صائمه فتحی
اۉتگن هفته طالبان حاکمیتگه قَیتگندن بېری اولرنینگ تشقی مناسبتلریدهگی اېنگ ترنگ دورلردن بیری بۉلدی. بو هفته اوروش، قۉرقوو و ایشانچسیزلیک سایهسی مملکت نینگ اَیریم منطقهلریگه یاییلدی. اهالی حلی هم اۉتگن آی طالبان رهبرینینگ بویروغی بیلن بوتون مملکت بۉیلب اینترنت اوزیلیشی سببلی یوزهگه کېلگن حیرت و شاکدن چیقه آلمهگن بیر پیتده، شرقي چېگرهلرده ینگی اوروش النگهسی کۉتریلدی. بو اوروش خلقنینگ ارادهسی و خبریسیز، بلکه طالبان بیلن اولرنینگ مفکوروي دۉستلری پاکستان اۉرتهسیدهگی یشیرین و آشکارا کېلیشوولر نتیجهسیده یوزهگه کېلدی.
ماجرا باشلهنیشی
جاري میلادي ییل نینگ ۱۶-میزان تانگیده پاکستاننینگ خیبر پختونخوا ایالتی اروکزی منطقهسی نینگ بیر یۉلیده پاکستان اوردوسینینگ حربي کاروانی آلدیندن رېجهلشتیریلگن مرکّب پیستیرمه هجومیگه اوچرهدی. هجومچیلر یۉل بۉییگه اۉرنهتیلگن بۉمبه پارتلهتیب و آلدیندن تیارلنگن جایلردن کېتمه-کېت اۉق اوزیب، حربي ستوننی پرچهلب تشلهدیلر. یوقاری درجهدهگی تاکتیک انیقلیک بیلن عملگه آشیریلگن بو هجوم حکومتگه قرشی گروهلرنینگ، اینیقسه پاکستان طالبان حرکتی (تیتیپی) نینگ، استخبارات و عملي امکانیتلرینی نمایان قیلدی. سۉنگّی ییللرده اوشبو گروه پاکستاننینگ چېگره حدودلریدهگی خوفسیزلیک ضعیفلیکلرینی بیر نېچه بار فاش اېتگن. اوشبو عملیات نتیجهسیده 11 نفر پاکستانلیک حربي، جملهدن ایکّی نفر یوقاری مرتبهلی ضابط هلاک بۉلدی. بو حادثه طالباننینگ افغانستانده حاکمیتگه کېلگنیدن کېین حکومت کوچلریگه قرشی اویوشتیریلهیاتگن رېجهلشتیریلگن هجوملرنینگ تاباره آرتیب بارهیاتگن بیر قِسمی بۉلیب، پاکستان حکومت رسمیلرینینگ غضبینی قۉزغهتدی.
بیر کون اۉتیب، کابل آسمانی پاکستان تامانیدن عملگه آشیریلگن مثلسیز حربي هجومگه گواه بۉلدی. کابل وقتی بیلن 9-اکتبر کونی کېچ ساعت 10 لر اطرافیده پایتختنینگ شرقي قِسمی پهپاد اوچاقلرنینگ گومبورلشی و کېتمه-کېت پارتلشلر تاووشیدن لرزهگه کېلدی. بو هجومده پارتلهتیلگن بیر نېچته بۉمبهلرنینگ دهشتلی آوازی بوتون کابل بۉیلب اېشیتیلدی. پارتلش شو قدَر کوچلی و قۉرقینچلی اېدیکی، اېرتهسی کونی بوتون شهر فقط شو واقعه حقیده گپیرر اېدی. پارتلش 8-ناحیه منطقهسیده، عبدالحق تۉرت یۉلی اطرافیده و جلال آباد یۉلیگه آلیب بارووچی یۉلده صادر بۉلگن، النگهسی اوزاق مصافهدن هم کۉرینیب تورگن. محلي اهالی دېرَزهلر قتّيق سیلکینگنینی و اوچاقلرنینگ اوزلوکسیز غوویللشینی خبر قیلیشدی. شو پیتده خوست و کنر ولایتلریدن هم خودّی شوندهی هوا هجوملری حقیده خبرلر کېلگن. پاکستان اوردوسی آرهدن بیر نېچه ساعت اۉتیب، «پاکستان طالبانینینگ یشیرین مرکزلرینی یۉق قیلیش» مقصدیده حربي عملیات اۉتکزیلگنینی معلوم قیلدی. اما اولر بو هجومنینگ افغانستان حدودیده عملگه آشیریلگنینی تیلگه آلمهدی.
پاکستانلیکلر افغانستانده نیمه قیلیب یوریبدی؟
اېرتهسی کونی، کابل نینگ شرقي قِسمیدهگی پارتلش جاییگه بارگنیمیزده، اۉتگن کېچهدهگی واقعهدن هېچ قندهی ایز قالمهگن اېدی. کۉچهلر یوویلگن، ویرانهلیکلرنینگ برچه قالدیقلری بوتونلهی تازهلنگن اېدی. محلي اهالی احتیاط بیلن گپلشر، طالبان جنگچیلری اېسه جایده کوچلی طرزده نظارت اۉرنهتگن اېدی. خبرلرگه کۉره، بیر نېچته موترلر هجوم نشانیگه آلینگن، اما بو معلوماتنی تصدیقلش نینگ امکانی یۉق اېدی. شو بیلن بیرگه، محلي یېتکرمهلرگه واقعهنی اېرکین یاریتیشگه رخصت بېریلمهدی، ژورنالیستلر اېسه چېتگه سوریب قۉییلدی. طالبان قیسقه بیانات چیقریب، هېچ قندهی تفصیلات بېرمسدن پارتلشلرنی تصدیقلهدی و فقط : «همهسی جاییده، خواطر یۉق.» دېب خلاصه قیلدی بو اویوشتیریلگن سکوت و هجوم ایزلرینینگ تۉلیق تازهلنیشی حادثهنینگ اطرافیدهگی موهوملیکنی ینه-ده کوچهیتیردی همده پاکستاننینگ کابل مرکزیدهگی حربي عملیاتینینگ اصل ماهیتی و حقیقي کۉلمیگه عاید جدّي سواللرنی یوزهگه کېلتیردی.
پایتختده کېسکین اخبارات سکوتی حکم سورهیاتگن بیر پیتده، کۉپلب پاکستاننینگ یېتکرمهلر ۹-اکتبر کونی کابلگه اویوشتیریلگن هوا هجوملری چاغیده پاکستان طالبان حرکتی (تیتیپی) رهبری نور ولی محسود نشانگه آلینگنی و هلاک بۉلگنی حقیده خبر ترقهتیشدی. بو خبر کابل اهالیسی اوچون غیرِ طبیعي تویولمهدی، چونکه طالبان حاکمیتنی قۉلگه آلگنیدن بېری پایتخت و ییریک شهرلرده چېت اېلّیکلرنینگ، اینیقسه پاکستانلیک و چینلیکلرنینگ، فعالیتی انچه سېزیلرلی بۉلیب قالگن. شو سببدن پایتختنینگ اۉزیده تنیقلی بیر جنگری شخصگه هجوم اویوشتیریلگن، دېگن فکر اهالیگه ایشانرلی تویولدی. پارتلش جاییگه یقین جایده دوکانی جایلشگن بیر سوداگر، اېرتهسی کونی ویران بۉلگن، آینهلری سینیب کېتگن دوکانیگه قرهب، غضب بیلن شوندهی دېدی:
«پاکستانلیکلر افغانستانده نیمه قیلیب یوریشیبدی؟ نېگه اولرگه کابلدن پاکستانگه قرشی حرکت قیلیشگه رخصت بېریلهدی؟»
بو سوال بوگون فقط کۉچه-کۉیده اېمس، بلکه کابلنینگ عمومي جماعهوي محیطیده هم جرنگ ساچماقده.
ماجرا بو یېرده یکونلنمهیدی
پاکستاننینگ کابلگه اویوشتیرگن هوا هجومیدن کېینگی کونی اوروش افغانستان و پاکستان چېگرهسیگه دیورند چیزیغیگه کۉچدی. طالبان کوچلری «ملي حاکمیتنینگ بوزیلیشی» دېب اتهگن بو حرکتگه جوابن پاکستان اوردوسینینگ چېگره پستهلرینی آغیر قورللر بیلن نشانگه آلدیلر. کرم، شمالي و جَنوبي وزیرستان همده سپین بولدک حدودلری بیرینچی تۉقنهشوو جایلریگه ایلندی. بو جنگلر بحرانی اېندی آگاهلنتیریش و تهدید باسقیچیدن اۉتیب، «چېگره اوروشی» کۉرینیشیگه کیرگنینی کۉرسهتدی.
11-اکتبر کېچهسی جنگلرنینگ کوچی اېنگ یوقاری درجهگه یېتدی. طالبان رسمي منبعلرینینگ خبر بېریشیچه، چېگره تۉقنهشوولریده 58 نفر پاکستانلیک عسکر هلاک بۉلگن. پاکستان تامانی اېسه بو نینگ جوابیده 200 دن آرتیق طالبان جنگریلری یۉق قیلینگنینی و بیر نېچته اولرنینگ حربي قرارگاهلری ویران اېتیلگنینی دعوا قیلدی. طالبان شونینگدېک، پاکستان نینگ 25 ته چېگره پُستهسینی قۉلگه کیریتگنینی اعلان قیلدی. نتیجهده، تورخم و چمن اۉتیش نقطهلریده سودا یۉللری همده تینچ اهالی حرکتی بوتونلهی تۉختهدی. ۲۲-میزان کونی تۉقنهشوولر ینه النگه آلدی. طالبان کرم منطقهسیده پاکستان اوردوسی پستهلریگه هجوم قیلیب، اۉز نوبتیده پاکستان آغیر قوراللر و هوا ضربهلری بیلن جواب بېردی. خبرلرگه کۉره، هر ایکّی تامان کۉپلب تلفاتلر کۉرگن و اَیریم حربي انشااتلر بوتونلهی ویران بۉلگن.
۲۳-میزان کونی توشدن کېین کابل نینگ تایمهني منطقهسیده کوچلی پارتلش صادر بۉلیب، پایتختنی لرزهگه سالدی. پارتلش شونچهلیک کوچلی اېدیکی، اوزاقدهگی محلهلرده هم آینهلر سینیب کېتدی. حادثه جاییدهگی کوزهتوولرگه کۉره، پارتلش بیر تورر-جای بناسیده یوز بېرگن. یېتکرمه خبرلریگه قرهگنده، کمیده۵ کیشی هلاک بۉلگن، ینه ۳۵ کیشی یرهلنگن. بو هجوم طالبان و پاکستان اۉرتهسیده اعلان قیلینیشی کوتیلهیاتگن ۴۸ ساعتلیک اۉت آچیشنی تۉختهتیش بیتیمی عرفهسیده صادر بۉلیب، اهالی نینگ خوفسیزلیککه دایر تشویشلرینی ینهده کوچهیتیردی. طالبان دستلب بو واقعهنی «یانیلغی تشووچی موترنینگ پارتلشی» دېب اعلان قیلیب، اهالیگه واهمهگه توشمسلیکنی توصیه قیلدی. اما کېینچهلیک معلوم بۉلیشیچه، بو پارتلش هوا هجومی نتیجهسیده یوز بېرگن. هجوم افغانستان و پاکستان اۉرتهسیدهگی ترنگلیک آرتیب بارهیاتگن، چېگرهده جنگلر دوام اېتهیاتگن بیر پیتده صادر بۉلگن اېدی. فرقلی روشده، ۹-اکتبر کونی کابلده صادر بۉلگن هوا هجومیدن سۉنگ طالبان یېتکرمهلرنی واقعه جاییگه یقینلشتیرمهگن بۉلسه، بو سفر اولر ژورنالیستلرگه نسبتاً اېرکینراق کیریش رخصتینی بېریشدی. منطقهده بۉلگن فقرالر هم صورت و ویدیو آلیشگه موفق بۉلدیلر.
بو حرکت طالبان اوچون نا عادتی اېدی، چونکه اولر ایلگری بوندهی خوفسیزلیک حادثهلریده یېتکرم فعالیتینی قطع چېکلب کېلگن. شو باعث، بو سفرگی آچیقلیک طالباننینگ خوفسیزلیک حادثهلرینی باشقریشدهگی تاکتیک اۉزگریشیدن دلالت بېرهدی. بو اېسه ینگی سواللرنی کېلتیریب چیقردی گۉیا طالبان بو سفر «افغانستان هجوم آستیده» دېگن تصویرنی اساسي واقعه صفتیده جماعتچیلیک آنگیگه سینگدیرماقچی بۉلگن اېدی.
۲۳-میزانده، توشدن کېین طالبان و پاکستان اۉرتهسیده ۴۸ ساعتلیک اۉت آچیشنی تۉختهتیش بیتیمی کوچگه کیردی. بیراق بو صلح توگهگنیدن اتیگی ایکّی ساعت اۉتیب، پاکستان اوردوسی پکتیا ولایتیگه ینگی هجوملرنی باشلهدی. شو بیلن بیر پیتده، «Nation» نشری، پاکستان اوردوسی جمعه کېچهسی حافظ گُل بهادر گروهینینگ شمالي و جَنوبي وزیرستان یقینیدهگی مرکزلرینی کېنگ کۉلملی هوا هجوملری بیلن نشانگه آلگنینی بیلدیردی. نتیجهده ۷۰ دتآرتیق جنگری، جملهدن یوقاری لوازملی قوماندانلر و اۉزینی پارتلاوچیلر هلاک بۉلگن. اوشبو عملیات، افغانستان حدودیدن عملگه آشیریلگن چېگره هجوملریدن سۉنگ اۉتکزیلگن.
پاکستان نینگ پکتیکا ولایتیدهگی اورگون اولسواللیگیگه اویوشتیرگن هوا هجومیده اېسه، کبیر صبغتالله و هارون اسملی اوچ کریکت اۉیینچیسی همده بېش نفر تینچ اهالی حیاتدن کۉز یومدی، ینه یېتی کیشی جراحت آلدی. بو هجوم 48 ساعتلیک صلحنی عملده بېکار قیلدی و کېسکینلیکنی ینگی باسقیچگه آلیب چیقدی. بیراق، طالبان پاکستاننینگ بو هجوملریگه جوابن قرشی هجوم باشلهمهدی. اولرنینگ سۉزلاوچیلری، طالبان مدافعه وزیرلیگی و استخبارات باشقرمهسی نمایندهلریدن عبارت قۉشمه هیئتنینگ قطر مملکتیده پاکستانلیک رسميلر بیلن اۉتکزهدیگن اوچرهشوویگه حرمت یوزهسیدن عملیاتلری وقتینچه تۉختهتیلگنینی بیلدیردی.
آتیش کېسین چۉزیلیشی
۴۸ ساعتلیک آتیش کېسین توگهگچ، بو صلح ینه اوزهیتیریلدی و قطر پایتختی دوحهده طالباننینگ یوقاری درجهلی هیئاتی بیلن پاکستانلیک رسميلر اۉرتهسیده رسمي مذاکرهلر باشلندی. اوشبو مذاکرهلر قطر و تورکيه واسطهچیلیگیده اۉتکزیلدی و یکونده ینگی آتیش کېسین بیتیمی امضالندی. طالبان هیئاتیگه اوشبو مذاکره ده محمد یعقوب مجاهد، گروهنینگ مدافعه وزیری، رهبرلیک قیلگن بۉلسه، پاکستانلیک هیئاتنی پاکستان مدافه وزیری خواجه محمد آصف رهبرلیک قیلدی. اوچرهشوونینگ اساسي مقصدی ترنگلیکنی درحال کمهیتیریش، منتظم علاقه کاناللرینی اۉرنهتیش و افغانستانده جایلشگن، پاکستانگه قرشی حرکت قیلهیاتگن قوراللی گروهلرنینگ فعالیتینی چېکلش یۉللرینی تاپیش دېب بېلگیلنگن اېدی.
طالبان سۉزلاوچیسی ذبیحالله مجاهدنینگ ایتیشیچه، مذاکرهلرده ایکّی تامان هم بیر-بیریگه قرشی هېچ قندهی دشمنانه حرکت قیلمسلیک و پاکستانگه هجوم قیلهیاتگن گروهلرنینگ فعالیتی یاکه قۉللب-قوّتلنیشینینگ آلدینی آلیشگه کېلیشیب آلگن. او شونینگدېک ایکّی تامان تینچنلیک، اۉزارا حرمت و یخشی قۉشنیچیلیک پرینسپلریگه صادق قالیشگه و موجود نزاعلرنی مذاکره آرقهلی حل قیلیشگه کېلیشیب آلگنینی قۉشیمچه قیلدی
پاکستان تشقی ایشلر وزیری محمد اسحاقدار ایکس اجتماعي ترماغیده اوشبو کېلیشوونی آلقیشلب، اونی «تۉغری یۉلدهگی بیرینچی قدم» دېب اتهدی. او مملکتی نینگ «افغانستان حدودیدن کېلهیاتگن تهدیدلرنی عملده کوزهتیب و نظارت قیلیب بارهدیگن انیق و تصدیقلنیشی ممکن بۉلگن نظارت میکانیزمینی یرهتیشگه انتظار» اېکنینی تأکیدلهدی. اوشبو میکانیزم ۲۵-اکتبر کونی تورکيه مېزبانلیگیده اۉتکزیلهدیگن نوبتدهگی اوچرهشووده یکوني شکلینی آلیشی کوتیلماقده. شونینگدېک، پاکستان مدافعه وزیری بو کېلیشوونی ایضاحلب، «افغانستان حدودیدن پاکستانگه یېتیب کېلهیاتگن ترور ترماغی درحال تۉختهتیلهدی» دېب بیانات بېردی. اوشبو وقتینچهلیک آتیش کېسین بیتیمی کابل، پکتیکا و دیورند چېگره حدودلریده بیر هفتهلیک قانلی تۉقنهشوولردن سۉنگ امضالنگن بۉلیب، کوزهتووچیلر فکریچه، گرچه او مۉرت بۉلسه-ده، طالبان و پاکستان اۉرتهسیدهگی چوقور و تیزیملی مذاکرهلر یۉلینی آچیشی ممکن.
نیگه پاکستان افغانستانگه هجوم قیلدی؟
سۉنگّی ایکّی اۉن ییللیکده پاکستان طالبان گروهینینگ اساسي حاميلریدن بیری بۉلیب کېلگن. گروه افغانستاندهگی بیرینچی حکمرانلیک دوری قولهگنیدن سۉنگ، پاکستان اونگه باشپناه، اۉقوو و لجستیکی یاردمی کۉرسهتیب، طالبان نینگ افغانستانده امان قالیشی و حاکمیتگه قَیتیشینی تأمینلهگن. پاکستان اوردوسی و خوفسیزلیک ادارهلری طالباندن اۉز استراتژیک منفعتلرینی حمایه قیلیش و منطقوي رقیبلرنینگ تأثیرینی چېکلش واسطهسی صفتیده فایدهلنگن. بیراق حاضر پاکستان اۉز هجوملرینی افغانستان حدودیده خوفسیزلیک منطقی دایرهسیده توشونتیرماقده.سۉنگّی تۉرت ییل دوامیده اسلام آباد هر دایم تأکیدلب کېلهدی: پاکستان حکومتی قرشی قوراللی گروهلر، خصوصاً، پاکستان طالبانی (تیتیپی)، افغانستان حدودینی پایتخت و چېگره هجوملرینی رېجهلشتیریش مرکزی صفتیده ایشلهتماقده. ۲۰۲۱-ییل اگستیده طالبان کابلنی اېگهلهگندن سۉنگ، اوشبو گروهلرنینگ فعالیتی سېزیلرلی درجهده آشگن و اولرنینگ پاکستان نینگ حربي و خوفسیزلیک پوستهلریگه قرشی هجوملری کېنگهیگن. اسلام آباد نظریده، طالبان ایدیولوژیک و اېتنیک علاقهلر طفیلی پاکستان طالبانیگه قرشی عملي چارهلر کۉریشگه یېترلی اراده کۉرسهتمهگن. شو سببلی پاکستان حربي واسطهلردن، خصوصاً هوا هجوملریدن فایدهلنگن حالده، «دیورند چیزیغی آرتیدهگی خوفسیزلیک بۉشلیگینی» تۉلدیریش و چېگره حدودلریدهگی تهدیدنی کېنگهییشینینگ آلدینی آلیشگه حرکت قیلماقده.
بیراق خوفسیزلیک سببلریدن تشقری، سۉنگّی سیاسي اۉزگریشلر هم پاکستاننینگ تجاوزکار سیاستیده مهم رۉل اۉینهدی. طالباننینگ سۉنگّی تشریفلریدن بیری هندستانگه بۉلدی و بو اسلام ابادنینگ کېسکین ناراضیلیگینی کېلتیریب چیقردی؛ شونچه درجهکی، پاکستانلیک رسميلر طالباننی «هندستان نینگ واسطهچیسی» دېب اتشدی.
طالباننینگ دهلی بیلن یقینلشیشی پاکستان اوچون منطقهدهگی عنعنوي کوچ موازنتینینگ بوزیلیشی معناسینی انگلهتر اېدی، چونکه اسلام اباد ییللر دوامیده طالباندن هندستان تأثیریگه قرشی استراتژیک منفعتلرینی تأمینلاوچی واسطه صفتیده فایدهلنگن اېدی. حاضر بو موازنت اۉزگریب بارماقده و عیناً شو اۉزگریش پاکستانگه عنعنوي موضع نی سقلب قالیش اوچون قتّيق کوچ ایشلهتیشگه اوندهماقده. شو نقطهی نظردن، سۉنگّی هجوملرنی پاکستان، کابل و دهلی اۉرتهسیدهگی کېنگراق استراتژیک رقابتنینگ بیر قِسمی صفتیده کۉریش ممکن؛ بو رقابت افغانستاننی منطقوي منفعتلرنینگ تۉغریدن-تۉغری تۉقنهشوو میدانیگه ایلنتیریشی ممکن.
شو بیلن بیرگه، طالبان پاکستان دعوالرینی رد اېتهدی و هېچ بیر گروهگه افغانستان حدودیدن باشقه دولتگه قرشی حرکت قیلیشگه رخصت بېرمسلیگینی بیلدیرهدی. طالبان رسميلری بیر نېچه بار پاکستان رسميلرینی مملکت خوفسیزلیگینی تأمینلهی آلمهگنی اوچون تنقید قیلگن و اولرنینگ موفقیتسیزلیگینی طالبان اوستیگه یوکلشهیاتگنینی تأکیدلهگن. اۉتگن ییلی طالبان مدافعه وزیرلیگی، پاکستان اوردوسی سۉزلاوچیسی نینگ افغانستان حدودیده پاکستان طالبانی فعالیتی بارلیگی حقیدهگی بیاناتیگه جوابن، داعشنینگ پاکستان حدودیدن افغانستانگه کیریب کېلهیاتگنینی معلوم قیلگن اېدی.
تیتیپی بۉش شهرچهلری
اۉتگن هفته چېگره جنگلری دوامیده، پاکستاننینگ خوفسیزلیک مسألهلری بۉییچه تحلیلچیسی و حکومتگه یقین قمر چیما بیبیسی فارسيگه بېرگن صحبتیده، سۉنگّی ییللرده فارس کۉرفزی دولتلری، خصوصاً قطر و بیرلشگن عرب امیرلیگی طالبانگه مالیوي یاردم کۉرسهتگن، مقصد اېسه پاکستان طالبانینینگ قوراللی گروهلرینی چېگره حدودلریدن افغانستان ایچیگه آلیب اۉتیش و اولرنی پاکستان چېگره زونیدن اوزاقده جایلشتیریش اېدی دیگن. بیراق، چیمانینگ ایتیشیچه، طالبان حاضرگچه بو طلبنی بجرمهگن و عملده پاکستان قوراللی گروهلری هنوز چېگره یقینیده موجود بۉلیب، پاکستان حدودیگه تهدید دوام اېتماقده. شو تحلیلچیگه کۉره، طالباننینگ بو مجبوريتنی بجریشدهگی قابلیتسیزلیگی یاکه ایستک-سیزلیگی، ایکّی دولت اۉرتهسیدهگی سۉنگی چېگره ضدیتلری و هجوملرنینگ اساسي سببلریدن بیری حسابلنهدی.
میدان کوزهتوولری هم چیمانینگ فکرلرینی تصدیقلهیدی. مثلاً، طالبان غزنی ولایتیده بیر نېچته ینگی شهرچهلر برپا قیلگن، بو شهرچهلر پاکستان قرشی قوراللی گروهلر اوچون جایلشتیریلیشی رېجهلشتیریلگن اېدی. بیراق محلي اهالی بیلن صحبتلردن معلوم بۉلیشیچه، «ینگی شهرچهلرده بو گروهلر جوده قیسقه مدت قالیب، بیردن یۉق بۉلیب کېتگن.» حاضر اوشبو شهرچهلر بۉش و طالبان قوراللی گروهلرنی افغانستان ایچیده، دیورند چیزیغیدن اوزاقده دایمي جایلشتیریشگه موفق بۉلمهگن کۉرینهدی.
طالبلرچه امنیت
طالبان حاکمیتگه قَیتگندن بېری اۉز اساسي سیاسي روایتلریدن بیرینی افغانستانده «خوفسیزلیک و آسایشتهلیک»نی تأمینلش غایهسیگه اساسلهگن اېدی. بیراق اۉتگن هفته بو روایت جدّي سوال آستیگه آلیندی. اینیقسه، گروه رسمیلری تامانیدن باشلنگن پاکستانگه قرشی سیاسي کمپاین دن سۉنگ بو ینهده یقّال کۉریندی. طالبان نینگ اخبارات و مدنیت وزیری نینگ اۉرینباسری مهاجر فراهي دوحه شهریده دوام اېتهیاتگن پاکستان بیلن مذاکرهلرنی «امریکا نینگ نامیدن اوروش آلیب بارهیاتگن اوردو اوستیدن غلبه قازانیش امکانیتی» دېب اتهدی همده پاکستاننی «حربي رژیم» صفتیده تعریفلهدی.
شو بیلن بیرگه، طالبان ایچکی ایشلر وزیرینینگ اۉرینباسری نبی عمری سۉنگّی چېگرهوي تۉقنهشوولر و ایلگری تحریک طالبان پاکستان مسألهسیدهگی کېلیشماوچیلیکلرگه اشاره قیلیب، بو ترنگلیک «دیورند چیزیغینینگ نریگی تامانیدهگی یېرلرنی قَیتریب آلیش» اوچون زمین یرهتیشیگه امید بیلدیردی. اونینگ تأکیدلشیچه، تحرک طالبان پاکستان نه طالبان حاکمیتی دوریده افغانستانگه کیرگن و نه بو گروه تامانیدن قۉللب-قوّتلنماقده. عمری، اوّلگی افغانستان-پاکستان مذاکرهلرینینگ موفقیتسیزلیککه اوچرهشینی، اسلام آباددهگی اَیریم شخصلرنینگ اۉز موقعینی یۉقاتیشدن قۉرققنی بیلن ایضاحلهدی. بو بیاناتلر طالبان نینگ «خوفسیزلیک و آسایشتهلیک» حقیدهگی روایتی اېندیلیکده پاکستان بیلن کېسکینلشهیاتگن سیاسي ضدیتلر فانیده کوچلی باسیم آستیده قالگنینی و کېلگوسیده ینگی ماجرا احتمالی آشگنینی کۉرسهتهدی.
طالبان آتیش کېسین بیتیمینی امضالب، پاکستان حکومتیگه قرشی گروهلرنی قۉللب-قوّتلهمسلیک مجبوريتینی آلگن بۉلیشیگه قرهمهی، اسلام اباد اېندی آچیقچهسیگه «صبر کاسهسی تۉلگنینی» بیلدیردی. پاکستان مدافعه وزیری خواخه محمد آصف طالباننی کېسکین تنقید قیلیب، شوندهی دېدی: «پاکستان رسميلری نینگ کابلگه قیلگن کۉپلب سفرلری و یوزلب چېگرهوي اوچرهشوولر، جملهدن ۸۳۶ته ناراضیلیک یاداشت هم طالباننی افغانستان حدودیدن جنگریلرنینگ هجوملرینی تۉختهتیشگه کۉندیره آلمهدی.»
آصف، بوندن بویان پاکستاندن هېچ قندهی هیئت کابلگه بارمهیدی و «ترورچیلیک باشپناهلری آغیر نرخنی تۉلهشهدی.» او سۉنگّی تۉرت ییل ایچیدهگی سعی-حرکتلرنی اېسلب، تشقی ایشلر، مدافعه، استخبارات رهبرلری و پاکستان نینگ مخصوص نمایندهسی تامانیدن اۉتکزیلگن کۉپلب اوچرهشوولر همده چېگره کمیتهلری ییغینلریگه قرهمهی، نتیجه بۉلمهگنینی ایتدی. شو دورده پاکستان حدودیده ۱۰ مینگ۳۴۷ ته ترور هجومی صادر بۉلگنینی هم قید اېتدی. مدافعه وزیری طالباننی «هندستان نینگ نیابتی گروهی» دېب اتهب، اسلام ابادگه قرشی آلیب باریلهیاتگن ترور اوروشی «هندستان، افغانستان و تحرک طالبان پاکستان اتفاقی» تامانیدن مجبورلنهیاتگنینی بیلدیردی. آصف، «بوگون هندستاننینگ بغریده اۉتیریب، پاکستانگه قرشی فتنه قیلهیاتگن کابل حکمدارلری کېچه بیزنینگ پناهیمیزده اېدیلر و بیزنینگ یورتیمیزده یشیرینردیلر» دېدې.
اۉتگن هفته کوزهتیلگن واقعهلر طالبان و پاکستان اۉرتهسیدهگی مناسبتلر نینگ نقدر ضعیف و انقراضلی احوالده اېکنینی یقّال کۉرسهتدی. کۉرینیشیدن، صلح بیتیمی امضالنگهچ، پاکستان حدودیده صادر بۉلهدیگن هر قندهی هجوم یاکه تۉقنهشوو نینگ آغیر عاقبتینی اوّلا افغانستان نینگ جَنوبي و شرقي چېگرهلریدهگی اهالیلر، سۉنگ اېسه بوتون مملکت فقرالری تۉلهشهدی. بونگه سبب — طالبان نینگ هوا حدودینی نظارت قیله آلمهسلیگی و پاکستانگه قرشی گروهلرنی تۉلیق جلولشگه نه امکانیتی، نه عملي ایستهگی بارلیگی. سۉنگّی تۉرت ییل دوامیده بو عاجزلیک تکرار-تکرار نمایان بۉلیب کېلدی، و دلیللر شونی کۉرسهتهدیکی، طالبان حلی هم بو گروهلر بیلن چوقور و مرکّب علاقهلرینی سقلب قالگن. تحرک طالبان پاکستان (تیتیپی) و افغانستان طالبانی جمهوریت حکومتی قولهگن پیتده یانمه-یان جنگ قیلگن اېدیلر، و بوگون هم اولر نینگ مفکوروي و حربي رشتهلری اوزیلمهگن. بو حالت آتیش کېسین حقیدهگی وعدهلر بیلن طالباننینگ حقیقي حربي صلاحیتی اۉرتهسیدهگی تفاوتنی روشنلشتیرهدی و مهم بیر سوالنی توغدیرهدی. افغانستاننینگ عادي یشاوچیلری بو یشیرین کوچ اۉیینلری و ژئوپلیتیکی رقابتلر آرهسیده قهیېرده توریبدی.
