلنتیرگن اېدی.
ایچکی اوروشلر ییللری شهرلر و قیشلاقلر محلي قوماندانلر قۉلیده اېدی. هر اویده بیرته یا ایکّیته میلتیق بار اېدی. شمس الله بای قومانداننینگ قۉریقچیلریدن بیرینینگ کلاشینکوفی تونده اوخلب قالگنیده یۉقالهدی. باینینگ یۉقالگن قورالنی تاپیش اوچون قیلگن سعی و حرکتی نتیجهسیز قالهدی. فالچیلرگه فال کۉرستهدی. قۉریقچی عسکرلرینی قمهتیب، کلتکلب جزالهیدی، لیکن قورالنی تاپیشگه اولگورمهیدی. یورهگیگه ساووق سوو اورگن قوماندان کونلردن بیر کونی ملا تۉرهنی اېسلهیدی. او، ملا تۉرهنی قرارگاهگه چقیریب یۉقالگن میلتیقنی تاپیب بېریشینی سۉرهیدی.
ملا تۉره کېچه اۉزی یکه بارگن خانهسیگه کیرهدی. تېزده او یېردن چیقیب قۉشنینینگ حویلیسیگه قرهب بارهدی. باشقهلر هم اونینگ آرتیدن بارهدیلر. ملا تۉره باشقهلرنی کۉچهده قالدیریب، اۉزی حویلیگه کیریب کېتهدی. قۉشنینینگ اۉغلیدن بیر آفتابه سوو کېلتیریب پادهخانه اېشیگی یقینیگه قۉییشنی سۉرهیدی. سوو آلیب کېلگچ اونی کۉچهگه چیقرهدی. قاره بوزاقنی پادهخانهگه آلیب کیرگن ملا تۉره ایکّی-اوچ دقیقهدن سۉنگ تشقریگه چیقهدی. او، قازان کویهنی بوزاقنینگ سیرتیگه پیشگن اېکن.
ملا آفتابهدهگی سوو بیلن قۉلینی صابونلب یووهدی-ده پادهخانه اېشیگینی یاپیب، کوچهگه چیقهدی. کېین قۉریقچی عسکرلرنی صف قیلیب اولردن قۉللرینینگ کفتینی آچیب کۉرستیشلرینی سۉرهب، بیرمه-بیر نوبت بیلن پادهخانهگه کیریشلری و او یېردهگی قملگن قاره بوزاق اوستیگه راست قۉللرینینگ کفتینی سورکب چیقیشلرینی طلب قیلهدی. او دېیدی: هر کیم کلاشینکوفنی اۉغیرلهگن بۉلسه قۉلی بوزاق آرقهسیگه تېگیشی بیلن بوزاق مغرهب یوبارهدی. ملا تۉره پادهخانهگه کیریب چیققن عسکرلرنی کۉچهگه چیققنی قۉیمهیدی، اولرنی حویلی میدانیگه ییغیب تورهدی. اېنگ سۉنگّی عسکر هم بوزاق سیرتیگه کفتینی سورکب چیقهدی. بوزاق مغرهمهیدی. ملا حویلی میدانیدهگی عسکرلرنی ینه بیر صفده تۉختهتیب اولردن قۉللری کفتلرینی آچیب کورستیشلرینی سۉرهیدی. عسکرلر اېسه بیرتهدن بۉلک همهسینینگ راست قۉلینینگ کفتی قازان کویهسی بیلن قاره یگندی، فقط بیرته عسکرنینگ ایکّی قۉلینینگ کفتلری آق اېدی. او شو حیله بیلن میلتیق اۉغریسینی تاپیب بېرهدی…[9]
۱۱. گپنینگ یېتهگی نېرده؟ .
حکایه باش قهرمانلری: اوستا ملّه و دولت بای.
حکایه موضوعی: اۉتراق اۉزبېکلر آرهسیده بچهبازلیک و بچهبازلر عایلهوي حیاتیدن سرلوحهلر.
اثر گیوگرافیسی: خواجه سبز پوش تومنی، فاریاب
یازیلگن ییلی: 23- سپتمبر، ۲۰۲۲|اسلام آباد.
حکایه خلاصهسی
قیشلاقدهگی اوستا ملّه اۉن برماغی هنر بۉلیب، یاغاچ اۉیمهکارلیگی اوستاسی هم اېدی. او، تورلی کۉرینیشلرده انگریزی اېشیکلر و کلکینلر توزهتردی. چرخ، حلاجی، تۉقیم، دوک برزهلرنی هم یسردی. او، قیشلاقنینگ کته بایی، دولت بای بیلن آشنالیگی بار اېدی. باینینگ ینگی سالگن حویلیسی اېشیک-کلکینلرینی توزهتیب بېرگن اېدی. دولت باینینگ مهمانخانهلریگه ایشلهگن اۉیمهکارلیک اېشیکلرنی اطراف قیشلاقلر، حتاکه شهرده هم مثالی یۉق اېدی.
قیشلاق خلقینینگ کۉپچیلیگی اۉزبېکلرنینگ بیر اوروغیدن بۉلیب، دولت بای اولرنینگ کتهسی اېدی. اونینگ ایکّی سوروک قۉیی، گلهده آتلری، تایلری، اېشکلری و اۉنلب جریب دَیمه و آبی یېرلری، ایکّی سوو تېگیرمانی هم بار اېدی. بای و اونینگ تېورهگیده دوستلری بچهباز اېدیلر. بچهبازلیک اۉشه ییللرده ایریم ییگیتلر و اۉرته یاش آدملر آرهسیده بیر عادتگه ایلنگن اېدی. اولر بو ناپسند عادتنی قیشلاق اهالیسیدن سرّ سقلب یورردیلر. اما یاش و قرّی بولرنینگ قیلمیشلریدن خبردار اېدیلر. دولت باینینگ قۉرقیشیدن کیشی بولرگه «یوزینگده خالینگ بار» دېیالمس اېدی. بچهباز گروهیده بۉلگنلرنینگ قیلیب یورگن ایشلرینی اولرنینگ تورموش اۉرتاقلری هم سېزیب قالگن اېدیلر.
بچهنینگ آیلیک پولی دولت بای و اونینگ اوستا ملّه کبی بیباکلری چۉنتگیدن چیقردی. اوستا ملّهنینگ خاتینی بغدهنینگ هم یورهگی یاریلر چمهسیگه کېلگن اېدی. او، بیر نېچه کون تیشینی قیسدی. بیر هفته، ایکّی هفته چیدهدی، آخری یاریلدی …[10]
۱۲. برادرلر قچان کېلهدیلر؟
حکایه باش قهرمانی: محمد ایاز (تومن مرکزیدهگی رستورانتچی)
حکایه موضوعی: اۉلکهده ایچکی اوروش ییللری، مجاهدلرنینگ کسبهکار صنفیدن منفعت قازانیب، عامه اهالیگه قیلگن ظلم و ستملری.
اثر گیوگرافیسی: خواجه سبز پوش و شیرین تگاب تومنلری، فاریاب
یازیلگن ییلی: 30- سپتمبر، ۲۰۲۲/اسلام آباد.
حکایهنینگ خلاصهسی
اطراف قیشلاقلر جهادچی گروهلر قۉلیده اېدی. اولرنینگ احتیاجلرینی محلي اهالی تأمینلب بېریشگه مجبور اېدی. مرکزي حکومت اۉن-اۉن بیر ییلدن سۉنگ اشغال کوچلری مملکتدن چیقیب کېتگنیدن سۉنگ اوچ ییلگچه مجاهد گروهلر هجوملری برابریده جان سقلهدی.
محمد ایاز تومن بازاریده بیر رستورانتنی باشقریب کېلردی. اونینگ رستورانتی بازار کونلری اطرافدن کېلگنلر بیلن لیق تۉلردی و بازار کونلری اطرافدهگی مجاهد قوماندان قرینداشلریدن گلمراد، محمد ایازنینگ مخصوص مهمانی بۉلردی. او، مجاهد جنگچیلرنی «برادرلر» دېب خطاب قیلردی. هر بازار کونی محمد ایازنینگ کۉزلری گلمرادنینگ یۉلیده تۉرت قالر اېدی. گلمراد کېلگنیده اونی رستورانتنینگ مخصوص مهمانلر خانهسیگه آلیب باریب پلو، چلو، کباب و باشقه تور آوقتلر بیلن ضیافت بېرردی. و هر مرته گلمرادنی ساوغه-سلاملر بیلن کوزهتر اېدی. او، مجاهدلرنی نجات فرشتهلری، خلقنینگ خذمتچیلری و دیانتلی مسلمانلر دېب تصور قیلر اېدی.
اولر قیشلاققه کېلگچ، ایازنینگ بونچهلیک قیلگن خذمتلرینینگ قدرینی بیلمسدن، عایلهسینینگ باش پناهی بۉلگن حویلیسینی قرارگاه قیلیب، قرارگاهده جایلشگن مجاهدلرگه هر کونی تورلی ضیافتلر بېریشگه مجبور قیلهدیلر…[11]
۱۳. قیرغی سایدهگی خس کَپه
حکایه باش قهرمانی: یماق دهقان (کمبغل پالیزبان دهقانکار)
حکایه موضوعی: دهقانچیلیک بیلن شغللنووچی بیر قشّاق عایلهنینگ تورموش و حیاتیدن لوحه.
اثر گیوگرافیسی: خواجه سبز پوش و شیرین تگاب تومنلری، فاریاب
یازیلگن ییلی: 9- اکتوبر، ۲۰۲۲/اسلام آباد.
حکایه خلاصهسی
قیرغی سای، رحیم بېک دېگن بیر باینینگ ملکی. هر ییل ایکّی قۉش هۉکیز بیلن ایکّی دهقان اوزون سایده تینمهی ایشلهیدی. سای اۉرته بېلیدن ایکّی قسمگه بۉلینگن. اوزون ساینینگ یریمی بوغدای اېکیلگن و یریمی شدگار قیلینیب، قاوون-تربوز و کنجد اېکیلهدی. بو ییل ساینینگ باش تامانی بوغدای اېکیلگندی. رحیم بېک قیرغی ساینینگ شمال قسمینی قاوون، تربوز و کنجد اېکدیرگن. قاوونلر بویارهسی اوچ قولاغ بۉلگنده، یماق دهقان کېلیب ساینینگ پالیز اېکیلگن تامانیده قۉنگن اېدی. او کۉپ ییللر ایاغلریگه خام چاروق تارتیب قیش و یاز قۉش هَیدهگن، اوزاق ییللر اۉراغ اۉریب خرمان ینچگن تجربهلی دهقان.
یماق اېرتهدن آقشامگچه پالیز ایچیده اېدی. بویارهلرنی تۉغریلب بیر-بیریگه چتیشگنی قۉیمسدی. یماق دهقاننینگ روزی خال دېگن عیالی، گلبدن دېگن تورموشگه چیققن و گوهرشاد دېگن بۉی قیزلری بار اېدی…[12]
۱۴. قراوسیز قالگن بالهلر قیغوسی
حکایه باش قهرمانی: رحمتلی داکتر محمد صادق برنا آصفی.
حکایه موضوعی: میمنه شهریده قوریلگن (عایله لر حیاتینی یخشیلش جمغرمهسی/بنیاد بهزیستی خانواده)نینگ اَیهنچلی تقدیری.
اثر گیوگرافیسی: میمنه، فاریاب
یازیلگن ییلی: 28- اکتوبر، ۲۰۲۲/اسلام آباد.
حکایه خلاصهسی
میمنهده توغیلگن شفاکار محمد صادق یاشلیکده آته-آنهدن یېتیم قالدی. رحمتلی نذیرقول میمنگی حمایتی بیلن کابلدهگی حبیبه لیسهسیده اۉقیشگه کیردی. او، اۉز کوچ و استعدادی آرقهلی کابل طبیات فاکولتهسیده تحصیلینی بیتیریب چیقدی. حکومت خارجگه تحصیل آلیش اوچون محمد صادقنی لندنگه جۉنتدی. او، اۉز وطنیگه قَیتیب، کابلده قالیب کسللرنی دوالب یورگن داکتر برنا روحي کسللرنی دوالش بۉییچه ایشلر قیلیشگه احتیاج بارلیگینی سېزدی. او، اۉنلب داکترلرنی روحیاتشناسلیک بۉییچه ملکهلی داکتر قیلیب یېتیشتیردی. روحیاتشناسلیک بۉییچه کۉرستگن بیبها خذمتلری اوچون اونگه مملکت روحیاتشناسلیک آتهسی لقبی بېریلدی. او، هر دایم اۉز آنه یورتیده اېزگو بیر ایش قیلیشنی آرزو قیلردی. شو مقصد بیلن قراوسیز بالهلر و معیوبلرنینگ اَیهنچلی احوالینی یخشیلش اوچون «عایلهلر وضعیتینی یخشیلش جمغرمهسی/بنیاد بهزیستی خانواده» تشکیلاتینی ولایت حاکمی، حربي و ملکی لوازمدهگی یاش اولوغلر مصلحتی بیلن رسمي بیر مراسم آرقهلی قوردی.
داکتر برنا اۉزی بیلن لندندن کېلتیرگن بیر کمره بیلن مجلسدن عکس آلدی. مجلسدهگیلر آرهسیدن شهر گارنیزیونی قوماندانینینگ کۉزی کمرهدن اوزیلمس اېدی. گارنیزیون قوماندانی بیر کونی یازووچی[13]دن، داکتر اونگه اۉز کمرهسینی هدیه قیلیشنی سۉرهدی. داکتر برنا شهر مرکزیدهگی اېسکی حویلیسینی جمغرمه مرکزیگه ایلنتیرگن اېدی. اونی نِیتی شهر کۉچهلریده یورگن یېتیم و قراوسیز بالهلرنی ییغیب، اولرگه درس اۉقیتیش، استعدادلرینی اۉستیریش اوچون مناسب زمینه یرهتیش اېدی. بیر نیچه کون آرهسیده قراوسیز بالهلر مرکزگه کېلتیریلیب، صنفلر اۉقوچیلرگه تۉلدی. عین حالده داکتر برنا اوشبو مرکزده روحي کسللرنی قبول قیلیب اولرنی دوالردی.
باشقه تامانده کته قوماندان (رسول پهلوان)نینگ لگنبردارلری هم بیکار اۉلتیرمهدیلر. داکتر برناگه قرشی فتنهلر باشلندی. شهر گارنیزیونینینگ قوماندانی (کبیر قوماندان) فتنهچیلر باشلیغی اېدی. او، داکتر برنا کمرهسینی اونگه ساوغه قیلمهگنی سببلی جمغرمهگه قرشی کته کینه آلگندی. اولر داکترنی چېت اېل دولتلری اَیغاغچیسی و آچگن مرکزی جاسوسخانه بۉلیشی تۉغریسیده یالغان و اۉیدیرمه گپلرنی اَیتیب، کته قوماندان فکرینی چلغیتدیلر. داکتر برنا اۉز قرا محنتی پولی بیلن آچگن مرکز یاپیلیشینی آچیق کۉزلری بیلن کوریشنی ایستهمسدی، حتا جاهل آدملر تامانیدن حقارت بۉلیشیدن ایمیقردی. شهردن چیقیب کېتدی. بیر کونی شهر گارنیزیونینینگ عسکرلری کېلیب مرکزدهگی بار نرسهلرنی موترلرگه سالیب آلیب کېتدیلر و مرکز دروازهسینی یاپدیلر…[14]
۱۵. ایکّی کونداشنینگ بیر کونی
حکایه باش قهرمانلری: تورسون و اونینگ جوره عیاللری.
حکایه موضوعی: ایکّی کونداش حیاتی و اۉزبېکنشین منطقهلردهگی خاتین آلیش بابیدهگی اَیریم عرف و عادتلر
اثر گیوگرافیسی: فاریاب
یازیلگن ییلی: 18- نوامبر، ۲۰۲۲/اسلام آباد.
حکایه خلاصهسی
تورسون بای، قیشلاقنینگ اېنگ کته بدولت بایی حاجی همراهنینگ تونغیچ اۉغلی اېدی. اونی قۉشنی قیشلاقلیک تنیقلی بیر کیشینینگ قیزی بیلن اویلنتیردی. کته عایشه اېرینینگ باشقه خاتین آلیشیگه سیره خفه بۉلمهدی. ایکّی کونداش بیر-بیرلری بیلن آتداش اېدی. قیشلاق عیاللری اولرنی «کته عایشه» و «کیچیک عایشه» دېب خطاب قیلردیلر. قومینینگ اودومیگه تورسون باینینگ اوروغیدن اېسیر قالگن عیال اۉلگن اېرینینگ یقینلریگه تورموشگه بېریلردی. تورسون باینی هم شو عادت اساسیده عمکیسی اېشمراددن بیوه قالگن کته عایشهگه اویلنتیرگن اېدیلر. کته عایشه بیرینچی تورموش اۉرتاغی بیلن کۉپ یشمهگن. اوندن بیر اۉغیل دنیاگه کېلتیرگن اېدی. اۉغلی هم کۉپ تورمهی عالمدن اۉتگن اېدی. تورسون بای اېسیر آلگن خاتیندن زلفیهنی کورهدی…[15]
۱6. نظام الدین جاننینگ تولکیسی
حکایه باش قهرمانی: نظام الدین (چۉپان باله).
حکایه موضوعی: اوزاق قیشلاقده یشب تورگن بیر چۉپان بالهنینگ اجتماعي حیاتیدن لوحه.
اثر گیوگرافیسی: فاریاب
یازیلگن ییلی: 1- دسمبر، ۲۰۲۲/اسلام آباد.
حکایه خلاصهسی
نظام الدین آته-آنهسینینگ کېنجه اۉغلی اېدی. یاشینی یشب مونکهییب قالگن آتهسی ملا مؤمن هر کونی عصاسیگه تیهنیب مسجددن باریب کېلردی. ملا مؤمن کۉپراق وقتینی قیشلاق آقسقاللری بیلن مسجدده اۉتکزردی. ملا عایلهسینینگ ایکیر-چیکرلری بیلن ایشی یۉق اېدی. او، روزغار یوموشلرینی فرزندلریگه تاپشیریب قۉیگندی. اۉرته حال عایلهنینگ کدبانوسی اونینگ تورموش اۉرتاغی انزریت خاله اېدی. اولر ایکّی-اوچ یقین قرینداش عایلهلر دنغیلمه بیر حویلینینگ توت درختی یاغاچیدن ایشلنگن کته بیر قاپقهسیدن کیریب چیقر اېدیلر.
نظام الدین هر کونی سوپ آقرمسدن تانگده چاروالرینی قماقدن چیقریب اۉتلتگنی قیر-ادیرلرگه آلیب کېتردی. او، هر کونی تانگلرده قۉیلرینی قیشلاق کۉچهلریدن هیدهب چیقیب، قیشلاققه توتش یقین سای-قیرلرگه آلیب بارگنیده هم چۉلپان یولدوزی آسمانده پارلر اېدی…[16]
۱7. شۉربهگه قۉرمه
حکایه باش قهرمانی: بهادر (چۉپان باله).
حکایه موضوعی: قیشلاق حیاتینینگ سادهلیگی، دهقانچیلیک و باغدارچیلیکنینگ محنتلری
اثر گیوگرافیسی: قیزیل قیشلاق، خواجه سبزپوش.
یازیلگن ییلی: 4- دسمبر، ۲۰۲۲/اسلام آباد.
حکایه خلاصهسی
آتهسینینگ تونغیچ اۉغلی بهادر، قیزیل قیشلاق یاشلریدن، اېندی اونینگ سقال-بوروتی چیقهیپدی. آتهسی کېنجه باینینگ ایاق-قۉلی بۉلگن یاش بهادر یېنگیل ایاق، خوشچقچق ییگیت. او دهقانچیلیک و باغدارچیلیک ایشلریده آتهسیگه کۉمک بېریب تورردی. اونینگ اۉز تېنگقورلریدن اۉرتاغلری کۉپ، بیرارده اولر بیلن گپ-گشتکلرده هم قتنهشیب یورردی.
بیر کونی یقین دوستلریدن بۉری بایبچهنینگ مهمانخانهسیگه چقیریلدی، قوس آیینینگ سۉنگّی کېچهلری اوزاق بۉلهدی. دوستلری دورهسیده قرته اۉینلدی. گجه اۉیینی هم بۉلدی، شوندهی قیلیب کېچه یریمدن اۉتدی. بۉری بایبچه ایکّیته کته-کته تربوز آلیب کېلدی. دوستلری مغزی مرجاندېک قیزیل تربوزلرنی سۉییب یېدیلر…[17]
۱8. اِیتنینگ وفاسی
حکایه باش قهرمانی: یازووچی اۉزی (اېسدهلیک).
حکایه موضوعی: کرایهنشینلیک معمالری و یازووچینینگ بیر باشپناه توزهتیش نیتیده چېکّن حسرتلریدن لوحه
اثر گیوگرافیسی: کابل شهری.
یازیلگن ییلی: 15- دسمبر، ۲۰۲۲/اسلام آباد.
حکایه خلاصهسی
اۉن ییلگه یقین کابلنینگ مکروریانلری آپارتمانلریده اجاره پولی تۉلب یشب کېلگنیم اوچونمی چله قوریلگن اوییمیزگه کۉچیب اۉتماققه آشیقردیک. اۉن ییلدن آشهراق وقت ایچیده او اویدن بو اویگه کۉچیش بیزنی بېزدیرگن اېدی.
دانا خلقیمیزده «ایکّی کۉچگن، بیر تلنگن»، «نان گدایی بۉلسنگ بۉل، جای گدایی بۉلمه» دېگن حکمتلی سۉزلر بار. جای گدالیکدن قوتولماق اوچون اېلیمیزنینگ اوشبو مقاللریگه عمل قیلدیم. یقین دوستلریمدن بۉلگن مقابل قۉشنیمیز اۉزینینگ اېندی قوریب بیتکیزگن ینگی بناسیگه ینگی دروازه قوردیرگن اېدی. مېن اېسه اونینگ اېسکی دروازهسینی بیرآز ارزان پولگه نسیه ساتیب آلیب، اوییمگه قوردیم. اوتاقلرنینگ دېرَزه کلکینلرینی پیویسیدن ائشکلر ایشلب چیقرهدیگن کارخانهسی بۉلگن باشقه بیر دوستیمدن قرضه آلیب قوردیرگن اېدیم. حوت آیینینگ سۉنگّی کونلریدن بیریده شاشمه-شاشرلیک بیلن اوییمیزگه کۉچیب باردیک. دوردگر اوسته هلی خانهلرنینگ اېشیکلرینی کېلتیریب قورمهگن اېدی…[18]
۱9. کتاب کۉرگزمهسی
حکایه باش قهرمانی: یازووچی (شخصي اېسدهلیک).
حکایه موضوعی: کابل و قطار شمال ولایتلرده ایلک بار قوریلگن اۉزبېکچه کتابلرنینگ کۉرگزمهسیدن لوحه.
اثر گیوگرافیسی: میمنه – اندخوی – شبرغان.
یازیلگن ییلی: 29- دسمبر، ۲۰۲۲/اسلام آباد.
حکایه خلاصهسی
قانونده سۉز و یېتکرمهلر اېرکینلیگی کفاتلنگن ییللرده اۉزبېک تیلیده یازیلگن تورلی موضوعلردهگی ایریم اۉزبېکچه اثرلر نشر اېتیلگن اېدی. مملکت تاریخیده اۉزبېک تیلیده نشر اېتیلگن کتابلرنینگ بیرینچی کۉرگزمهسی اۉتکزیلماقده اېدی. بو کۉرگزمه اۉزبېک جامعهسیده اینیقسه اۉزبېک یاشلری آرهسیده کتاب اۉقیش، سوادلی اۉزبېکلرنی اۉزبېک ادبیاتی مطالعهسیگه ترغیب اېتیش، همده مادي و معنوي تاماندن اۉزبېک مؤلفلرینی حمایت اېتیش مقصدیده کۉزلنگن اېدی. مذکور کۉرگزمه اوّل کابل شهریده، بیر هفتهدن سۉنگره میمنه شهری و اندخویده بۉلیب اۉتدی.
کۉرگزمه قورهدیگن قطار اۉزبېک ضیالیلری میمنهدن اندخویگه بارگچ مذکور برنامه محلي دولت مسووللری مصلحتیگه کۉره نېچه کون آرتگه توشدی، شو فرصتدن فایدهلنیب، برنامهنینگ باشقرووچیلریدن بۉلگن یازووچی و اوکهسی سیف الله بای و دوستی تاشقین بهایی اندخویدن مزارشریفگه باریب کېلیشنی رېجه قیلهدیلر. مزارشریف شهریده یقینلهگچ «آقچه کۉپریگی» یقینلریده[19] هیداووچینینگ یېترلی تجربهگه اېگه اېمسلیگی باعث موترلری اسفالت سرکدن چیقیب، کمیده ۴۰-۵۰ قولاچ نریگه آتیلیب کېتهدی و موتردهگی بو اوچ کیشی معجزهلی طرزده تیریک قالهدیلر….[20]
منبع و رویخطلر
۱. امینی، محمد کاظم (۱۴۰۲) شخصیتهای معاصر تورکی زبانان افغانستان، جلد ۱، انتشارات علم و فرهنگ طاها، ایران، تهران.
۲. کوهکن، محمد عالم (۱۴۰۲) قاره کۉزلریم (حکایهلر تۉپلمی)، (مطبعه و چاپ جایی اثر تنیشیتیرمهسیده یازیلمهگن)
[1] https://fahwa.ir/%D8%A7%D8%B2-%
2 https://garnettalent.ir/%D8
3 https://mana-ideh.ir/
4 https://mana-ideh.ir/.
5 https://dastangard.com/%D8%A2%D8%B4%
6 https://setare.com/fa/news/
7 https://www.iranketab.ir/profile/996-honor%C3%A9-de-balzac
[1] خودی اۉشه اثر.۲۴-۲۹ بېتلر.
[2] قاره کۉزلریم حکایه تۉپلمی.۳۰-۳۵ بېتلر.
[3] قاره کۉزلریم ۳۶-۴۶ بېتلر.
[4] قاره کۉزلریم . ۴۸-۷۲ بېتلر
[5] قاره کۉزلریم. ۷۳- ۷۶ بېتلر.
[6] ایریم دلیلر طفیلی قهرمانلری نامینی آلملشتیرگندېک، مذکور حکایهده هم قهرمانلر نامینی اۉزگرتیرگن.
[7] مذکور واقعه رحمتلی عبدالرووف نفیر و اونینگ کویاوی عبدالقدوسنینگ عقوبتلی سرگذشتینی اۉز ایچیگه آلهدی. اوشبو فاجعهلی واقعه ۱۳۷۱- ییل، اۉنچی ارلاتنینگ «ته بلوچ» قیشلاقیده، حاجی مراد پالوان قومانداننینگ اۉغلی شکور قوماندان واسطهسیده عملگه آشیریلدی. لیکن یازووچی بو واقعه سببینی باشقهچه قیلیب کۉرستگن حالده، مذکور ایکّی کیشینینگ قتل اېتیلیشی بیر خیل سیاسي و گروهي منفعتلرگه باریب تقهلهدی دېیدی. البته تاریخي منبعلرگه اساساً، مذکور حکایهدهگی مضموني ضدیتلر و مذکور دهشتلی واقعهنینگ سیاسي و تاریخي عامللریتی تېکشیریش، علمي جهتدن علیحده بیر تدقیقي-تحلیلي مقاله یازیشنی طلب قیلهدی.
[8] قاره کۉزلریم، ۷۷-۸۹ نچی بېنلر.
[9] اۉشه اثر.۹۰-۹۴ بئتلر.
[10] خودی اۉشه اثر، ۹۵-۱۰۳ بېتلر.
[11] قاره کۉزلریم،۱۰۴-۱۰۶نچی بېتلر.
[12]. قاره کۉزلریم، ۱۰۷-۱۱۳ نچی بېتلر.
[13] عین پیتده رحمتلی کوهکن فاریاب ولایتی مدنیت و عاموي اخبارات رییسی، همده فاریاب دولت جریدهسینینگ باش محرری اېدی.
[14] اۉشه اثر. ۱۲۰- ۱۲۶ بېتلر.
[15] قاره کۉزلریم، ۱۲۷- ۱۳۳ بېتلر.
[16] خودی اۉشه اثر، ۱۳۴-۱۳۸ نچی بېتلر.
[17] قاره کۉزلریم، ۱۳۹- ۱۴۳ نچی بېتلر.
[18] قاره کۉزلریم، ۱۴۴-۱۴۹ نچی بېتلر.
[19] اۉشه اثر،۱۵۳ نچی بېت.
[20] قاره کۉزلریم، ۱۵۰-۱۵۵ بېتلر.
