طالبان حکومتی افغانستاندهگی برچه خصوصي بالهلر اویلری نینگ فعالیتینی تعقیقلهگنینی اعلان قیلدی و بیر وقت نینگ اۉزیده یېتیم بالهلرنی اوشبو مرکزلردن اۉز نظارتی آستیدهگی مؤسسهلرگه کۉچیریش جریانینی دوام اېتتیرماقده. بو چارهلر بالهلر نینگ قرینداشلری آرهسیده جدّي خواطر اویغاتگن. اولر نینگ ایتیشیچه، مرکزلر اوستیدن طالبان نینگ تۉلیق نظارت اۉرنهتیشی همده احتمالي روشده اېکسترېمیستیک و حربي روحدهگی تعلیملر نینگ سینگدیریلیشی یېتیم بالهلر و اۉسمیرلر نینگ کېلهجگینی ناانیق حالتگه سالماقده.
طالبان ایلگری هم بالهلر و اۉسمیرلرنی اوروش، پارتلش و خودکوشلیک هجوملریده ایشلهتگنلیکده عیبلنگن بۉلیب، عیناً شو اۉتمیش بوگونگی کونده یېتیم بالهلر نینگ تقدیری بارهسیدهگی خواطرلرنی ینهده کوچهیتیرماقده.
کریم الله (مستعار)، جلال آباد شهریدهگی بالهلر اویلریدن بیریده یشهگن یېتیم اۉسمیرلردن بیری، یقینده اوشبو مرکزدن قندهارگه کۉچیریلگن. حاضرده اونینگ عیناً قهیېرده سهقلنهیاتگنی نامعلوم. اوشبو اۉسمیر نینگ قرینداشلریدن بیری «اطلاعات روز» گزېتهسیگه ایتیشیچه، اَیریم معلوماتلرگه کۉره، او قندهاردهگی خودکوشلیک هجوملری اوچون تیارلاو مرکزلریدن بیریگه آلیب کېتیلگن.
منبع نینگ سۉزلریگه کۉره: «کریم الله بالهلر اوییدن غایب بۉلدی و کېینچهلیک بیزگه اونینگ قندهارگه آلیب کېتیلگنی معلوم بۉلدی. او یېرده او قندهاردهگی حربي بازهلردن بیریده خودکوشلیک هجوملری بۉییچه تیارگرلیک کۉرماقده.»
او ینه قۉشیمچه قیلگنیچه، طالبان اولرگه کریم الله بیلن علاقهده بۉلیشلری اوچون تیلفون و سیم-کارت بېرگن، بیراق اوشبو رقم آرقهلی عملگه آشیریلهدیگن برچه صحبتلر طالبان تامانیدن نظارت قیلینهدی.
«اطلاعات روز» گزېتهسی صحبتداشلرنینگ شخصینی آشکار قیلمسلیک مقصدیده بو بارهده قۉشیمچه تفصیلاتلرنی نشر قیلمهگن.
ایدیولوژیک و حربي تعلیملر
ینه بیر مثالده، 13 یاشلی احمدالله (مستعار) اسملی باله نینگ قرینداشلریدن بیری او اوّلگی حکومتده هلاک بۉلگن حربيلردن بیری نینگ فرزندی، شوندهی دېیدی: طالبان عایلهسینی آگاهلنتیرمسدن اونی خصوصي بالهلر اوییدن اۉز نظارتیدهگی مرکزگه آلیب کېتگن.
اونینگ توشونتیریشیچه، جیینینی قَیتریب آلیش اوچون ایکّی هفته دوامیده طالبان بیلن تارتیشوو آلیب بارگن. بو شخص «اطلاعات روز» گزېتهسیگه شوندهی دېگن:
«بالهلر اویی مسوولی مېنگه قۉنغیراق قیلیب، طالبان جیینینگنی آلیب کېتگنینی ایتگنده، مېن جوده خفه بۉلدیم. مېن طالبان آلدیگه باریب، آنهسی کسل اېکنینی بهانه قیلدیم و اونی قَیتریب آلیب، اوییمگه آلیب کېلیشگه موفق بۉلدیم.»
او، شونینگدېک، اوشبو مرکزلردهگی تعلیم مضمونیگه تۉختهلیب، قۉشیمچه قیلگن:
«جیینیمگه طالبان بالهلر اوییده آتیش، خودکوشلیک هجوملرینی ترغیب قیلیش همده هبتالله آخوندزادهگه اطاعت قیلیشنی اۉرگهتیشگن.» بو شخصنینگ تأکیدلهگنیدېک، او جیینی نینگ ینه بو مرکزلرگه قَیتیشیگه هېچ قچان یۉل قۉیمهیدی و شوندهی دېگن:
«طالبان بالهلر اویلریده بۉلگن بالهلرنینگ کېلهجگی جوده تشویشلی.»
خصوصي بالهلر اویلری نینگ توگهتیلیشی
حمید (مستعار)، ننگرهاردهگی خصوصي بالهلر اویلریدن بیری نینگ مسووللریدن بیری، طالبان نهفقط بالهلرنی، بلکه اوشبو مرکزلرنینگ جهاز و امکانیتلرینی هم اۉز بالهلر اویلریگه کۉچیرهیاتگنینی ایتهدی.
او «اطلاعات روز» گزېتهسیگه بېرگن صحبتیده یقین آرهده طالبان مرکزلریگه آلیب اۉتیلیشی رېجهلشتیریلهیاتگن اۉنلب یېتیم بالهلر نینگ تقدیریدن خواطرده اېکنینی بیلدیرگن.
او شوندهی دېگن: «بیز نینگ بالهلر اوییمیزده اۉنلب قراوسیز و یېتیم بالهلر سواد چیقریش و کسب-هنر اۉرگنماقده. اما حاضر طالبان بیزگه آگاهلنتیریش بېردی، بالهلر اویینی یاپیشیمیز و بالهلرنی اولرگه تاپشیریشیمیز کېرهک. بیز مجبورمیز، شونی قیلهمیز، لېکن خواطردهمیز، چونکه کېلهجکده اولر بو بالهلرنی خودکوشلیک هجوملری اوچون ایشلهتیشی ممکن.»
اونینگ سۉزلریگه کۉره، بو بالهلرنینگ بیر قِسمی اوّلگی حکومتده هلاک بۉلگن حربيلرنینگ فرزندلریدیر و طالبان اولرنی هم اۉز نظارتی و تعلیمی آستیگه آلیشگه اورینماقده. حمید نینگ فکریچه، بو بالهلردن اېکسترېمیستیک مفکورهنی ترغیب قیلیش یاکه اولرنی زۉرآورلیک و اوروشگه اۉرگهتیش اوچون فایدهلنمسلیک کېرهک.
او ینه قۉشیمچه قیلگن: «حاضرده ننگرهارده فقط سناقلی بالهلر اویلری فعالیت یوریتماقده، قالگنلری طالبان باسیمی سبب یاپیلگن. طالبان بالهلر اویلرینی توگهتیش، اولر نینگ مال-ملکی و جهازلرینی مصادره قیلیش همده بالهلر و اۉسمیرلرنی دولت نظارتیدهگی بالهلر اویلریگه آلیب کېتیش چارهلرینی کۉرماقده.»
حقّاني ترماغینینگ بالهلر اویلریدهگی تأثیری
شفیقالله (مستعار)، ننگرهاردهگی خصوصي بالهلر اویلریدن ینه بیر مسوول، بو بالهلر نینگ کېلهجگی حقیده جدّي خواطر بیلدیرگن. او «اطلاعات روز» گزېتهسیگه ایتیشیچه، خلقارا و انسان حقوقلری تشکیلاتلری نظارتی یۉقلیگی شرایطیده طالبان بالهلرگه ایستهلگن توردهگی تعلیمنی بېریشی ممکن. اونینگ فکریچه، حقانی ترماغی باشلیغی سراج الدین حقانی باشچیلیگیده اوشبو مرکزلرده سېزیلرلی تأثیرگه اېگه بۉلیب، بو حالت خواطرلرنی ینهده کوچهیتیرماقده.
او شوندهی دېیدی: «طالبان حاضر تشکیل اېتگن تون وکون فعالیت یوریتووچی دیني مدرسهلر حقّاني ترماغی تامانیدن مخصوص مبلغ و تۉلیق امکانیتلر بیلن تأمینلنماقده. شو یۉل بیلن بالهلر اوشبو انترنات تیپیدهگی مکتبلرده قالیشگه رغبتلنتیریلماقده. مېنیمچه، طالبان بو بالهلرنی اۉز منفعتلری اوچون تربیهلهیپتی و شو آرقهلی جمعیتدهگی تأثیرینی کېنگهیتیریب، اېکسترېمیزمنی یاییشگه حرکت قیلماقده.» او ینه قۉشیمچه قیلگنیچه، طالبان عملدارلری نوبتمه-نوبت بو مرکزلرگه تشریف بویوریب، بالهلر آلدیده نطق سۉزلهیدی. بو نطقلرده اولر افغانستان نینگ سابق حکومتی، شونینگدېک امریکا و ناتو کوچلریگه قرشی اوروش حقیده گپیریب، «جهاد»نی دوام اېتتیریش ضرورلیگینی تأکیدلهیدیلر.
بونگه جوابن، طالبان رسميلری اوشبو چارهلر مقصدی قراوسیز بالهلر نینگ احوالینی یخشیلش اېکنینی تأکیدلهماقده. ننگرهاردهگی طالبان اخبارات و مدنیت باشقرمهسی معلومات آمری قرېشی بدلوننینگ ایتیشیچه، ولایتده ایکّی بالهلر اویی فعالیت یوریتماقده و یوزلب یېتیم بالهلرگه آزیق-طعام، باشپناه همده تعلیم خدمتلری کۉرسهتماقده.
او ینه قۉشیمچه قیلگن، «ننگرهارده اوچته خصوصي بالهلر اویی توگهتیلیش جریانیده. خصوصي مرکزلردهگی برچه بالهلر دولت تصرفیدهگی مرکزلرگه اۉتکزیلهدی، چونکه حکومت بو قراوسیز بالهلرنی تۉغری تعلیم بیلن تأمینلشگه حرکت قیلماقده.»
شونگه قرهمهی، خواطرلر سهقلنیب قالماقده. سببی، طالبان اوّلگی افغانستان حکومتی و اونینگ غربي اتفاقچیلری بیلن اوروش دوریده دیني مدرسهلرده تحصیل آلهیاتگن بالهلر و اۉسمیرلرنی قوراللی همده خودکوشلیک هجوملریده ایشلهتگنلیکده عیبلنگن. عیناً شو اۉتمیش طفیلی یېتیم بالهلر نینگ قرینداشلری اوشبو مرکزلردهگی تعلیم و ترغیبات مضمونیگه شبهه بیلن قرهماقده. سۉنگگی ییللرده اېسه بو گروه اۉز تلقینیدهگی «اسلامي شریعت» اساسیدهگی دیني تعلیمنی کېنگهیتیریش آرقهلی بالهلر و اۉسمیرلرنی اۉز مفکورهسیگه یۉنهلتیریشگه حرکت قیلهیاتگنی هم تأکیدلنماقده.
