گزارشگر: احسان عنان
بېش یاشدن آشمهگن اېدیمکی، آتهم هلمندده طالبان بیلن بۉلگن تۉغریدن-تۉغری جنگده جان بېردی. اۉشه یېتیملیک کونلری نینگ اچّیقلیگی هنوز جانیمده قالگن. طالبان جمهوریت بیراغینی پستگه توشیرگچ، بیز اوچون یوکلرنی ییغیب، غربتگه کېتیشدن باشقه یۉل قالمهدی. برچه یاپیق اېشیکلر آرهسیده ایران بیز اوچون یگانه آچیق درچه اېدی.
مهاجرلیک نینگ دستلبکی تۉرت ییلیده آنهم نینگ قۉللری و سینگلیم نینگ نازک برماقلری مونچاق تیکیب، تۉرت کیشیلیک دسترخوانیمیزگه زۉرغه نان تاپیب بېرردی. اۉتگن ییلی اېسه اۉزیمنی حیات یوکی نینگ بیر قِسمینی کۉتریشگه یېلکهم یېتهدیگن یاشگه یېتدیم دېب حس قیلدیم. مېندن ایکّی یاش کیچیک اوکهم هم درد و مشقتلریمگه شریک بۉلدی. نهایت، تقدیر بیزنی تنیشلردن بیریگه رۉبرۉ قیلدی؛ او یېر اجارهگه آلیب، سبزوات اېکر و ساتردی. او بیزگه یۉل کۉرسهتدی و شو طریقه محنتیمیز باشلندی.
تانگ سحرلرده، شهر حلی اویقودن اویغنمسیدن آلدین، دلهدن اوزیلگن کۉکت باغلهملرینی موترگه آرتیب، ایچیمیزدهگی جیم امید بیلن تهران نینگ «بهاران» موضیعسیگه یۉل آلردیک. مقصدیمیز اولرنی ساتیب، کونیمیزنی اۉتکزیش اېدی. ایش نینگ باشلنیشی جوده آغیر کېچدی، اما وقت اۉتیشی بیلن ینگی پیازلر و یم-یشیل کشنیچ باغلهملری بیلن بیز نینگ کیچیک رستهمیز هم یۉلک چېتیدن اۉزیگه جای تاپدی. بیر دۉستیمیز بیزنی قۉللب-قوّتلش اوچون حاکمیت بیلن گپلشیشگه یاردم بېردی. کېلیشوو بۉلدی و ایشلریمیز استه-سېکین ایزگه توشدی. آلتی آی دوامیده قویاش تیغی و ساووق آستیده یوگوریب، تیک آیاقده محنت قیلیب، بو ایشنی اۉرگندیک. انه شو مشقتلی کونلرده ییغیلگن آزگینه جمغرمه حسابیدن بیر ییللیک یشش دفترچهسی کبی قانوني حجتلر هم آلدیک.
بو ایشنی دوام اېتتیریش آسان اېمسدی، اما باشقه تنلاویمیز هم یۉق اېدی. شهر حلی اویقوده بۉلگن پیتده اویغآنیب یۉلگه چیقیش نینگ اۉزی هم تقدیر بیلن آلیشیشگه اۉخشردی. مېن و اوکهم قویاش نوری حلی شهر دېوارلریگه توشمسیدن سبزهوات دلهلریگه یۉل آلهردیک. قۉللریمیز بیر بورده نان تاتیشیدن آلدین یېر نینگ موزدېک توپراغی بیلن تنیشردی. «بهاران»گه یېتیب کېلگنیمیزده اېسه چنگ باسگن کییملریمیز و آفتابده قارهیگن یوزلریمیز بیلن تۉرت آیاقلی کرسی اوستیگه کۉکت رستهمیزنی یازردیک. گندانه نینگ اۉتکیر ایسی، یلپیز نینگ خوشبۉیی و ینگی ریحان نینگ طراوتی کۉچه نینگ بۉغووچی شاوقینی آرهسیده بیزگه آزگینه بۉلسه هم جان بغیشلهیدیگن یگانه نرسهلر اېدی. بو آغیر غربتده بعضاً آدملر نینگ ساووق و بېپروا نگاهلری روحیمنی تیلیب اۉتردی. اما مېنینگ برچه حرکتیم حلال نان تاپیش و عایلهم نینگ قدر-قیمتینی سقلب قالیش اوچون اېدی.
هر تانگ اویدن چیقهیاتگنیمده، بیرینچی اۉیلهیدیگن نرسهم حجتیمنی آلیش بۉلردی؛ اۉشه دفترچېکی، اونی کۉیلهگیم نینگ ایچکی چۉنتهگیگه، یورهگیمگه یاپیشتیریب قۉیردیم. تینمهی قۉلیم بیلن اوشلب کۉرردیم، جاییده اېکنیگه ایشانچ حاصل قیلیش اوچون. اۉشه کاغذ – بو یېرده «قانوني» اېکنیمنی و مېن هم انسان کبی ایشلشگه، یششگه حققیم بارلیگینی اثباتلهیدیگن یگانه نرسه اېدی.
شو پیادهلر یۉلهگی نینگ چېتیدهگی بیر نېچه مترلی جای اوچون حاکمیت هر آی بیزدن پول آلر اېدی. مېن هم هر کونی آزگینه درآمدیمیزدن بیر قِسمینی اجرهتیب قۉیردیم، شو حقنی تۉلهش اوچون. اما بعضاً حتا شو «حق» هم قدرسیز بۉلیب قالردی. شوندهی کونلر بۉلردیکی، حاکمیت خادملری آلدیمیزنی تۉسیب، بویروق آهنگیده: «بوگون فلان ساعتگچه رستهنگیزنی آچمنگلر، تېکشیروو هیئتی کېلهدی»، دېر اېدی.
ایکّی هفته آلدین، تخمیناً اېرتهلب ساعت اۉنلر اطرافیده، ایکّی پولیس عسکر نینگ آغیر اېتیک تاووشلری یۉلک تاشلریگه اوریلیب، تانگگی آسایشتهلیگیمیزنی ییرتیب تشلهدی. اولر نینگ هر بیر قدمی باشیمگه توشهیاتگن بالغه ضربهسیدېک تویولردی. مېن اولر نینگ کیملیگینی بیلردیم؛ اولر دایم عیناً بیر کونلیک محنتگه بۉلگن امیدیمیز جانلنه باشلهگنده کېلهدیگن آدملر اېدی. یقینلشیشلری بیلن اولردن بیری بیر آغیز هم گپیرمسدن قۉل اوزهتیب، تخته اوستیدهگی بیر باغ ریحاننی یېرگه اولاقتیردی. سۉنگ زۉرآورلیککه تۉله آواز بیلن بقیردی:
«اې افغان باله، نېگه بو یېرده رستهنگنی یازدینگ؟»
اونینگ آوازی قولاغیمده آینهگه تېمیر تیرنهلهیاتگندېک جرنگلهدی. باشیمنی اېگدیم؛ خودّی آنهم هر دایم تعیینلهگندېک: «اۉغلیم، قچان پولیسگه دوچ کېلسنگ، باشینگنی پست توت. بحثلشمه. فقط اۉتیب کېتیشیگه قۉی.» مېن استه دېدیم: «آغه، مېنینگ حجتیم بار. حاکمیت حقینی هم تۉلهیمن.» اما اونینگ جوابی سۉز اېمس اېدی؛ یوزیمگه توشگن قتّيق ترسهکی بۉلدی. گَنگیب کېتدیم و یېرگه ییقیلدیم. گۉیا کۉکسیمدهگی برچه هوا بیردن تارتیب آلینگندېک اېدی. فقط اونینگ دغل آوازینی اېشیتردیم: «مېن سېندن حجت سۉردیممی؟»
بیر نېچه لحظهدن کېین زۉرغه اۉرنیمدن توردیم. اوکهم بیر نېچه قدم نریده دهشت ایچیده جیم تورردی. اما اولر ترسهکی بیلن کفایهلنیشمهدی. اولردن بیری تېپیب، تخته نینگ آیاقلرینی سیندیردی و کۉکتلر یېرگه ساچیلیب کېتدی. مینگ مشقت و امید بیلن تېریب قۉیگن کۉکتلریمیز بیر لحظهده اولر نینگ آغیر اېتیکلری آستیده اېزیلدی؛ قیپ-قیزیل رېدیسکه و ینگی سَلهتلر توپراق و یۉلک کیریگه قاریشیب اېزیلیب یاتردی. کېین حجتلریمنی سۉرهشدی. دفترچېکنی تیتراق قۉللریم بیلن چۉنتهگیمدن چیقردیم. افسر اونی قۉلیمدن یولیب آلدی و بیراونی تحقیرلشدن ذوق آلهیاتگندېک اۉینهی باشلهدی. دفترچېکنی هواگه آتیب-توتیب، مسخره آهنگیده دېدی: «بو نیمه اۉزی؟ بولر بېکار قیلینگن. بونی سیزلرگه کیم بېرگن؟»
اولر حتا بیر آغیز گپیریشیمگه هم امکان بېرمهدی. کېین اۉن یاشلی اوکهمگه اشاره قیلدی؛ اونینگ یگانه «گناهی» اکهسی بیلن بیرگه بیر بورده نان تاپیش اوچون یوریشی اېدی. ایشانالمهی قرهدیم: ایکّیمیز نینگ قۉلیمیزنی بیر کیشنگه باغلشدی. ساووق تېمیر تیترهیاتگن بیلکلریمیزگه یاپیشدی. سۉنگ موتر تامان یوریشیمیزنی بویوریشدی.
اۉشه لحظهده مېنی پولیس نینگ ترسهکیسیدن هم کۉپراق آدملر نینگ نگاهی قیینردی؛ بیر نېچه دقیقه آلدین بیز نینگ مزاجلریمیز بۉلگن، یلپیز و ریحان آلیش اوچون نوبتده تورگن آدملر اېندی بیزگه خودّی بېگانه و خوفلی موجوداتلردېک قرهشردی. اۉشه آلامان نینگ سکوتی پولیس نینگ قیچقیریغیدن هم آغیرراق اېدی. شونچه آدم آرهسیده بیز فقط ایکّی حمایهسیز باله اېدیک، اما هېچ کیم قانوني اېکنیمیزگه ایشانیشنی ایستهمسدی. اوکهم نینگ کیچکینه قۉللریدهگی کیشن منظرهسی؛ موترگچه بۉلگن اۉشه قیسقه یۉلده کۉرگنیم تیریک اېکنمن، هېچ قچان خاطرهمدن اۉچمهیدی.
بیزنی موترگه چیقریب، یۉلگه توشیشدی. حلی اوزاق یورمهگن اېدیک همکی، سۉراق باشلندی. خادملردن بیری دفترچېکهمنی برماقلری آرهسیده ایلنتیریب، مسخرهلی کولگی بیلن سۉردی: «بو دفترچېکنی سیزلرگه کیم آلیب بېرگن؟»
او کېتمه-کېت سوال بېرردی، جواب بېریشگه امکان هم بېرمسدی. کېین بیردن گپنی پولگه بوردی: «بیر کونده قنچه تاپهسن؟»
جیم بۉلیب، جواب کوتدی. مېن استه دېدیم: «فقط رۉزغاریمیزگه یېتهدیگن درجهده.»
او ینه سۉردی: «قنچه جمغرمهنگ بار؟»
مېن سادّهلیک قیلدیم. بلکه راست گپیریش یاردم بېرهدی دېب اۉیلهگندیرمن. بلکه قۉرقیب کېتگندیرمن هم. دېدیم: «10–20 میلیون تومنچه… اوی اوچون گرو پولی ییغگنمیز.»
اۉشه زهاتی اونینگ آهنگی اۉزگرگنینی سېزدیم. آوازی یومشهدی. شېریگی موترنی آدم کم جایگه بوریب تۉختهتدی. خادم مېنگه ساووق قرهب دېدی: «سیزلرگه رحمیمیز کېلهدی. اگر دېپورت قیلینیب، رستهنگیز هم یۉق بۉلیشینی ایستهمسهنگیز، ایندهمهی 20 میلیوننی بیزگه بېرهسیز.»
انه اۉشنده قندهی کتّه خطا قیلگنیمنی توشوندیم. بوتون اۉشه زۉرآورلیک، کیشن و تحقیر بری فقط تاولمچیلیککه کیریش اېکن.
تامغیمگه ییغی تیقیلدی. یهلینیب دېدیم: «آغه، بو بیزنینگ بار-بودیمیز. اوی گروی اوچون ییغیلگن پول. اگر اونی بېرسک، باشپناهمیز قالمهیدی.»
اما تاشبغیرلیک نینگ قولاغی بۉلمهیدی. او دېدی: «مېنگه فرقی یۉق. یا پولنی بېرهسن، یا ایکّلهنگنی هم چېگرهدن چیقریب یوبارهمیز.»
مېن: «بانک کارتم یانیمده اېمس»، دېدیم.
بو سفر اتهیلب یالغان گپیردیم. بلکه قوتولیب قالرمن دېب اۉیلهدیم. اما اولردن بیری اوستیمنی تینتیشنی باشلهدی. بانک کارتمنی چۉنتهگیمدن چیقریب آلدی. سۉنگ شېریگیگه اشاره قیلدی. موتر بیر نېچه دقیقهدن کېین بانکامهت یانیده تۉختهدی.
قۉلیمگه کارت رقمی یازیلگن کاغذنی بېریب، پولنی اۉتکزیشیمنی بویوردی.
مجبور اېدیم. توکل قیلیب بۉلمسدی. آنهم بیلن سینگلیم یالغیز قالردی.
مېن و اوکهم یاز نینگ جزیرهمهسیده هم، قیش نینگ ساووغیده هم آفتابده کویگن، چرچهگن قۉللریمیز بیلن ییغگن برچه پولیمیز بیر نېچه توگمه باسیلیشی بیلن اولر نینگ حسابیگه اۉتیب کېتدی.
قَیته موترگه چیققنیمیزده، کاغذنی قۉلیمدن تارتیب آلدی. ایکّلهسی بیر-بیریگه قرهب کولردی؛ آسان اۉلجه تاپگن آدملر نینگ کولگوسی اېدی بو. کېین باشقه یۉلدن بیزنی قَیتریب آلیب کېتیشدی و رستهمیزدن بیر نېچه کۉچه نریده توشیریب کېتیشدی. کېتیشدن آلدین اېسه، اگر بیرار جایده گپیرسک، منزلیمیزنی بیلیشلرینی ایتیب، «تېرینگیزنی شیلیب تشلهیمیز»، دېب تهدید قیلیشدی.
اولر کېتیشی بیلن واهمه ایچیده رستهمیز تامان یوگوردیم. اوکهم آرقهمدن کېلردی. یېتیب بارگنیمیزده، او یېرده آغیر سکوت حکم سورهردی. روحیم چیلپرچین بۉلگن حالده، سینگن تختهلر تامان اېگیلدیم. همه نرسه کۉزیمگه خیره کۉرینردی. کۉزلریم اچیشردی، چکّهم اورهردی؛ اما کۉز یاشلریم تۉکیلیشگه جرعت قیلالمسدی.
سبزهواتلر آرهسیده تیز چۉکدیم. اېزیلیب، لایگه بېلهنگن ریحانلرنی هاووچ-هاووچ ییغردیم؛ گۉیا حیاتیم نینگ پرچهلری توپراق آستیدن چیقرهیاتگندېک اېدیم. تختهنی مینگ عذاب بیلن سینگن آیاقلری اوستیده توتیب توردیم، تاکه رستهمیز ینه قَیته تیکلندی.
بیر نېچه دقیقهدن کېین خریدارلر قَیتیب کېله باشلهدی. بعضیلری ایچیده غضب بیلن پولیس نینگ قیلمیشینی پیچیرلب گپیرردی. اما مېن ایچیمده فقط بیرته جملهنی تکرارلردیم:
«قچانکی اۉزینگگه تېگیشلی وطن و اوی بۉلمهسه، غربتده هر قندهی جراحتگه چیدهش تیریک قالیش خرجتی نینگ بیر قِسمیگه ایلنهدی. اینیقسه ایرانده؛ او یېرده پولیس زۉرآورلیگی سۉنگگی ییللرده فقط قانوننی اجرا اېتیش واسطهسی بۉلیب قالمهی، اَیریملر اوچون بیر بیزنسگه ایلنگن — مردکارلیک و منه شو ارزیمس رستهدن باشقه پناهی یۉق آدملر نینگ چۉنتهگیدن آلینهدیگن آسان درآمدگه.»
شامگچه هېچ نرسه یېمهدیم. هېچ بیر لُقمه تاماغیمدن اۉتمسدی. قۉللریم حسسیز موتردېک ریحان و کرَم اۉرردی، کارتنی اپاراتدن اۉتکزردیم؛ اما کۉزلریم اېندی دنیانی اوّلگیدېک کۉرمسدی.
قویاش شفقتسیزلرچه کویدیرردی و مېن فقط شو چېکسیز غربت نینگ آغیرلیگینی یېلکهمده کۉتریب یورردیم؛ شو ارمان بیلن-کی، قندهی قیلیب پولیس یعنی قانون و خوفسیزلیک پاسبانی هېچ قندهی قۉرقووسیز، بیز پېشانه تېری و قۉل قداقلری بیلن تاپگن عایلهمیز نینگ بیر آیلیک نانینی اۉزی نینگ قانوني حققیدېک تارتیب آلدی.
کون نهایهسیگه يېتردی و مېن، غضب همده تحقیر یوکینی کۉتریب، رستهمنی ییغیشتیرردیم؛ بلکه اېرتنگی کون هم باردیر، دېگن امیدده… اگر تقدیر امکان بېرسه و بو شهر نینگ پولیسی شو قهلتیرهب تورگن یاغاچ تختهدن قویاش نینگ ینه بیر بار چیقیش امکانینی تارتیب آلمهسه.
