تۉرت یریم ییل بۉلدیکی، پنجشیر ولایتی نینگ پریان اولسواللیگیدهگی «سکمان» باشلنغیچ مکتبی طالبان نینگ حربي قرارگاهلریدن بیریگه ایلنگن و بو مکتب اۉقووچی قیزلری آلتینچی صنفگچه چادر آستیده درس اۉقیماقده. بو حالت هنوز دوام اېتماقده، ماس تعلیم محیطی یۉقلیگی اېسه تعلیم جریانیگه جدّي باسیم اۉتکزماقده، اما طالبان مکتب بنالرینی ترک اېتیشنی ایستهمهیپتی.
محمدعلی (مستعار)، قیزی «سکمان» مکتبی نینگ آلتینچی صنف اۉقووچیسی بۉلگن آته، طالباندن اوشبو مکتب بناسینی ترک اېتیشنی سۉرهماقده، شونده یوزلب قیز اۉقووچیلر، جملهدن اونینگ قیزی هم، تعلیم امکانیتلریدن فایدهلنیشلری ممکن بۉلهدی. او «اطلاعات روز» گزېتهسیگه شوندهی دېیدی: «حاضر آلتی صنف بیر چادر آستیده اۉقیتیلماقده، بهار و کوزده بالهلر شماللب قالهدی، یاز فصلیده اېسه ایسّیق سبب کسل بۉلیشهدی. طالبان مکتب بناسینی ترک اېتیشنی ایستهمهیپتی. درس چادرلری اطرافیده طالبان موجود، باروت هیدی و حربي جهازلر هیدی قیزلریمیز نینگ بورنیگه کېلهدی. طالبان مکتب بناسینی ترک اېتیشی کېرهک.»
او تأکیدلهیدیکی، «سکمان» مکتبی پنجشیر ولایتی نینگ عمومي یۉلی بۉییده جایلشگن و همه، جملهدن طالبان عملدارلری هم، مکتب ایچیده حربيلر نینگ موجودلیگینی کۉریشی ممکن، اما اولرنی چیقریش بۉییچه هېچ قندهی چاره کۉریلمهیپتی؛ «طالبان مکتب ایچیده جایلشگن، شو بیلن بیرگه اۉقووچیلر مکتب بناسی یانیده چادر آستیده درس اۉقیماقده. بیز مکتب بناسینی بۉشهتیش مسألهسی بیلن پنجشیردهگی طالبان عملدارلری ادارهسیگه باردیک، اما بیز نینگ طلبیمیزگه اعتبار بېریلمهدی.» پریان اولسواللیگی نینگ کرپیتاب حدودیده جایلشگن « امهاتالمؤمنین» و «تُل» ناملی قیزلر مکتبلری هم طالبان حربيلری تصرفیده قالماقده.
طالبان جایلشووی وقتیده مکتبلرنینگ ویران بۉلیشی
طالبان حربيلری نینگ مکتبلرده موجودلیگی فقط بنالرنی اېگهللش بیلنگینه چېکلنمهیدی، بلکه وقت اۉتیشی بیلن بو تعلیم مرکزلری نینگ کېنگ کۉلمده یېمیریلیشی و ویران بۉلیشیگه هم سبب بۉلماقده. لابراتوارلر، کامپیوتېر صنفلری، کتبخانهلر همده چوکی و مېزلر کبی اۉقوو جهازلری کتّه خرجتلر عوضیگه تأمینلنگن بۉلسه-ده ضرر کۉریش و یۉق بۉلیب کېتیش خوفی آستیده قالگن.
وحید (مستعار)، دره تومنیدهگی «ملک میرزا شهید» مکتبی نینگ اۉقیتووچیلریدن بیری، «اطلاعات روز» گزېتهسیگه شوندهی دېیدی: طالبان ایکّی ییلدن کېین بو مکتبنی ترک اېتدی و او ینه مکتبگه کیریشگه موفق بۉلدی. او مکتب حالتینی قوییدهگیچه تصویرلهیدی:
«بیز مکتبگه یقینلشگنیمیزده، فقط دروازه اوستیدهگی قاره توتوندن قارهییب کېتگن لوحهدن بو یېر مکتب بۉلگنینی بیلدیک. حویلی ایچیده قاره اتوموبیل ایزلری بار اېدی و حربي تخنیکلر نینگ اَیریم احتیاط قِسملری هم قالیب کېتگن اېدی. ایچکی یۉلکلرده کۉمیر، و اېسکی، افلاس تۉشکلر یاتردی. دېوارلرده طالبان نینگ یازیب قالدیرگن یازوولری کۉزگه تشلنردی. اېشیکلر بوزیلگن اېدی، صنفخانهلرده اېسه اَیریم آینهلر سینگن، چوکی و مېزلر اېسه سینیب، صنف بورچکلریده اویولیب یاتردی.»
وحیدنینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، طالبان حربيلری مکتبنی ترک اېتگنیگه قرهمهی، آرهدن ایکّی یریم ییل اۉتسه هم، اونینگ ویران قیلینگن قِسملری هنوز قَیته تیکلنمهگن. او شوندهی دېدی: «لابراتوار صنفیده انسان تنهسیگه عاید جهازلرنی بوتونلهی یۉق قیلیب یوباریشگن و باشقه اشیالرنی هم سیندیریشگن. کامپیوتېر صنفیده پرایېکتار، تلویزیون و کامپیوترلرنی بوزیب تشلشگن. شونینگدېک، کتبخانهدهگی اَیریم کتابلرنی قیشده بخاری یاقیش اوچون یاقیب یوباریشگن، ینه بیر قِسمینی اېسه ییرتیب تشلشگن.»
آچیق مکان و تورر-جای اویلریده تعلیم
مکتب بنالریدن حربي مقصدلرده فایدهلنیش عاقبتیده اۉقووچیلر آچیق هواده یاکه تورر-جای اویلریده اۉقیشنی دوام اېتتیریشگه مجبور بۉلگن؛ بو حالت اینیقسه ساووق و ایسّیق فصللرده اولر اوچون جدّي قیینچیلیکلر کېلتیریب چیقرماقده.
پنجشیردهگی منبعلر «اطلاعات روز»گه ایتیشیچه، مثلاً، ولایت مرکزیدهگی «بیبی آمنه» لیسهسی اۉقووچیلری آچیق هواده درس اۉقیماقده، رخه تومنیدهگی «پياوشت» قیزلر مکتبی اۉقووچیلری اېسه تورر-جای خانهلریده تعلیم آلماقده. بو حالت تعلیم صفتی نینگ سېزیلرلی درجهده پهسهیگنینی و اۉقووچیلرگه اطراف-محیط باسیملری نینگ آرتگنینی کۉرسهتهدی. طالبان نینگ پنجشیر اوستیدن حکمرانلیگی اۉرنهتیلگنیگه تۉرت یریم ییلدن آشگن بۉلسه-ده، حربي قرارگاهلرگه ایلنتیریلگن مکتبلر سانی حقیده هنوز انیق آمارا تقدیم اېتیلمهگن. شونگه قرهمهی، اۉتگن ییلی طالبان نینگ محلي عملدارلری 28 ته مکتب بناسی اوشبو گروه حربيلری اختیاریده اېکنینی تن آلگن اېدی.
ایکّی ییل آلدین، ذبیحالله مجاهد، طالبان سۉزلاوچیسی، پنجشیرده مکتب بنالریدن حربي کوچلر جایلشووی صفتیده فایدهلنیلهیاتگنینی هم تصدیقلب، شوندهی دېگن اېدی: «بو مسألهنی بیز پنجشیردهگی مسووللر بیلن محاکمه قیلهمیزکی، امکان قدَر تېزراق او یېرده خوفسیزلیکنی تأمینلش اوچون جایلشگن حربيلر اوچون مقابل جایلر تاپیلسین و مکتبلر بۉشهتیلسین. بو بارهده خلق آوازینی معارف بیلن هم اولشهمیزکی، اولر هم چارهلر کۉرسین.»
سِرلی یانغینلر مکتبلرده
اشغال و ویران قیلیشدن تشقری، اَیریم مکتبلرده شبههلی یانغینلر صادر بۉلگنی حقیده هم خبرلر ترقهلگن؛ بو مکتبلر اوّلراق حربي بازه صفتیده فایدهلنیلگن اېدی. منبعلرنینگ اطلاعات روزگه ایتیشیچه، پنجشیر ولایتیدهگی «دشت رېوت»، «بیبی آمنه» و «پرنگال» مکتبلری، ایلگری طالبان نظارتیده بۉلگن بنالر، یانغینگه اوچرهگن. اوشبو منبعلر نینگ ایتیشیچه، طالبان کوچلری 1402-ییل دلو آییده «دشت رېوت» مکتبیدن چیقیب کېتگچ، اونینگ بناسینی یاقیب یوبارگن. پنجشیر حدود جهتدن افغانستان نینگ اېنگ کیچیک ولایتی بۉلسه-ده، طالبان اوردوسی و استخباراتی بو یېرده کېنگ و کوچلی طرزده جایلشگن. محلي اهالی نینگ سۉزلریگه کۉره، پنجشیرده طالبان نینگ یوزلب حربي بازهلری، پُستلری و نظارت نقطهلری موجود بۉلیب، اولر نینگ بیر قِسمی مکتبلر و تورر-جای بنالریده جایلشگن.
