خالد محمدی
افغانستان۱۷ یاشگچه بۉلگن فوتسال تېرمه جماعهسی آسیا قهرمانلیک بېلشووده غالب چیققندن سۉنگ افغانستانگه قَیتدی و مردم تامانیدن جوده ایلیق کوتیب آلیندی. مملکت نینگ تورلی شهرلریده مینگلب آدملر کۉچهلرگه چیقیب، افغانستان فوتسال جماعهسینینگ غلبهسیدن قووانچلرینی افاده اېتدیلر. عادتده بوندهی واقعهلر افغانستان خلقی اوچون کمدن-کم اوچرهیدیگن امکانیت بۉلیب، اولر آرقهلی مملکتده حکم سورهیاتگن اجتماعي و قومی بۉلینیشلردن بیرآز بۉلسه-ده اۉتیب، ملي بیرلیک و بیردملیکنی نمایان اېتیشهدی.
اما بو واقعه شونچهلیک بیلن توگهمهدی. طالبان حکومتینینگ اَیریم اعضالری هم خلق قووانچیگه تۉله بو تدبیردن سیاسي مقصدلرده فایدهلنیش امکانیتینی کۉردیلر. خوست شهریده، مینگلب آدملر تیم نی کوتیب آلیش اوچون تۉپلنگن جایده حقّاني ترماغی اعضالری سراجالدین حقّاني، اوشبو ترماق رهبری نینگ صورتی توشیریلگن کتّه ترغیبات بنرینی آلیب کېلیشدی. افغانستان نینگ۱۷ یاشگچه بۉلگن فوتسال تیمی اعضالری، ایلگری هېچ قچان دستار (سَله) اۉرمهگن بۉلسهلر-ده، اېندی حقّاني ترماغی اعضالری آرهسیده کېنگ ترقهلگن قاره رنگدهگی، آق چیزیقلی دستارلرنی باشلریگه اۉرهب آلیشگن اېدی.
انیق اېدی حقّاني ترماغی خلق آرهسیده قوییدهگی تصورنی شکللنتیرماقچی اېدی. بیرینچیدن، طالبان حکومتینینگ شرقي قناتی (یعنی حقّانيلر) افغانستاندهگی ملي و قووانچلی واقعهلرگه هماهنگ بۉلیب، قندهار قناتیدن فرق قیلهدی؛ ایکّینچیدن، حقّاني ترماغی اۉزینینگ زۉروانلیک بیلن باغلنگن اېسکی قیافهسیدن چیقیب، اېندی سیاسي و باشقروو فعالیتینینگ ینگی باسقیچیگه کیرگنینی کۉرستماقچی اېدی.
کۉرستیلگن صورتلرده حقّاني ترماغی اعضالری صحنهلرنی شوندهی تشکیل اېتیشگن اېدیکی، سراجالدین حقّانينینگ صورتی جمعیت مرکزیده ینهده دقّتگه سزاوار طرزده کۉرینیب تورردی.
حقّاني ترماغی، جمهوریت دوریده حربي و مدنی نشانلریگه قرشی «اېنگ قانلی و اېنگ هلاکتلی» پارتلشلر همده اۉز جانیگه قصد هجوملرینی اویوشتیرگن گروه، اېندیلیکده سپورت واسطهسیدن فایدهلنیب، اۉزینینگ «یومشاق» و «خلقانه» قیافهسینی جماعتچیلیک آنگیده یرهتیشگه اورینماقده.
کوزهتووچیلرنینگ فکریچه، حقّاني ترماغی سپورت جماعهلری، خصوصاً فوتسال و کریکت جماعهلری بیلن بیرگه کۉرینیش بېریش آرقهلی، ییللر دوامیده پارتلشلر، اۉز جانیگه قصد هجوملری و زۉروانلیک بیلن باغلنگن اۉز قیافهسینی یومشهتیشگه اورینماقده. بو ترماق افغانستانده سپورتنینگ کېنگ عامهباپلیگیدن فایدهلنیب، اۉزینی سپورت و یاش استعدادلر نینگ «حاميسی» صفتیده کۉرستماقچی، شو یۉل بیلن جمعیتدهگی اجتماعي تیهنچینی مستحکملشگه حرکت قیلماقده.
اصلیده، قاره دستارلی اۉسمیر فوتبالچیلر و سراجالددین حقّانينینگ بنری بیلن اویغون طرزده صحنهگه چیقیش، تصادفي حال اېمس، بلکه طالبان نینگ «اېنگ شفقتسیز» قناتینینگ «یومشهتیلگن» قیافهسینی ترغیب اېتیشگه قرهتیلگن انیق سیاسي لایحه حسابلنهدی. بو خبر نهفقط مملکت ایچیدهگی جماعتچیلیک، بلکه خلق ارا کوزهتووچیلر اوچون هم مۉلجللنگن.
بو آرهده، قندهار قناتی رهبرلری عنعنوي طرزده سپورتگه بېفرق بۉلیب کېلیشگن و بو سۉنگگی واقعه یوزهسیدن هم ایجابي مناسبت بیلدیریشمهگن. سراجالدین حقّاني اېسه عامه آرهسیده مشهور بۉلگن تدبیرلردن جملهدن سپورتچیلرگه کۉرسهتیلگن قۉللب-قوّتلشدن فایدهلنیب، اۉزینی «عملي و خلقانه» یېتکچی صفتیده کۉرسهتیشگه اورینماقده. بونگه قرشی طرزده، قندهارده جایلشگن رهبر ملا هبتالله آخوندزاده باشچیلیگیدهگی قنات اېسه هنوز یاپیقلیک و «زمانهويلیککه قرشی» موضعنی سقلب قالگن.
حقّانينینگ سپورتنی قۉللب-قوّتلشی، اصلیده، طالباننینگ عنعنوي رهبریتیگه، خصوصاً قندهاردهگی حاضرگی یېتکچیگه قرشی، اۉزی نینگ سیاسي و اجتماعي تهیهنچینی مستحکملشگه قرهتیلگن کېنگراق استراتیژیک لایحه نینگ بیر قِسمی حسابلنهدی.
میداندن تشقریدن تنقید قیلیش
تیم کابلگه یېتیب کېلگچ، اونینگ اعضالری طالباننینگ ایچکی ایشلر وزیرلیگیگه چقیریلیب، سراجالدین حقّاني بیلن اوچرهشدیلر. او سپورتچیلر بیلن حال-احوال سۉرهب، اولر بیلن بیرگهلیکده اېسدهلیک صورتلری توشدی.
اوشبو اوچرهشوونینگ صورت و ویدیولری افغانستان اجتماعي ترماقلریده تېز ترقهلدی و کېنگ محاکمهلرگه سبب بۉلدی. کۉپلب فایدهلنووچیلر بو حرکتنی تنقید قیلیب، سپورتچیلر «حقّاني ترماغینینگ قانلی فعالیتینی آقلش» و اونی «آقرتیریش» مقصدیدهگی «ترغیبات واسطهسی»گه ایلنتیریلمسلیگی کېرهکلیگینی یازدیلر.
کۉرینیشیدن، تنقیدچیلر بو واقعهده اعتباردن چېتده قالدیرگن جهت شوندهکی حقّاني ترماغی جمهوریت دوریدهگی «قۉرقوو و دهشت» میراثیگه اېگه بۉلیب، حاضرده ایچکی ایشلر وزیرلیگینی باشقرهدی همده استخبارات ادارهسی و اۉز جانیگه قصد قیلووچی کوچلر اوستیدن کوچلی تأثیر و نظارتگه اېگه.
بوندهی شرایطده، طالبان صفیده «خلیفه» لقبی بیلن تنیلگن سراجالدین حقّاني نینگ تکلیفینی رد اېتیش سپورتچیلر اوچون خوفلی عاقبتلرگه آلیب کېلیشی ممکن اېدی.۱۷ یاشگچه بۉلگن فوتسال جماعهسینینگ اکثریت اعضالری جمعیت نینگ قویی قتلملریدن چیققن بۉلیب، جوده آز امکانیتلر بیلن بوگونگی درجهگه یېتیشگن. شو باعث اولر بوندهی باسیملر قرشیسیده دېیرلی باشقه تنلاوگه اېگه اېمس اېدیلر.
طالبان باشقروویدهگی توزومده هر قندهی اعتراض یاکه ناراضیلیک حبس، قییناق و یۉقاتلیش خوفی بیلن بیرگه کېلهدی. سپورت کوزهتووچیلرینینگ ایتیشلریچه، اگر فوتسال تیمی اعضالری سراجالدین حقّانينینگ اوچرهشوو تکلیفینی رد اېتیشگنیده، اولر ملي جماعهدن چېتلشتیریلیشلری یاکه حتی حقّاني ترماغی کوچلرینینگ بېواسطه تضییقیگه اوچرهشلری ممکن اېدی.
در گذشته، رهبران شبکه حقانی رفتاری مشابه با اعضای تیم ملی کرکت داشتند. سه سال پیش، انتشار عکس و ویدیوی دیدار اعضای تیم کرکت با حقانی واکنشبرانگیز شد و موجی از انتقاد را در میان مخالفان طالبان برانگیخت. سال گذشته نیز راشد خان، ستارهی نامدار دنیای کرکت، هنگام بازگشت به افغانستان پس از چهار سال، در کنار انس حقانی دیده شد که باز هم واکنشهای منفی فراوانی به همراه داشت. شماری از شهروندان در تبعید خواستار تحریم تیم ملی کرکت شدند و دلیل آن را نزدیک شدن این تیم به حکومت طالبان خواندند.
اۉتگن ییللرده حقّاني ترماغی رهبرلری کریکت تېرمه جماعهسی بیلن هم شونگه اۉخشش مناسبتنی نمایان اېتیشگن اېدی. اوچ ییل اوّل کریکت جماعهسی اعضالرینینگ حقّاني بیلن اوچرهشووی عکس اېتگن صورت و ویدیو ترقهلیب، طالبان مخالفلری آرهسیده کتّه ناراضیلیک تۉلقینینی کېلتیریب چیقرگن اېدی. اۉتگن ییلی اېسه دنیا مقیاسیده تنیلگن کریکت یولدوزی راشید خان تۉرت ییللیک تنفسدن سۉنگ افغانستانگه قَیتگنیده، او انس حقّاني بیلن بیرگه کۉریندی. بو حالت ینه کېنگ مقیاسدهگی سلبي عکسالعمللرنی کېلتیریب چیقردی.
بعضی مهاجر افغانستان یشاوچیلری حتی ملي کریکت جماعهسینی بایکات قیلیشگه چقیریشدی و بونگه سبب صفتیده جماعه نینگ طالبان حکومتیگه تاباره یقینلشهیاتگنینی کۉرستیشدی.
طالبان مخالفلری ملي کریکت و فوتسال تیملری سپورتچیلریدن انسان حقوقلری، خصوصاً عیاللر حقوقلرینینگ بوزیلیشیگه قرشی توریشلرینی و طالبان آلدیده موضع کۉرسهتیشنی طلب قیلهیاتگنلر، بو سپورتچیلر اوچون جوده قیین، بعضاً اېسه امکانسیز وظیفه حسابلنهدی. کۉپلب یاش سپورتچیلر جدّي اقتصادي قیینچیلیکلرگه قرهمهی، بوگونگی درجهگه اېریشگن. شو بیلن بیرگه، هر بیر سپورتچی نینگ حرفهیی فعالیتی قیسقه بۉلهدی، لېکن تنقیدچیلر اولردن عینِ سپورت فعالیتینینگ اېنگ یوقاری پلّهلریده، ایکّی اۉن ییللیک اوروش، پارتلش و اۉز جانیگه قصد قیلیشلری، گروگه آلیش و حبس تجربهسیگه اېگه بۉلگن گروهگه قرشی توریشنی کوتماقده.
کۉپلب تنقیدچیلر اېسه، اروپا و امریکادهگی خوفسیز مملکتلرده یشب، او یېردن بو چقیریقلرنی قیلماقده؛ اولر وضعیتنی تۉلیق باشدن کېچیرهیاتگن سپورتچیلرنی، افغانستانده و طالبان نظارتی آستیده یشهیاتگنلرنی توشونیشلری قیین. بو فرق کۉپینچه قضاوتلرده اعتباردن چېتده قالهدی.
