خالد محمدی
طالبان رهبری بدخشان ولایتی حاکمی نینگ شِمال-شرقي افغانستاندهگی کانلرنی حمایه قیلیش اوچون مینگ کیشیلیک حربي بۉلینمه یوباریش حقیدهگی سۉراوینی معقولهگن. بدخشاندهگی محلي طالبان منبعلری نینگ ایتیشیچه، اوشبو حربي بۉلینمه اېنگ یقین وقتده کان حدودلریگه، اینیقسه آلتین کانلریگه خوفسیزلیکنی تأمینلش مقصدیده جایلشتیریلهدی. بدخشان ولایتیدهگی آلتین کانلری نینگ اساسي قِسمی ختایلیکلر تامانیدن قزیب آلینماقده. اولر آلتین یوویش جریانیده زمانهوي تخنیکلردن فایدهلنماقده.
اوشبو حربي بۉلینمه نینگ یوباریلیشی اوّل قاری فصیح الدین فطرت، یعنی طالبان اوردوسی باش قوماندانیگه قرهشلی کوچلر بدخشان کانلری، جملهدن آلتین کانلری خوفسیزلیگینی تأمینلب کېلگن بیر پیتده عملگه آشیریلماقده. اسمایل غزنوي طالبان نینگ بدخشاندهگی حاکمی، اوشبو بۉلینمه تشکیل اېتیلیشی کانلردن توشهدیگن درآمدلر نینگ شفّافلیگینی تأمینلشگه خدمت قیلیشینی ایتگن. او بدخشانده قنچه مقدارده سرمایه کیریتیلگنی و عیناً قَیسی کانلر فعال قزیب آلینهیاتگنی حقیده انیق معلومات بېرمهگن، بیراق ولایت کانچیلیک ساحهسیده کتّه مقدارده سرمایه عملگه آشیریلگنینی تأکیدلهگن.
او شوندهی دېدی: «کانلرنی قزیب آلیش، اولرنی تۉغری ترتیبگه سالیش و خوفسیزلیک مسألهسی اوستیده ایشلش ضرور. کانلر ساحهسیگه کتّه سرمایه کیریتیلگن و بو حمایه، قۉریقلش، یخشی باشقروو همده مستحکم خوفسیزلیکنی طلب قیلهدی. کان قزیب آلووچی کمپنیلر تۉغری باشقریلیشی و اولر نینگ خوفسیزلیگی یخشی تأمینلنیشی کېرهک.»
طالبان حاکمی، شونینگدېک، مینگ کیشیلیک بۉلینمه نینگ تصدیقلنیشی اوشبو گروه رهبری نینگ بدخشان کانلری ساحهسیگه بۉلگن «مهر-شفقتی»نی کۉرسهتیشینی دعوا قیلدی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، «کان قزیب آلووچی کمپنیلر یخشی باشقریلیشی و اولر نینگ خوفسیزلیگی یخشی تأمینلنیشی کېرهک. بیز مینگ کیشیلیک حربي بۉلینمه تکلیف قیلگن اېدیک و بو بۉلینمه عالي مرتبهلی امیرالمومنین نینگ شفقتی اساسیده تصدیقلندی.» حاکم اوشبو حربي بۉلینمه یقین آرهده بدخشان ولایتیگه یوباریلیشینی ایتیب، اونینگ کېلیشی بیلن کان قزیب آلیش جریانی ینه-ده ایشانچلی طرزده دوام اېتتیریلیشینی تأکیدلهدی. او اوشبو حربي بۉلینمه یقین آرهده بدخشان ولایتیگه یوباریلیشینی تأکیدلهدی و اونینگ کېلیشی بیلن کانلرنی قزیب آلیش جریانی ینه-ده ایشانچلی و برقرار طرزده دوام اېتتیریلیشینی ایتدی.
اشعال کته ادعاسی
اۉتگن هفته طالبان کانلر و نفت وزیرلیگی بدخشان ولایتیدهگی آلتین کانلرینی قزیب آلیش ساحهسیده 100 مینگدن آرتیق کیشی بېواسطه و بالواسطه بند اېکنینی دعوا قیلدی. شونینگدېک، آلتین اوشبو کانلردن ذرّهلرنی یوویش (زرشوی) اصولی آرقهلی آلینهیاتگنی ایتیلدی. بیراق، جایلردهگی رئال حالت، شونینگدېک بدخشانده آلتین قزیب آلیش جریانیدن نشر قیلینگن ویدیو و صورتلر شونی کۉرسهتهدیکی، انسان کوچیگه نسبتاً تخنیک و آغیر اسکونهلردن فایدهلنیش کۉپراق اوستونلیک قیلماقده.
طالبان کانلر و نفت وزیرلیگی شرطنامهلر تفصیلاتلری و شرطنامه توزگن کمپنیلر حقیده انیقلیک کیریتمهگن، شونینگدېک آلتین قزیب آلیش نینگ انیق حجمی همده اوشبو ساحهدهگی درآمدلر بۉییچه معلوماتلرنی آشکار اېتمهگن. وزیرلیک نینگ معلوم قیلیشیچه، آلتین زر یوویش اصولی آرقهلی بدخشان ولایتی نینگ شهر بزرگ، یاوان، کوهستان، راغاستان، خواهان و ارغنجخواه تومنلریده قزیب آلینماقده.
وزیرلیک بیاناتیده آلتین قزیب آلیش منطقه نینگ اقتصادي احوالینی یخشیلهگنی و ایش اۉرینلری سانینی آشیرگنی دعوا قیلینگن.
بیاناتده شوندهی دېییلهدی: «اوّللری ایشسیزلیک و اقتصادي معمالرگه دوچ کېلگن کۉپلب محلي اهالی اېندیلیکده اوشبو لایحهلر آرقهلی کوندهلیک درآمد تاپماقده.» طالبان کانلر و پترولیم وزیرلیگی، شونینگدېک، بدخشان ولایتیده کان پودرتچی کمپنیلر تامانیدن 223 میلیون افغاني قیمتیدهگی 17 ته رواجلنتیریش لایحهسی یۉلگه قۉییلگنینی معلوم قیلدی. بیاناتگه کۉره، اوشبو لایحهلر یۉللر قوریلیشی، کۉکچه دریاسی اوستیدن کۉپریک برپا اېتیش، ایچیملیک سووی ترماقلری و عمومي خدمت کۉرسهتیشنی اۉز ایچیگه آلهدی. وزیرلیک مسووللری کانلرنی، جملهدن بدخشان آلتینینی قزیب آلیش ایشلری «قانوني و شفّاف» طرزده عملگه آشیریلهیاتگنینی دعوا قیلگن.
بدخشان آلتین کانلریدن بیری/ طالبان کانلر و پترولیم وزیرلیگی
حربي کوچ آرقهلی اینتیلیش
طالبان رهبری تورلی مقصدلر اوچون اۉزیگه بۉیسونهدیگن مخصوص کوچلرنی شکللنتیریشگه منتظم حرکت قیلماقده. بو کوچلر طالبان نینگ مدافعه وزیرلیگی، ایچکی ایشلر وزیرلیگی همده استخبارات باشقرمسیگه اېمس، بلکه تۉغریدن-تۉغری قندهاردهگی اونینگ ادارهسیگه حسابات بېریشی کۉزده توتیلگن. بوندهی توزیلمه طالبان رهبری نینگ حربي تأثیرینی ینه-ده کوچهیتیریشی و اوشبو کوچلرنی بېواسطه اونینگ بویروغی آستیگه اۉتکزیشی ممکن. شو بیلن بیرگه، کانلر و یېر آستی بایلیکلری هم رهبرگه بۉیسونووچی کوچلر نظارتی آستیگه اۉتیشی احتمالی موجود.
ایکّی هفته آلدین بلخ ولایتی والیسی حاجی یوسف وفا گروه رهبریگه یقین شخصلردن بیری، ادارهسی افغانستان نینگ یېتّی زونسی بۉییچه «ضرورت» اساسیده مینگ کیشیلیک بۉلینمهلر تشکیل اېتیلیشینی اعلان قیلگن اېدی. طالبان افغانستاننی یېتّی زونگه کابل، بلخ، قندوز، هرات، ننگرهار، پکتيا و قندهار بۉلیب تقسیملهگن. مذکور زونلردهگی حاکملر قۉشنی ولایتلر فعالیتی اوستیدن نظارت آلیب بارهدی. هر بیر ولایت حاکمی اۉزیگه تېگیشلی زون حاکمیگه حسابات بېرهدی. سۉنگره زون حاکملری اۉز حساباتلرینی قندهاردهگی طالبان حاکمی ادارهسیگه تقدیم اېتهدی.
شونگه کۉره، طالبان رهبری قندهاردهگی اۉز مخصوص قۉریقچی کوچلریدن تشقری، یېتّی زونده جمعی 7 مینگ کیشیلیک حربي کوچگه اېگه بۉلهدی. اېندی کانلرنی قۉریقلش اوچون مخصوص بۉلینمهلر تشکیل اېتیلیشی بیلن، اونینگ و قندهاردهگی ادارهسی بېواسطه بویروقلری آستیدهگی حربي کوچلر سانی ینهده آشهدی.
بوندهی توزیلمهلر طالبان مدافعه وزیرلیگی ملا یعقوب رهبرلیگیدهگی، طالبان ایچکی ایشلر وزیرلیگی سراج الدین حقاني رهبرلیگیدهگی و طالبان استخبارات باشقرمه سی عبدالحق واثق رهبرلیگیدهگی ادارهلر نینگ تأثیرینی کمهیتیریشی ممکن. بدخشان کانلرینی حمایه قیلیش اوچون تشکیل اېتیلگن مینگ کیشیلیک قۉریقچی بۉلینمه اېسه اوشبو اوچته اداره نظارتی آستیده اېمس، بلکه بېواسطه طالبان رهبری ادارهسی تامانیدن باشقریلهدی و بویروقلر شو اداره آرقهلی بېریلهدی.
طالبان افغانستانده حاکمیتنی قَیته قۉلگه کیریتگن دستلبکی دورده، تاجیک اېتنیک گروهگه منسوب طالبان تخار و بدخشان ولایتیده کۉپراق تأثیرگه اېگه بۉلیب، شِمالی-شرقي ولایتلرنی نظارت قیلگن. بیراق، وقت اۉتیشی بیلن اولر نینگ کوچی ملا هبت الله آخوندزاده تامانیدن کمهیتیریلدی. اوشبو دور نینگ دستلبکی آیلریده تاجیک اېتنیک گروهگه منسوب طالبان تخار و بدخشان ولایتلرینی تۉلیق نظارت قیلگن و اولر اوّلگی افغانستان حکومتی و اونینگ غربي اتفاقچیلری بیلن جنگلرده اشتراک اېتگنی سببلی، قاری فصیح الدین فطرت طالبان اوردوسی باش رهبری صفتیده تعیینلنگن، اونینگ یقین صفداشلریدن امان الدین منصوراېسه طالبان هوا کوچلری قوماندانی اېتیب لوازمگه قۉییلگن.
بیراق، بیرآز وقت اۉتیب، بدخشاندهگی طالبان نینگ مدافعه وزیرلیگی و هوا کوچلری قوماندانلیگی یوقاری پاغانهلریده فعالیت یوریتگن کۉپ اعضالری اۉز لوازملریدن آزاد قیلیندی. هر حالده، قاری فصیح الدین فطرت حلی هم طالبان اوردوسی باش رهبری بۉلسه-ده، اونینگ حقیقي کوچی رسمي لوازمیگه نسبتاً کمهیگن. شو بیلن بیرگه، امان الدین منصور حاضرده هلمند ولایتیده طالبان حاکمی صفتیده فعالیت یوریتماقده.
حاضرده قندهاردهگی طالبان بدخشانده موجود بۉلیب، کانلرنی حمایه قیلیش اوچون تشکیل اېتیلگن مینگ کیشیلیک بۉلینمه احتمال جَنوبي زوندن و پشتون اېتنیک گروهدن تشکیل تاپهدی. اوشبو حربي بۉلینمه نینگ طالبان رهبری ادارهسی نینگ بېواسطه باشقرووی آستیده یوباریلیشی قاری فصیح الدین فطرت گه بۉیسونووچی تاجیک اېتنیک گروهگه منسوب طالبان تامانیدن ییغیلهدیگن درآمد جریانیگه تأثیر کۉرسهتیشی ممکن.
چین و طلا
قاری فصیح الدین فطرت یۉنهلیشیدهگی تاجیک اېتنیک گروهگه منسوب طالبان نینگ تأثیر مرکزلریدن بیری حسابلنهدی.
آلتین همده قیمتبها و یریم قیمتبها تاشلرنی قزیب آلیشدن توشهدیگن درآمدلرنی ییغیش اوّلگی افغانستان حکومتی بیلن طالبان اوروشی دوریدن باشلب اوشبو ولایتده تاجیک اېتنیک گروهگه منسوب طالبان نینگ درآمد منبعی بۉلگن. بعضی طالبان اعضالری اوشبو کانلردن درآمد آلیش امیدی بیلن گروهگه قۉشیلگن، و شو دور مابینیده بدخشاندهگی تاجیک اېتنیک گروهگه منسوب بیر نېچه طالبان قوماندانلری مادّي بایلیکلرینی آشیره آلگن. بیراق، قندهاردن کېلهدیگن مینگ کیشیلیک بۉلینمه اوشبو درآمدلرگه تأثیر کۉرسهتیشی ممکن. بدخشان ولایتی پاکستان، چین و تاجیکستان بیلن عمومي چېگرهگه اېگه. چین طالبان رژیمی بیلن یقین علاقهلر اۉرنهتگن. گرچه بو رژیمنی رسمي تن آلمهگن بۉلسه-ده، شی جینپینگ رسمي مراسمده بلال کریمینی طالبان اېلچیسی صفتیده پکنده قبول قیلگن. چین لیک تدبیرکارلر تېز قزیب آلینهدیگن، ساتیلیشی آسان و فایدهلی بۉلگن کانلر و یېر آستی بایلیکلریگه سرمایه کیریتیشگه کتّه قیزیقیش بیلدیرهدیلر؛ شو سببلی اولر آلتین قزیب آلیشگه علیحده اعتبار قرهتماقده.
حاضرده طالبان حکومتی بدخشان ده افغانستاننی واخان آرقهلی چین بیلن یېر یۉلی بیلن باغلشگه حرکت قیلماقده و اوشبو یۉلده یۉل قوریلیشی جریانی دوام اېتماقده. تخمیناً ایکّی یریم ییل آلدین، کیچیک پامیردهگی گنبد بزایدن چین چېگرهسیگچه 49،7 کیلومتر اوزونلیکدهگی یۉل قوریلیشی باشلندی. طالبان قیشلاقلرنی تیکلش و رواجلنتیریش وزیرلیگی نینگ معلوم قیلیشیچه، اوشبو یۉل وزیرلیک نینگ بودجه ی حسابیدن 369 میلیون 579 مینگ 227 افغانيگه قوریلماقده.
طالبان حکومت توزیلمهسیده درآمد و خرجتلر حقیده معلوماتلر شفّاف طرزده اعلان قیلینمهیدی، بدخشان آلتینیدن قنچه درآمد آلینهیاتگنی و اوشبو درآمدلر قهیېرگه یۉنهلتیریلهیاتگنی معلوم اېمس؛ بو اېسه ولایت اهالیسی آرهسیده خواطر اویغاتگن. قندهاردهگی ملا هبت الله آخوندزاده ادارهسی بېواسطه بویروقلری آستیده بدخشان کانلرینی حمایه قیلیش اوچون مینگ کیشیلیک بۉلینمه نینگ یوباریلیشی اوشبو ولایت آلتینینی قزیب آلیش دینامیکهسینی قندهاردهگی طالبان فایدهسیگه اۉزگرتیریشی ممکن. نتیجهده، قاری فصیح الدین فطرت یۉنهلیشیدهگی تاجیک اېتنیک گروهگه منسوب طالبان و سراج الدین حقانی رهبرلیگیدهگی حقاني ترماغی اوشبو کانلردن توشهدیگن درآمددن اوزاقلشهدی.
ناراضیلیکلرنی باستیریش
آلتین قزیب آلیش نینگ کېنگ کۉلمده آلیب باریلیشی و محلي اهالی تامانیدن طالبان و کان پودرتچیلریگه قرشیلیک کۉرسهتیش احتمالی، طالبان رهبری ادارهسی نینگ خوفسیزلیک چارهلرینی کوچهیتیریشگه سبب بۉلگن. اۉتگن آی سمتی حدودیدهگی اهالیسی چآه آب تومنیده طالبان قۉللب-قوّتلهیدیگن بیر چین کمپنیسی تامانیدن عملگه آشیریلهیاتگن کېنگ کۉلملی آلتین قزیب آلیشگه قرشی نمایشگه چیققن. اولر قزیب آلیشنی تۉختهتیشنی طلب قیلیب، آلتین درآمدلریده و کان حدودیدهگی ایشلریده اولرگه اولوش بېریلمسلیگینی معلوم قیلگن. شونینگدېک، اولر کېنگ کۉلمده موترلردن فایدهلنیش نینگ اطراف-محیطگه، جملهدن، آقهیاتگن سوولر و اېکین میدانلریگه ضرر یېتکزهیاتگنی حقیده آگاهلنتیرگن. طالبان اوشبو ناراضیلیکنی زۉرآورلیک بیلن باستیردی و جریانده بیر نېچه قیشلاق اهالیسی هلاک بۉلدی. شوندن سۉنگ، طالبان حکومتی «سمت» کان حدودیده قۉریقچی کوچلرنی کوچهیتیردی، شونده محلي اهالی نینگ ینه ناراضیلیک کۉرسهتیش احتمالی کمهیهدی.
بدخشانده آلتین قزیب آلیش جریانی هم تخاردهگی جریان بیلن جوده اۉخشهش؛ یعنی چین کمپنیلری جلب اېتیلگن و آغیر تخنیک همده مېخانیک بېلچیلر کون-او تون ایشلهماقده.
قندهاردهگی طالبان رهبریگه بۉیسونووچی مینگ کیشیلیک بۉلینمه بدخشانگه یېتیب بارگچ، احتمال محلي اهالی نینگ کېنگ کۉلملی قزیب آلیشگه قرشی ناراضیلیکلرینی آلدینی آلیش ممکن بۉلهدی، شونینگدېک، تاجیک اېتنیک گروهگه منسوب طالبان نینگ اوشبو کانلردن توشهدیگن درآمددهگی اولوشی کمهیهدی و مالیوي منبع جَنوبي زونگه و قندهاردهگی طالبان قۉل آستیگه آقهدی.
