30 یاشلی نورجان اسملی عیال هرات ولایتینینگ ادرسکن اولسواللیگی یشاوچی اوییده فقط قوروق نان و چای بار اېدی. او شو بیلن بېش یاشلی قیزی زینبنینگ آچلیگینی باسردی. اما آرهدن وقت اۉتیب، زینب آزوقهسیزلیک سویوق طعام یېتیشمسلیگیدن اذیت چېکدی و حاضرده هرات مرکزي شفاخانهسیده حیاتدن کۉز یومگن. بو حالت کمبغللیک، آچلیک و طالبان باشقروویدهگی دولت شفاخانهلریده امکانیتل نینگ کېسکین تنقیسلیگی سببلی ینگی توغیلگن چقهلاقلر و بالهلر آرهسیده اۉلیم کۉپهییب بارهیاتگنینینگ بیر نمونهسی، خلاص. هرات مرکزي شفاخانهسینینگ بیر داکتری (اسم آشکار اېتیلمسلیگی شرطی بیلن) اطلاعات روز گزیتهسیگه، 2015-ییل نینگ دستلبکی اوچ آییده اوشبو شفاخانهگه 820 دن آرتیق باله یاتقیزیلگن، شولردن 100 دن زیادی آزوقهسیزلیک عاقبتیده حیاتینی یۉقاتگن دېب معلوم قیلهدی.
نورجان هرات شهریدن قریب 70 کیلومتر اوزاقلیکدهگی میرآباد قیشلاغینینگ اهالیسیدن بیری. اونینگ اېری کونلیک ایشچی بۉلیب، اگر آمدلی بۉلسه، هفتهسیگه ایکّی مرته ایش تاپهدی او هم 300 افغانيدن کم حق عوضیگه.او، «شو احوال طفیلی زینب آزوقهسیزلیککه چهلینگن اېدی دیب نالیب ایتهدی. آیلر بۉلیبدی، دسترخوانیمیزده نه گوروچ، نه گۉشت کۉرینمهیدی. فقط قیشلاغیمیزده تۉی یاکه قرآن ختم بۉلسه، شونده تۉییب طعام یېیمیز. بالهلریم فقط نان و چای بیلن قارنینی تۉیدیرهدی. اېندی بیر آیدن آشدی، گۉشت یېمهدیک. شو سببدن قیزیم وفات اېتدی، اېندی ایکّی اۉغلیم هم آزوقهسیزلیککه اوچرهیاتگنیدن خواطردهمن.» زینبنینگ کسللیگی 40 کون اوّل یېنگیل ایسیتمه و قوسیش بیلن باشلنگن. قۉرقیب کېتگن نورجان اونی ادرسکن اولسواللیگیدهگی دوالش مرکزیگه آلیب بارهدی، اما او یېرده امکانیتلر جوده چېکلنگن اېدی. داکترلر طبی تېکشیرگچ، زینبنینگ وزنی 19 کیلوگرامدن 14 کیلوگرامگه توشگنینی انیقلهیدیلر و اونی هرات مرکزي شفاخانهسینینگ بالهلر آزوقهسیزلیگی بۉلیمیگه یوباریشنی توصیه اېتهدیلر. نورجان حکایه قیلیشیچه، «ساعت 11:00 ده اوییمیزدن شهرگه یۉلگه چیقدیک. یۉل دوامیده زینبنینگ احوالی بیر نېچه بار یامانلشدی. شفاخانهگه یېتیب بارگچ، هېچ کیم اونگه اعتبار قیلمهدی. آخری اېریم بقیریب دېدی: اخیر بیز مسلمان اېمسمیزمی؟ قیزیم اۉلیم حالتیده، یاردم بېرینگ! شوندن کېین ایکّی-اوچ داکتر کېلدی، زینبنی کۉریشدی و اونی شاشیلینچ آزوقهسیزلیک بۉلیمیگه یاتقیزیشدی. داکترلرنینگ قیلگن یگانه ایشی اونگه بالهلر سوت کوکونی بېریش و بعضاً قۉلیگه سيروم (تامچی دارو) اولش اېدی. مېن زینبنینگ حالتی یخشیلنمهیاتگنینی کۉریب، دېدیم: سیزنینگ دارولرینگیز فایده بېرمهیپتی. داکتر اېسه فقط ،ربو شفاخانه نینگ سیاستی، بیزنینگ قۉلیمیزدن باشقه ایش کېلمهیدی دېب ایتدی.
13 کون اۉتیب، زینبنینگ وزنی 7 کیلوگرامگه توشدی. اونینگ اۉلیم خوفی ینه-ده جدّيلشدی. نورجان، داکترلر قیزینی قوتقریش اوچون هېچ نرسه قیلمهگن و اگر امکانیتلر و تجربهلی داکترلر بۉلگنیده، قیزی سقلب قالینیشینی تأکیدلب ایتهدی. نورجاننینگ سۉزلریگه کوره، «بیز دایم شفاخانه ایچیده اۉتیریب توردیک. اېریم: بار، زینب نینگ احوالینی بیل، دېدی. مېن بارگنیمده قیزیم اوستیگه بیر پرچه آق متاع اۉرهشگنی، و مېنگه: خدایینگ صبر بېرسین، دېییشگنینی کۉردیم. مېن بلند آواز بیلن قیچقیردیم. قیزیمنی تیریک حالتده آلیب کېلگندیم نېگه جسدینی مېنگه بېرهیهپسیزلر؟ بو یېر شفاخانه اېمسمی؟ دوالشینگیز کېرهک اېدی.»
اۉلیم کمینده
هرات مرکزي شفاخانهسیده بالهلرنینگ آزوقهسیزلیک سببلی اۉلیم کۉرسهتکیچلری یوقاری. بو حالت فرس اولسواللیگی بیدک قیشلاغی یشاوچیسی 40 یاشلی عزیز اسملی عیال شفاخانهده یاتقیزیلگن چقهلاق نینگ آنهسینی لرزهگه سالگن. او اطلاعات روز گزېتهسیگه بېرگن صحبتیده شوندهی دېیدی. «هر لحظه قۉرقوو و واهمهده یشهیمن، چونکه شفاخانهده امکانیتلر یۉق، ملَکهلی داکترلر یېتیشمهیدی، و شو سببدن بالهمنی یۉقاتیشیمدن قۉرقهمن.» عزیزه آلتی آی اوّل توغروق قیلگن، حاضر اېسه اونینگ بالهسی اتیگی 5 کیلوگرام. اصلیده اېسه، آلتی آیلیک چقهلاقنینگ نارمل وزنی 7 کیلوگرامدن آرتیق بۉلیشی کېرهک. او بیر هفتهدن بېری بالهسینی آزوقهسیزلیک بۉلیمیده دوالهتماقده. «داکترلر مېنگه: سېنینگ بالهنگ حاملهدارلیک دوریدهیاق آزوقهسیزلیککه اوچرهگن دېدی. تۉغری ایتیشهدی. چونکه مېن حاملهدارلیک پیتیده بیر کون هم ماش، لوبیا، گۉشت، مېوه یاکه فایدهلی طعام یېیالمهدیم. هر کونی یېیدیگنیمیز غلور ترش (هرات نینگ عنعنوي طعامی)، حلوا یاکه شوله اېدی. لېکن بو طعاملرده نه ویتامین بار، نه آزیق مادّهلر.»
عزیزه، هرات مرکزي شفاخانهسیده آزوقهسیزلیککه چهلینگن بالهلرنی دوالش اوچون یېترلی درجه ده داکترلر یۉق، شو سببلی او بالهسینینگ حیاتیدن قۉرقیشینی تیلگه آلهدی. او شوندهی دېیدی؛ «کاشکی مېنده پول بۉلگنیده، بالهمنی خصوصي کلینیکگه آلیب بارگن بۉلردیم. شفاخانهنینگ بالهلر بۉلیمی جوده گوجوم، داکترلر اېسه جوده کم.» عزیزه نینگ سۉزلریگه کۉره، بالهسینینگ حالتی شفاخانهگه کېلتیریلگنیدن بېری یخشیلنمهگن، عکسینچه آغیرلشگن. «اۉغلیم آغریقدن تینچلنه آلمهیپتی. داکترلر مخصوص چیراق بیلن اۉغلیمنینگ کۉزلریگه قرهشهدی و مېنگه: هېچ خواطرلی نرسه یۉق، دېییشهدی. کېین بیر دانه تامچی دارو (سيروم) اولشهدی-ده، خانهدن چیقیب کېتیشهدی. مېنینگ اۉغلیمنینگ قارنی شیشگن، او آزوقهسیزلیکدن اذیت چېکماقده. قندهی طعام بېرسهم هم، اونی یېگنیدن کېین اۉزی یامان بۉلیب، ایچ کېتهدی.»
داکترلردن بیرینینگ آگاهلنتیریشیچه، بالهلرده آزوقهسیزلیک حالتلری عایلهلردهگی قشّاقلیک و آچلیک سبب کېسکین آرتیب بارماقده.
او شوندهی دېیدی: «اوزاق منطقهلرده یشهیدیگن آنهلر تۉلیق طعام یېییشمهیدی و بو آزوقهسیزلیککه سبب بۉلهدی. بیزگه شوندهی آنهلر مراجعت قیلهدیکه، اولر آیلر دوامیده گۉشت یاکه مېوه استعمال قیلمهگن بۉلیشهدی بو اېسه قشّاقلیک و ناچارلیک نتیجهسی دیر. بو انسانپرورلیک فاجعهسیردیر.» او، «اگر خلق ارا یاردم تشکیلاتلری هرات مرکزي شفاخانهسیگه یاردم بېرمسه، قشّاقلیک آرتیشی بیلن بالهلر اۉلیمی سانی ینهده آشیشیدن آگاهلنتیرهدی.» هرات مرکزي شفاخانهسیده آزوقهسیزلیکدن کېلیب چیقهیاتگن بالهلر اۉلیمی بارهسیدهگی خواطرلر عیناً شو پیتده کوچهیماقده طالبان حاکمیتگه قَیتگچ، مملکتدهگی کۉپلب طبي کادرلر افغانستاننی ترک اېتگن، بو اېسه ساغلیقنی سقلش ساحهسینی جدّي بحرانگه آلیب کېلگن. بوندن تشقری، طالبان عیاللر و قیزلرنینگ اۉقیش و ایشلشیگه چېکلاولر جاري اېتگنی سببلی، خلق ارا همجمعیت نینگ افغانستانگه یاردم درجهسی کمهیگن. شو بیلن بیرگه، طالبلر دولت درآمدلرینینگ کتّه قِسمینی شخصي و حربي خوفسیزلیک یۉنهلیشلریگه صرفلهماقده، بو اېسه قشّاقلیک، آچلیک و بالهلر اۉلیمینینگ ینه-ده کوچهییشیگه آلیب کېلماقده.
