خالد محمدی
طالبان انساني جانلی کوچ صفتیده اۉزینی پارتلهتهدیگن هجومچیلر بیلن بیر قطارده، اېندیلیکده اۉزینی پارتلهتهدیگن درونلرگه هم اېگه بۉلدی؛ بو واسطه نهفقط حربي اهمیتگه اېگه، بلکه عینِ پیتده مهم ترغیبات و روانی قورالگه هم ایلنگن. اوشبو گروه یقینده پاکستان بیلن یوزهگه کېلگن کېسکینلیکلر چاغیده بیرینچی بار بو امکانیتنی نمایش قیلدی و اوندن فایدهلندی؛ بو نمایش عادي عملیات حرکتدن کۉره کۉپراق، طالبان نینگ زمانهوي اوروشلر میدانیگه کیریب کېلگنینی کۉرسهتهدی.
شوندهی شرایطده-کی، طالبان حکومتی کلاسیک هوا کوچلری و ایلغار جنگاور اوچاقلرگه اېگه اېمس، اۉزینی پارتلهتهدیگن درونلر ارزان، اما ثمرهلی مقابل صفتیده اوشبو بۉشلیق نینگ بیر قِسمینی تۉلدیرماقده. پاکستان نینگ افغانستان حدودلریگه، جملهدن کابل و قندهارگه قیلگن هوا هجوملریدن سۉنگ، طالبان اوشبو درونلردن فایدهلنیب پاکستان حدودی نینگ اَیریم قِسملرینی، جملهدن اسلام ابادنی نشانگه آلدی. بو درونلر نینگ پاکستان نینگ هوا مدافعهسی و رادار تیزیملریدن اۉتیب کېتگنی، حتا موفقیتلی ضربهگه آلیب کېلمهگن تقدیرده هم، مهم حربي و ترغیباتي خبرنی اۉزیده مجسم اېتهدی. پاکستان هوا حدودی نینگ ضعیفلیگی.
پاکستان گرچه بو درونلرنی انیقلب، اوریب توشیرگنینی دعوا قیلسه-ده، حقیقت شوندهکی، اولرنینگ اوشبو مملکت نینگ محافظه قیلینگن هوا حدودیگه کیریب کېلیشی نینگ اۉزیاق پاکستان حربي تیزیمی اوچون جدّي چقیریق حسابلنهدی، بو اېسه، اېنگ اوّلا، نامتناسب اوروشلرگه قرشی کورهشدهگی ضعیفلیکلرنی یقّال کۉرسهتیب بېرهدی.
بو اۉزگریشنی ینهده مهم بیر حقیقت دایرهسیده توشونیش ممکن: پاکستان نینگ عنعنوي اوروشدهگی اوستونلیگی، البته، نامتناسب اوروشده هم اوستون دېگنی اېمس. پاکستان منطقهدهگی اېنگ کوچلی هوا کوچلریدن بیریگه اېگه و اۉتگن ییل هندستان–پاکستان تۉقنهشووی (2025) دوامیده هم اۉز امکانیتینی نمایش اېتگن اېدی، بیراق بو امکانیتلر اساسن کلاسیک تهدیدلرگه قرشی کورهشیش اوچون مۉلجللنگن. بونگه قرشی روشده، کیچیک، ارزان و ترقاق درونلر، اینیقسه اۉزینی پارتلهتهدیگن هجوملر شکلیده، مطلقا باشقه توردهگی معمالرنی یوزهگه کېلتیرهدی. بوندهی تهدیدلرنی عنعنوي مدافعه تیزیملری دایرهسیده آسانلیکچه جلولب بۉلمهیدی. وضعیت ینهده مرکّبلشهدی، چونکه پاکستان ایچکریسیده هم تحریک طالبان پاکستان کبی گروهلر تجاري درونلردن فایدهلنیب، حربي کوچلر و هدفلرنی نشانگه آلماقده. شو طریقه، درون اېندیلیکده فقط حربي واسطه اېمس، بلکه «قۉزغآلان تکنالوژيسی»گه ایلنگن بۉلیب، او دولتدن تشقری اکتورلر قۉلیگه هم اۉتیب بارماقده.
پاکستان آسمانی درونلر
تخمیناً 10 کون اوّل المرصاد (طالبان استخبارات سایتی) وېبسایتی، یعنی طالبان استخباراتیگه علاقهدار منبع، پاکستان نینگ هوا هجوملریگه جوابن «شهیدلیک (اۉزینی پارتلهتهدیگن) درونلر» اوشبو مملکت نینگ مهم مرکزلرینی نشانگه آلگنینی نشر قیلدی. بو بیاناتده «شهیدلیک» اتَمهسیدن فایدهلنیش، اوّلگی اۉزینی پارتلهتیش عملیاتلری عنعنهسینی ینگی درون تکنالوژيسی بیلن باغلشگه قرهتیلگن آچیق اورینیش دیر. یعنی، بو مفکوروي قَیته تلقین بۉلیب، زمانهوي تکنالوژيگه طالبان دیسکورسیده الّهقچان تنیش بۉلگن معنا یوکلشگه خدمت قیلهدی.
مذکور سایت گزارشیده شوندهی دېییلگن: «یقینده پاکستان حربي رژیمی تامانیدن عملگه آشیریلگن وحشیانه بامباردمانلرگه جوابن اۉتکزیلگن ردالظلم قصاص هجوملری دایرهسیده، پاکستاندهگی مهم هدفلر اۉزینی پارتلهتهدیگن درونلرنینگ هلاکتلی ضربهلریگه اوچرهدی.» بو، طالبان نینگ پاکستاندهگی بازهلرنی نشانگه آلیشده ایلک بار اۉزینی پورتلهتهدیگن درونلردن فایدهلنگنینی انگلهتهدی. گرچه طالبان مدافعه وزیرلیگی پاکستاندهگی اَیریم حربي مرکزلرگه قیلینگن درون هجوملری اوچون جوابگرلیکنی اۉز ذمّهسیگه آلگن بۉلسه-ده، اولر «شهیدلیک» (یعنی اۉزینی پارتلهتیش) اتَمهسیدن فایدهلنمهگن اېدی.
باشقه تاماندن، پاکستان اوردوسی اوشبو درونلرنی اسلام آباد، کویته و کوهاتده انیقلب، اوریب توشیرگنینی اعلان قیلدی. شونگه قرهمهی، اولر نینگ عیناً قهیېرگه قولهگنی، اینیقسه پایتختده، تأکیدلنیشی، بالواسطه بو درونلر نینگ معلوم درجهده کیریب باریشگه موفق بۉلگنینی هم انگلهتهدی. شو بیلن بیرگه، طالبان مدافعه وزیرلیگی هم پاکستانگه تېگیشلی بیر نېچته درونلر اوریب توشیریلگنینی دعوا قیلماقده؛ بوندهی اۉزارا عدّهالر اېسه ایکّی تامان اۉرتهسیدهگی «اخبارات اوروشی» نینگ بیر قِسمی حسابلنهدی. گرچه پاکستان هوا کوچلری همده اونینگ هوا مدافعهسی و رادار تیزیملری منطقهده کوچلی حسابلنگن بۉلسه-ده، بو تیزیملر اساسن عنعنوي اوروشلرگه ماسلب شکللنتیریلگن کۉرینهدی. تخمیناً 10 کون اوّل پاکستان اوردوسی اۉز حدودیده درونلرنی انیقلب، یۉق قیلگنینی معلوم قیلگن اېدی. رسمي بیاناتگه کۉره، اوشبو درانلر طالبان حکومتی تامانیدن اوچ نقطهگه یۉنهلتیریلگن بۉلیب، مدافعه تیزیملری اولرنی اسلام آباد، بلوچستان ایالتیده کویته و خیبر-پختونخوا ایالتی کوهات حدودلریده اوریب توشیرگن. اۉز نوبتیده، طالبان مدافعه وزیرلیگی هم اۉز کوچلری پاکستان اوردوسیگه تېگیشلی بیر نېچته درونلرنی یۉق قیلگنینی دعوا قیلماقده.
تأمینات زنجیری؛ ناانیقلیک و منطقوي رقابت
منطقه درجهسیده اوشبو درونلرنینگ تأمینات زنجیری مسألهسی هنوز ناانیقلیک پردهسی آستیده قالماقده. طالبان اَیریم امریکا قوراللی کوچلری، ناتو و ایرانگه تېگیشلی درونلر قالدیقلریگه اېگه بۉلگنی معلوم، و اولردن نسخه آلیش احتمالی موجود. بیراق اولر بو تکنالوژينی قنچهلیک درجهده محليلشتیره آلگنی یاکه تشقی یاردمدن فایدهلنهیاتگنی انیق اېمس. طالبان نینگ روسيه، چین و اېران کبی دولتلر بیلن یقینلشووی، بو دولتلرنینگ هر بیری ایلغار درون دستورلریگه اېگه اېکنینی حسابگه آلگنده، تورلی تخمینلرنی کوچهیتیرماقده. اما حاضرچه بو بارهده انیق و تصدیقلنگن دلیللر تقدیم اېتیلمهگن. شو بیلن بیرگه، اَیریم سابق افغان خوفسیزلیک عملدارلری هم اوشبو تکنالوژي نینگ اوزهتیلیشیده منطقوي اۉیینچیلرنینگ احتمالي رۉلی حقیده گپیرماقده. بو یاندشوو درونلر مسألهسینی کېنگراق ژئوپولیتیک رقابت کانتېکستیده تلقین قیلهدی.
تخنیکي نقطهٔ نظردن، طالبان اۉز هجوملریده ایکّی توردهگی درونلردن فایدهلنگن: کوادکوپترلر و قتّيق قناتلی درانلر. ایکّینچی تور یعنی اوزاق مصافهلی هجوملر اوچون ماسراق بۉلگن درونلر اوچاق کبی ایشلهیدی و کۉتریلیش کوچینی حاصل قیلیش اوچون آلدینگه حرکتلنیشنی طلب قیلهدی. اولر نینگ سادّه دیزاینی، اینگیچگه کارپوسی، قتّيق قناتلری Vشکلیدهگی دُم قِسمی، آرقه تاماندهگی کیچیک دویگاتېل بیلن بیرگه، بو درونلرگه اوزاق مصافهنی باسیب اۉتیش و هواده اوزاقراق وقت قالیش امکانینی بېرهدی. گرچه بو درونلر نینگ کۉپلب قِسملری عادی بازارلریده هم موجود بۉلسه-ده، اولرنی عملي (حربي) مقصدلرده قۉللش مخصوص بیلیم و ایلغار سازلهمهلرنی طلب قیلهدی. عیناً شو جهت طالبان ایچیده بو درجهدهگی تخنیکي امکانیت منبعی قهیېردن کېلهیاتگنی حقیده جدّي سواللرنی یوزهگه کېلتیرماقده.
طالبان نینگ درونلردن فایدهلنیشیگه عاید دستلبکی بېلگیلر اۉتگن ییل نینگ میزان آییگه باریب تقهلهدی. اۉشه پیتده خیبرپختونخواده جایلشگن بیر نظارت پُستیگه کوادرکوپتر آرقهلی اویوشتیریلگن هجوم ویدېوسی ترقهلگن اېدی، بیراق اۉشه دورده طالبان نینگ رسمي منبعلری بو بارهده سکوت سهقلهگن. حاضر اېسه بو واسطه اولرنینگ رسمي بیر قِسمیگه ایلنیب بارماقده. بو اۉزگریش طالبان رهبریتی نینگ قرهشلریدهگی اۉزگریش بیلن بېواسطه باغلیق. ملا عبدالغنی برادر تخمیناً بیر ییل اوّل حاضرگی دورده انساني اۉزینی پارتلهتیش هجوملری اوّلگی ثمرهدارلیگینی یۉقاتگنینی تأکیدلب، درون و راکت کبی تکنالوژيلرگه اۉتیش ضرورلیگینی ایتگن اېدی. بو بیاناتنی طالبان نینگ عنعنوي قۉزغآلان اوروشیدن تکنالوگیک نامتناسب اوروشگه اۉتیشگه بۉلگن اورینیشی صفتیده تلقین قیلیش ممکن. بیراق حاضرچه انیق اېمس: اولر پاکستانگه قرشی دستلبکی روانی ضربهلر یرهتیشدن نریگه اۉتیب، درون عملیاتلرینی قنچهلیک درجهده تیزیملی و دواملی آلیب باره آلهدی.
ملا یعقوب نینگ آگاهلنتیریشی
ملا محمد یعقوب سۉنگگی 20 کون اوّل پاکستان تامانیدن افغانستان، جملهدن کابلگه قیلینگن بیر نېچه هوا هجوملریدن کېین اسلام آبادگه آگاهلنتیریش بېردی. او پاکستاننی افغانستانگه، اینیقسه کابل شهریگه قیلینگن هجوملرنی تۉختهتیشگه چقیریب، اگر کابل بېقرار قیلینسه، اسلام آباد هم خودّی شوندهی عاقبتلرگه دوچ کېلیشینی تأکیدلهدی. اوشبو آگاهلنتیریشدن سۉنگ، پاکستان حربي کوچلری افغانستانگه ینه هوا ضربهلری بېرگن پیتده، طالبان مدافعه وزیرلیگی اۉز درونلری نینگ آسمان بۉیلب اوچهیاتگنی عکس اېتگن بیر نېچه ویدېولرنی نشر قیلدی و بو درونلر آرقهلی پاکستان حدودیگه ضربهلر بېریلگنینی دعوا قیلدی. بو درون هجوملریدن سۉنگ پاکستان قیرووچی اوچاقلری قندهارده ملا هبتالله آخوندزاده، طالبان یېتکچیسی نینگ قۉریقلش بۉلینمهلریدن بیری نینگ جایلشووینی نشانگه آلدی. شونینگدېک، اۉتگن ییل 25 حوت کونی کابل شهریدهگی «امید» گیاهوندلر دوالش مرکزیگه هم هوا هجومی عملگه آشیردی.
اجارهگه آلینگن بېقرارلیک لایحهسی
سابق افغانستان حکومت دوریده هم درونلردن فایدهلنیش موجود اېدی، بیراق بو فایدهلنیش چېکلنگن بۉلیب، اساسن استخبارات مقصدلریده و امریکا نظارتی آستیده عملگه آشیریلگن. 2021-ییل اگست آییده امریکا چیقیب کېتیشی و کابل نینگ قولهشی آرتیدن، مهم حربي جهازلرنینگ کتّه قِسمی جملهدن تیک اوچرلر و رادار تیزیملری، ایشلهمهی قالگن حالده قالدیریلدی؛ مقصد اولر نینگ طالبان قۉلیگه اۉتیشینی آلدینی آلیش یاکه اولرنی قَیته ایشگه توشیریشنی قیمت و مرکّب قیلیش اېدی. بو وضعیت طالباننی تکنالوگیک بۉشلیقنی تۉلدیریش اوچون ارزانراق و آسانراق موجود بۉلگن وریانتلر، خصوصاً درونلرگه مراجعت قیلیشگه مجبور قیلدی.
منطقوي درجهده طالبان روسيه، چین و ایران بیلن یقین علاقهلرگه اېگه؛ بو دولتلرنینگ هر بیری ایلغار درون دستورلریگه اېگه. خصوصاً، ایران اۉزینی پارتلهتهدیگن درونلر ساحهسیده کېنگ تنیلگن بۉلسه، روسيه هم روسيه–اوکراین اوروشی دوامیده اوشبو امکانیتلردن فایدهلنیب، حاضر درون صلاحیتینی ینهده کېنگهیتیرماقده. چین اېسه پاکستان بیلن کوچلی اقتصادي علاقهلر و ییریک اینوېستیتسيهلرگه اېگه بۉلسه-ده، بو ساحهده طالبان بیلن نسبتاً کمراق بېواسطه علاقهده کۉرینهدی. شو اۉرینده روسيه طالبان حکومتینی رسماً تن آلگن کم سانلی دولتلردن بیری بۉلیب، مرکزي آسیا چېگرهلریده بېقرارلیک ترقهلیشیدن خواطرده. داعش خراسان ولایتی تهدیدی روسيه و اونینگ منطقوي اتفاقچیلری منفعتلریگه بېواسطه خوف توغدیرگنی اوچون، طالبان بو گروهگه قرشی کورهشنی کوچهیتیریب کۉرسهتیش آرقهلی منطقوي اۉیینچیلردن سیاسي امتیازلر آلیشگه حرکت قیلماقده.
شونگه قرهمهی، طالبان نینگ درون صلاحیتی نینگ انیق منبعی هنوز نامعلوم بۉلیب قالماقده. بو گروه امریکا، ناتو و ایرانگه تېگیشلی اَیریم درونلر قالدیقلریگه اېگه بۉلگنی و اولردن نسخه آلیش احتمالی بارلیگی تخمین قیلینهدی، بیراق بو تکنالوژينی قنچهلیک درجهده محليلشتیرگنی یاکه بېواسطه تشقی قۉللب-قوّتلش آلگنی مسألهسی هنوز ناانیقلیگیچه قالماقده.
اۉتگن ییل اکتبر آییده افغانستان نینگ سابق ملي خوفسیزلیک رهبری رحمتالله نبیل طالبان نینگ مارک سیز (بېلگیسیز) درونلر بیلن تأمینلنیشی احتمالی حقیده فکر بیلدیرگن اېدی. او اۉزی نینگ ایکس اجتماعی ترماغیده مستقل منبعلر هم شوندهی امکانیتگه اشاره قیلهیاتگنینی یازگن. نبیل مستونگ (بلوچستان)، ملَاکند، باجور و وزیرستان حدودلریده «غیرعادي» حرکتلر کوزهتیلهیاتگنینی ایتیب، بو جایلر داعش خراسان ولایتیگه علاقهدار بۉلینمهلر نینگ جایلشووی و تیارگرلیک مرکزلری صفتیده تیلگه آلینهیاتگنینی بیلدیرگن.
اونینگ تأکیدلشیچه، پاکستان نینگ استراتیژيسی گۉیاکه اوشبو ترماقلردن طالبانگه باسیم اۉتکزیش واسطهسی صفتیده و بیر وقت نینگ اۉزیده اسلام آبادنی امریکا همده باشقه منطقوي اۉیینچیلر بیلن مذاکره واسطهسی صفتیده ایشلهتیشگه اساسلنگن. بو یاندشوو «تهدید یرهتیش و کېین اونی نظارت قیلیشنی تکلیف قیلیش» تمایلیگه تهیهنهدی. نبیل ایکس ترماغیده شوندهی یازگن اېدی:
بیراق بو سفر منطقه آلدیندن حرکت قیلگندېک کۉرینهدی. اَیریم بېلگیلر شونی کۉرسهتهدیکی، ایران، هندستان و روسيه کبی منطقوي اۉیینچیلر، اگر بو مرکزلر عملي جهتدن فعاللشسه، ماجرا دایرهسینی دیورند چیزیغی حدودیدن پاکستان ایچکی حدودلریگه کېنگهیتیریشگه اینتیلماقده. مستقل منبعلر حتا طالبان رژیمینی مارک سیز درونلر بیلن جهازلش احتمالی حقیده هم گپیرماقده. بوندهی یاندشوو نینگ اساسي مقصدی «اجارهگه آلینگن بېقرارلیک لایحهسی» نینگ کېنگهییب کېتیشی نینگ آلدینی آلیش صفتیده تلقین قیلینهدی.
بو اۉزگریشلر منطقه درجهسیده هم مهم عاقبتلرگه آلیب کېلیشی ممکن. حربي متخصصلر فکریچه، اگر اۉزینی پارتلهتهدیگن درونلردن فایدهلنیش طالبان ایچیده برقرار عملیات مۉدلگه ایلنسه، بو تاکیتیک منطقهدهگی باشقه قوراللی گروهلرگه هم ترقهلیشی احتمالدن خالی اېمس، اینیقسه اوّلراق تجاري درونلردن فایدهلنگن تجربهگه اېگه بۉلگن گروهلرگه. بو اېسه جَنوبي آسیا خوفسیزلیک موازنتینی ینهده مرکّبلشتیریب، دولتلرنی ینگی توردهگی تهدیدلرگه قرشی مدافعه تیزیملری و استراتیژيلرینی قَیته کۉریب چیقیشگه مجبور قیلهدی.
درونلرنینگ طالبان اوچون اهمیتی اولرنینگ ایکّی اساسي فونکسيهسی بیلن باغلیق: حربي تأثیر و ترغیبات قیمتی. درون پروازلری تصویرلرینی ترقهتیش، هجوملر حقیده اعلان قیلیش و دیورند چیزیغی آرقهلی پاکستان هوا حدودیگه کیریب باریش مسألهسینی علیحده اورغولش بولرنینگ برچهسی کوچ نمایشی و «تيیب توریش» شکللنتیریش استراتیژيسی نینگ بیر قِسمیدیر.
هوا کوچلری کلاسیک تیزیمیگه اېگه بۉلمهگن بیر گروه اوچون درونلر فقط هجوم واسطهسی اېمس، بلکه کوچ حقیدهگی حکایهنی قوریش واسطهسیگه هم ایلنهدی. اگر بو مستحکملنسه، اۉزینی پارتلهتهدیگن درونلردن فایدهلنیش طالبان و حتا منطقهدهگی باشقه قوراللی گروهلر اوچون هم ستندرد عملیاتلر اسلوبگه ایلنیشی ممکن. بو اېسه جَنوبي آسیادهگی خوفسیزلیک حساب-کتابلرینی اوزاق مدتلی و چوقور طرزده اۉزگرتیریب یوباریشی احتمالینی کوچهیتیرهدی.
