یازووچی: جمشید سحر
ایراج کامگار (مستعار)، جمهوریت دوریده پل سرخ حدودیده ایشلهگن و شو بیلن بیرگه اَیریم ضیالیلرنینگ کتابخوانلیک دورهلریده قتنهشیب کېلگن یاش ییگیت، پل سرخنی شوندهی خاطرلهیدی. جمهوریت دوریده پل سرخ اېرکینلیک مکانی اېدی. بیز اېرکین روشده قلم تېبرهته آلر اېدیک، ایشلردیک، قهوه و کتبخانهلرده تورلی موضوعلرده اۉز فکریمیزنی بېملال بیلدیرردیک.
باشقه تاماندن، اۉشه دورده پل سرخده عیاللرنینگ اشتراکی جوده کېنگ اېدی. حتا یاش قیزلر هم چادرهسیز کۉچهلرگه چیقیشردی؛ بو اېسه هېچ قندهی کېسکینلیک یاکه اعتراض اویغاتمس اېدی. ایراج پل سرخدهگی کتاب دوکانلری نینگ گوجوم محیطینی اېسلب، اۉشه پیتلرده کتاب ساتیب آلیش اوچون کېلگن آدملر آرهسیده علیحده بیر قووانچ و شجاعت بارلیگینی تأکیدلهیدی. اېنگ قیزیق تامانی شوندهکی، کتاب دوکانلریده قیزلر و عیاللرنینگ اشتراکی نهایتده کېنگ اېدی.
ایراج نینگ سۉزلریدن آنگیمیزده شکللنگن تصور بیلن طالبان نینگ «اسلام امیرلیگی» دوریدهگی پل سرخ اۉرتهسیده آسمان بیلن یېر کبی فرق بار. اگر بیر کونی پل- سرخگه بارسک، توشونهمیزکی، طالبان نینگ افغانستان اوستیدن قَیته حکمرانلیگی باشلنیشیدن آرتیق تۉرت ییل اۉتگنیگه قرهمهی، اېندی پل- سرخده عیاللرنینگ کېنگ اشتراکی یۉق و کتاب دوکانلری هم یاش کتابخوانلر بیلن گوجوم اېمس.
پلسرخ قندهی قیلیب ضیالیلر مناظرهلری، کتابخوانلیک و کابل اهلی سېویشگنلر اوچرهشهدیگن مسکاندن ساکن و روحسیز حدودگه ایلنگن؟
اوشبو حالت آنگگه قرشی آنگلی باسیم نینگ نتیجهسیدیر. طالبان کابلده حاکمیتگه کېلگچ، بیر قطار فرمانلر چیقرگن حالده، یونیورسیتیلر اۉقوو دستورلریدهگی درسلیکلرگه و بوتون جمعیتدهگی کتاب بازاریگه کېسکین سانسور جاري قیلگن. پل سرخ، کابلده طالباندن آلدینگی دورده اساسي کتاب دوکانلری مرکزلریدن بیری بۉلگن، بو سانسور نتیجهسیده یوزینی اۉزگرتیردی. بیر تاماندن، کۉپلب کتاب دوکانلری یاپیلدی؛ باشقه تاماندن، ایشلشده دوام اېتگن کتاب دوکانلری اېسه طالبان باسیمی آستیده ساتهدیگن کتابلری نینگ نامی و مضمونینی مجبوري روشده اۉزگرتیریشگه مجبور بۉلدی.
طالبان رژیمی تامانیدن کتابلرگه قیلینگن سانسور فقط ایدیولوژیک، خرافاتلی یاکه یوزهکی قرهش اېمس، بلکه ستراتژیک حرکت بۉلیب، آنگ نینگ کوچلی رۉلی بۉییچه مقصدلی توشونچه اساسیده عملگه آشیریلهدی. چونکه طالبان نینگ «اسلام امیرلیگی» تیزیمی ایدیولوژیک پایدېوارگه اېگه بۉلیب، کۉزبۉیمهچیلیک و حسسي یاندشوولرگه تهیهنگن. بوندهی ترتیبده کتاب و آنگ اېنگ کتّه تهدید حسابلنهدی.
شو نینگ اوچون، طالبان تامانیدن تعقیق قیلینگن و پل سرخ همده کابل نینگ باشقه حدودلریدهگی کتاب دوکانلریدن ییغیب آلینگن کتابلر اۉز یۉقلیگی بیلن هم گپیرهدی؛ اولر شونی اثباتلهیدیکی، طالبان آنگ و یاریتیلگنلیککه قرشی برچه کوچی بیلن توریبدی و جمعیتنی بیلیمسیزلیک و یوزهکی قرهشلر ظلمتیگه باتیریشگه قطعي نیت قیلگن.
ایراج هنوز وقتی-وقتی بیلن پل- سرخگه بارهدی. او طالبان دوریدهگی پل- سرخنی شوندهی تصویرلهیدی: حاضر کتاب دوکانلری جوده ساکنلشگن. اېندی هېچ کیم کتاب ساتیب آلمهیدی. مېن پل سرخدهگی بیر کتاب ساتووچیسی بیلن تنیشمن. هر سفر اونگه باردیم، بیرگه صحبت قیلهمیز. تخمیناً یرم ساعت بۉلگن پیتیمده، آدملر کتاب ساتیب آلیش اوچون جوده کم کېلهدی.
عیاللر و قیزلر جوده کم؛ شوندهیکی، دېیرلی عموماً یۉقلیگینی ایتیش ممکن. ایراج نینگ دۉستی جمهوریت دوریده اۉز کتاب دوکانیده بیر نېچته شاگردلرگه اېگه اېدی و اولر بیلن ایشلردی؛ لېکن حاضر او اۉز اۉغلینی ایشگه نانوایخانهگه یوبارگن، چونکه کتاب سوداسی کېسکین کمهیگن و درآمد اېندی عایله نینگ خرجتلرینی قاپلهمهیدی.
تنه سۉزلهیدی
ایراج بیلن قیلگن صحبتلریمده، او پل سرخ نینگ کابل عیاللری و یاش قیزلر اشتراکیده چیرایلی و کۉرینرلی بۉلگن دورینی افسوس بیلن اېسلردی. گپیرگنده، اونینگ آوازی و یوزیده چوقور قیغو و اچّیق افسوس سېزیلردی. او چادرهسیز قهوه و کتابخوانلیک مسکنلریگه کېلگن قیزلر حقیده سۉزلب بېردی؛ اولر خورسند و کولیب، بیر-بیرلری بیلن صحبتلشیب، قهوه ایچیشردی.
اونگه قولاق توتگنیمده، خَیالیمده تیریک اېکنلیگیمنی حس قیلردیم؛ لېکن رستورانت شاوقینی مېنینگ خَیال قناتلریمنی آچیشگه امکان بېرمهدی. اۉز-اۉزیمگه کېلگنیمده توشوندیمکی، بیز طالبان کابلیده نفس آلیهپمیز.
بوگون پل- سرخده اېندی اۉشه اېرکینلیک و کيینیش اېرکینلیگیدن سۉنگگی خبر یۉق. عیاللر نینگ اشتراکی کېسکین کمهیگن. کۉچهلرده و جماعت جایلریده کۉرینهدیگنلر اېسه چادر و بورقه بیلن یوریشهدی. شو بیر نېچه ییل ایچیده طالبان نهفقط اجتماعي اېرکینلیکلرنی یۉق قیلگن، بلکه فقرالر نینگ اېنگ شخصي حقوقلری — ساچ اسلوبی، کییم-کېچک و سقال اوستیدن هم نظارتنی اۉز قۉلیگه آلگن.
بلکه دستلب اوشبو مسألهلرگه اعتبار بېریش عادي و اهمیتسیزدېک تویولیشی ممکن؛ لېکن بیرآز ملاحظه بیلن موضوع نینگ اهمیتی یقّال نمایان بۉلهدی. پل سرخ ده بورقه کيگن عیال نینگ اشتراکی، او اۉز تنهسی اوستیدن اختیاریگه اېگه بۉلمهگنده، انسان نینگ شخصي حدودیگه دیکتهارلیک رژیمی تامانیدن قیلینهیاتگن ظلم و تجاوز نینگ آخرگی چېگرهلرینی آچیق-آیدین افادهلهیدی.
مېن و طالبان دوریدهگی پل سرخ
بوگون-کوندوز پل سرخ ساووق و ساکن حدودگه ایلنگن؛ گۉیا اۉزی نینگ خام ساکنلیگیده اۉتگن کونلری نینگ نازک، اما یاقیملی عکس-صداسیگه قولاق توتهیاتگن کبی. طالبان دوریدهگی پل سرخده قدم تشلهگنیمده، مېن حس قیلهمن: جمهوریت دوری نینگ اۉشه شجاعتی و شوقی هنوز کتاب دوکانلریدهگی کتابلر آرهسیده، قهوه چوکی و مېزلریده یشیرینیب یاتیبدی و اۉز یۉقلیگی بیلن بیزنی اۉتمیشنی اېسلشگه اوندهید
مېن کتاب ساتیب آلیش اوچون مارکیت ملي گه بارهمن. کۉپ ایزلنیش و کتاب دوکانلریدهگی جوانلرنی قیدیریب چیققچ، نهایت بیر نېچته کتاب تاپهمن اولرده اېرکینلیک و ینگی فکرلر، علمي یاندشوولر حقیده سۉز بار. کتابلرنی پلهستیک دستکولگه سالیب، اولرنی دقّت بیلن آله من و بازارگه چیقهمن.
یۉل دوامیده اۉزیم بیلن اۉیلهیمن: بلکه «امر به معروف و نهی از منکر» خادملری مېنگه شبهه قیلمسین و بو کتابلر طفیلی مېنی حبسگه آلمهسین. خَیالیمده اوزاق و قۉرقینچلی بیر ستسېنري شکللنهدی؛ آخری اېسه اویگه یېتیب کېلهمن. شو طریقه، طالبان دوریدهگی پل سرخدهگی کونیم توگهیدی.
