احمدشهیر نوری
کیریش
دونالد ترامپ بگرام حربي قرارگاهی قَیته قۉلگه آلیشنی طلب قیلیب، حتی طالبان حکومتینی آگاهلنتیرگن. اگر بو قۉنالغه امریکا قۉشمه ایالتلریگه قَیتریلمسه، یامان عاقبتلرگه دوچ کېلهدی، دېگن. اونینگ بو کېسکین و آچیق بیاناتلری واشینگتنده کېنگ سیاسي بحث و مناظرهلرگه، سیلاو آلدی بحثلرگه و عامهوي اخبارات واسطهلریده کتّه یاریتیلیشگه سبب بۉلدی. طالبان اېسه بو مسألهگه حساب-کتابلی سکوت و احتیاطکار مناسبت بیلن یاندهشیب، امریکانی واقعگریانه یاندشوونی تنلشگه چقیرگن. مذکور مقالهده اوّلا بگرام قۉنالغهسی نینگ تاریخي اۉتمیشی و افغانستان اوروشیدهگی رۉلی کۉریب چیقیلیب، اونینگ استراتژیک اهمیتی و موقعی یاریتیلهدی. سۉنگره ترامپنینگ سۉنگّی بیاناتلری همده امریکا سیاسي صحنهسیدهگی احتمالي سیاسي ماتیولری تحلیل قیلینهدی. کېینگی قِسمده اېسه طالبان، افغان تامانلری و منطقوي دولتلرنینگ خصوصاً اولرنینگ سکوتی یاکه احتیاطکار بو رویکردنینگ سببلری تحلیل قیلینهدی. نهایت، بو تارتیشوونینگ احتمالي عاقبتلری منطقه خوفسیزلیگی، امریکا و افغانستان مناسبتلری و چین، روسيه همده ایران کبی اساسي اۉیینچیلر اۉرتهسیدهگی کوچ موازنتی نقطهی نظریدن بهالنهدی.
بگرام حربي قۉنالغهسینینگ تاریخي اۉتمیشی و افغانستان اوروشیدهگی رۉلی
بگرام حربي-هوا قۉنالغهسی سۉنگّی یېتمیش ییل ایچیده افغانستان نینگ اېنگ مهم حربي انشااتلریدن بیری بۉلیب، او اۉز بغریده ایکّی بویوک دولت سابق شوروی اتفاقی و امریکا قۉشمه ایالتلرینینگ ایزلرینی سقلب قالگن. بو حربي قۉنالغه 1950-ییللرده سابق شوروی اتفاقینینگ یاردمی بیلن قوریلگن و دستلب افغانستان هوا کوچلرینینگ اساسي قرارگاهی صفتیده فایدهلنیلگن. بگرام نینگ جغرافیه جایلشووی کابلدن تخمیناً 40–50 کیلومتر شِمالده، پروان ولایتیده اونی خارجي کوچلر اوچون استراتژیک جهتدن جاذبهدار قیلگن. 1979–1989-ییللردهگی شوروی اتفاقی باسقینی دوریده بگرام مینگلب جنگاور عملیاتلر اوچون مرکزي قرارگاه صفتیده خدمت قیلگن. شوروی قۉشینلری بو قرارگادن کابلگه یقینلیگی و هوادن تېزکار قۉللب-قوّتلش امکانیتی سببلی کېنگ فایدهلنگنلر. شو سببدن افغان مجاهدلری هم بو قرارگاهنی بیر نېچه بار هجوم نشانیگه ایلنتیرگنلر.
1989-ییلده شوروی قۉشینلری افغانستاندن چیقیب کېتگچ، 1990-ییللردهگی ایچکی اوروش دوریده بگرام اوستیدن نظارت بیر نېچه بار جنگ قیلهیاتگن گروهلر اۉرتهسیده قۉلدن قۉلگه اۉتدی. بو قرارگاه عملده طالبان، اولر کابلنی اېگهللب آلگن پیتده، و شمال اتفاقی کوچلری اۉرتهسیدهگی جنگلرنینگ آلدینگی چیزیغیگه ایلندی. 2001-ییل 11-سپتامبر هجوملریدن سۉنگ امریکانینگ افغانستانگه قرشی حربي یوریشی باشلنگچ، بگرام قرارگاهی ینه استراتژیک اهمیت کسب اېتدی. اۉشه ییل آخریده امریکا کوچلری و اولرنینگ شمالي اتفاقدهگی اتفاقچیلری طالباننی کابلدن هَیدهب چیقردیلر و درحال بگرامنی اۉز نظارتلریگه آلدیلر. کېینگی ییگیرمه ییل دوامیده بو ییریک قرارگاه امریکانینگ افغانستاندهگی اېنگ ییریک حربي انشااتیگه ایلندی. اصلیده، بگرام امریکا و ناتونینگ افغانستاندهگی حربي عملیاتلرلرینینگ تینچ اساسي مرکزی بۉلیب خدمت قیلدی.
ائتلاف کوچلری نینگ سانی آرتیشی بیلن، بگرام بیر پیتلر تشلندی حالتدهگی اوچیش-قۉنیش یۉلهگیدن اولکن حربي شهرچهگه ایلندی. امریکا اوردوسی بو یېرده ایکّینچی اوچیش یۉلهگینی قوردی و کۉپلب دایمي انشااتلرنی برپا اېتدی زمانهوي قرارگاهلر و یاتاقخانهلردن تارتیب، شفاخانه، سپورت سالونلری، همده برگر کینگ و «پیتزا هات کبی امریکالیک ترماقلی رستورانتلر و دوکانلرگچه. بگرام اۉزینینگ اېنگ یوقاری دوریده اۉن مینگلب عسکرلر، حربي خادملر و پیمانکارلرنی اۉز بغریگه سیغدیرگن همده افغانستان یورهگیده کیچیک بیر «امریکالیک شهر»گه ایلنگن اېدی. شو بیلن بیرگه، بو قرارگاه ییریک قماقخانه صفتیده هم تنیلگن بۉلیب، اوروشنینگ دستلبکی ییللریده امریکا مرکزي استخباراتی باشقرمسی سیا تامانیدن تروریزمده گمان قیلینگن شخصلرنی مخفي سۉراق قیلیش مرکزی یعنی (blacksite) صفتیده ایشلهتیلگن.
خوفسیزلیک نقطهی نظریدن بگرام کۉپ مرتبه قوراللی مخالف کوچلر هجومیگه اوچرهگن. مثلاً، 2007-ییلده امریکا جمهور رئیس اۉرینباسری دیک چېنی نینگ بگرلمگه تشریفی چاغیده، بیر ترورچی اۉزینی قرارگاه یقینیده پارتلهتیب یوبارگن و نتیجهده اۉنلب آدم هلاک بۉلگن همده یرهلنگن اېدی. شونگه قرهمهی، بگرام خوفسیزلیگینی تأمینلش دایما ائتلاف کوچلرینینگ اېنگ اوستوار وظیفهلریدن بیری بۉلیب قالگن. قرارگاه اوچته حمایه حلقهسی، کۉپلب کوزهتوو منارهلری همده پیاده و میکانیز یاردمیده حمایه قیلینگن. امریکا قۉشمه ایالتلری جمهور رییسلرینینگ کۉپچیلیگی اوروش دوامیده عسکرلر بیلن اوچرهشیش مقصدیده بگرامگه تشریف بویوریشگن. سۉنگّی تشریف 2019-ییلده، دونالد ترامپ تامانیدن، «شکرانهلیک کونی» عرفهسیده کوتیلمهگن طرزده عملگه آشیریلگن بۉلیب، او بو یېرده امریکا عسکرلری بیلن اوچرهشگن اېدی. بوندهی تشریفلر بگرام نینگ امریکا اوردوسی و حکومتی اوچون رمزي اهمیتگه اېگه اېکنینی یقّال کۉرسهتگن. اما اوروش چۉزیلیب کېتگن سری و چیقیش جریانی باشلنگچ، نهایت 2021-ییل یازیده امریکا و ناتو کوچلری بگرامدن بوتونلهی چیقیب کېتیشدی. امریکا قۉشمه ایایلتلرینینگ بگرامنی ترک اېتیشی 2021-ییل 2-جولایده، دېیرلی کوتیلمهگنده و تونگی ساعتلرده عملگه آشیریلگن. بازه نظارتی رسمي روشده اۉشه پیتدهگی افغانستان حکومت کوچلریگه تاپشیریلگن، بیراق ترتیبسیزلیک و تېزکار قولهشی طفیلی اولر بو ییریک قرارگاهنی اتیگی آلتی هفته اوشلب توره آلیشگن. 2021-ییل اگوست اۉرتهلریده، کابل قولهشیگه تۉغری کېلگن پیتده، طالبان تېزده بگرامنی اېگهللب، او یېردهگی قالگن حربي تخنیک و قوراللرنی اۉز قۉلیگه کیریتگن.
بگرام و کابلنینگ قولهشی امریکا قۉشمه ایالتلرینینگ افغانستاندهگی 20 ییللیک حربي اشتراکینینگ رمزي یکونی بۉلدی. طالبان اېسه بو واقعهنی کتّه غلبه صفتیده نشانلهدیلر. حتی بیر ییل اۉتیب، بگرامنینگ قۉلگه کیریتیلگنیگه بغیشلنگن ییللیک طنطنهلر دایرهسیده اولر بو قرارگاهده قالگن امریکالیک حربي تخنیک و ترانسپورت واسطهلرینی نمایش اېتگن حربي ریژهدن اۉتکزدیلر. بو واقعه نهفقط محلي، بلکه خلق ارا یېتکرمهلر، حتی آق اوی اعتبارینی هم تارتدی. شوندهی قیلیب، بگرام تاریخی شونی کۉرستهدیکی، بو قرارگاه دایما افغانستاندهگی اوروشلر و مهم سیاسي-حربي جریانلرنینگ مرکزیده بۉلگن شورویلر دوریدهگی «بویوک دولتلر تۉقنهشووی»دن تارتیب، ایچکی اوروش و امریکانینگ اوزاق دوام اېتگن حربي اشتراکیگچه. واشینگتن نقطهی نظریدن بگرام 3،6 کیلومتر اوزونلیکدهگی اوچیش-قۉنیش یۉلهگیگه اېگه بۉلگن مهم استراتژیک عنصر حسابلنهدی. او آغیر بامباردمانچی و ترانسپورت اوچاقلرینی قبول قیله آلهدی همده 20 ییللیک اوروش دوامیده قوماندانلیک و مهم حربی قرارگاه صفتیده خدمت قیلگن. اما افغانستان یشاوچیلری، خصوصاً طالبان اوچون اېسه، بگرام خارجي باسقین و ملي قدریتلرنینگ بوزیلیشی رمزی اېدی. اېندیلیکده اولر اوچون بو بازه «قَیته آزاد قیلینگن» و ینه افغانستان توپراغیگه قَیتگن مقّدس جای صفتیده تلقین قیلینماقده. شو تاریخي تفاوت اېسه بوگونگی کونده بگرام اطرافیدهگی قرهمه-قرشی سیاسي و حسي مناسبتلرنینگ اساسینی تشکیل اېتماقده.
ترامپنینگ سۉنگی سۉزلری اونینگ امریکا فضاسیدهگی سیاسی انگیزهسی
امریکا قۉشمه ایالتلرینینگ جمهور رییسی دونالد ترامپ، سۉنگّی کونلرده ایتگن بحثلی سۉزلری بیلن ینه بیر بار بگرام مسألهسینی خلق ارا اعتبار مرکزیگه آلیب چیقدی. ترامپ اۉزینینگ خارجدهگی سفری دوامیده، بویوک بریتانيا باش وزیری کییر استارمر بیلن لندنده اۉتکزیلگن قۉشمه مطبوعات انجمنیده اونینگ حکومتی طالبان بیلن بگرام حربي قرارگاهینی امریکا نظارتیگه قَیتریش بۉییچه مذاکرهلر آلیب باره یاتگنینی معلوم قیلدی. او بو خبرنی قیزیق بیر ینگیلیک دېب اتب، بیز بگرامنی قَیتریب آلیش اوستیده ایشلهیهپمیز دېیه ارغولهدی. ترامپنینگ سۉزلریگه کۉره، اونینگ بو مسألهده قطعي توریشینینگ اساسي سببی بگرام حربی قرارگاهینینگ استراتژیک جایلشووی، یعنی چین چېگرهلریگه یقینلیگی مهم مساله سنهلهدی.
«بیلهسن، بگرام چین اۉزینینگ هسته قوراللرینی ایشلب چیقهدیگن جایدن اتیگی بیر ساعتلیک مصافهده جایلشگن.» دېب تیلگه آلدی. بو سۉزلر درحال خلق ارا یېتکرمهلرده کېنگ یاریتیلدی و امریکا سیاسي دایرهلریده هم قیزغین بحث-مناظرهلرگه سبب بۉلدی. تحلیلچیلر نینگ تأکیدلشلریچه، ترامپنینگ بو بیاناتی فقط تشقی سیاستگه اېمس، بلکه امریکا ایچکی سیاستیدهگی سیلاوي رقابتگه هم قرهتیلگن سیاسي سیگنال بۉلیشی ممکن.
اونینگ سۉزلریگه کۉره، امریکا نینگ بگرامدهگی قَیته حربي موجودلیگی چیننی جلولش اوچون مهم باسیم واسطهسی بۉلیشی ممکن. ترامپنینگ دعواسیچه، امریکا چیقیب کېتگنیدن سۉنگ چین افغانستانده، اینیقسه بگرام اطرافیده اۉز تأثیرینی کېنگهیتیرگن.
بیز بو قرارگاهنی قَیتریب آلیشنی خواهلهیمیز، چونکه طالبان بیزدن اَیریم نرسهلرگه محتاج. و سببلردن بیری شوکی، بگرام چینگه اۉزینینگ هسته راکتلرینی ایشلب چیقهدیگن جایدن اتیگی بیر ساعتلیک مصافهده جایلشگن دیېه معلوم قیلدی. بو اشارهسی، کۉرینیشیدن، چیننینگ سینکیانگ منطقهسیدهگی لوپ نور ناملی مشهور جایگه تېگیشلی بو حدود اۉتگن عصرلرده چین نینگ هسته سیناولری اۉتکزیلگن مرکزی صفتیده تنیلگن.
البته، ساحه متخصصلری تأکیدلهگنلریدېک، ترامپ بو دعوانی ایتیشده یېترلیچه انیقلیک کیریتمهگن. لوپ نور بیلن بگرام آرهسیدهگی مصافه تخمیناً 2000 کیلومترنی تشکیل اېتهدی و چین بگرامده هېچ قندهی حربي موجودلیککه اېگه اېمس. حتی طالبان هم ترامپ نینگ باگرام اطرافیدهگی چین تأثیری حقیدهگی ادعالرینی رد اېتدی. شونگه قرهمهی، ترامپنینگ بگرامگه قَیتیشنی چین تهدیدی بیلن ایضاحلشگه بۉلگن قتّيق اورغوسی شونی کۉرسهتهدیکی، او بو مسألهنی بویوک دولتلر اۉرتهسیدهگی استراتژیک رقابت و چین نینگ هستوي دستوری بیلن باغلیق خواطرنی تلقین قیلماقچی.
لندندهگی دستلبکی بیاناتیدن سۉنگ، او واشنگتنگه قَیتیب، کېینگی کونلرده بیر نېچه بار بگرام مسألهسینی تیلگه آلدی. او اجتماعي ترماق تروت سوشیال ده تۉغریدن-تۉغری افغانستانگه تهدید بیلن چیققن و یازگن. «اگر افغانستان بگرام حربي هوا قرارگاهی تېسکری اېگهلریگه قَیتریلمسه، جوده یامان واقعهلر صادر بۉلهدی.» ترامپ آق اویده اۉتکزیلگن بیر مطبوعات انجمنیده ژورنالیستلرگه شوندهی دېگن: «بیز افغانستان بیلن گپلشیهپمیز و بگرامنی قَیتریب آلماقچیمیز. جوده تېز و زودلیک بیلن. اگر اولر بونی قیلمسه، نیمه قیلهمن، اۉزینگیز کۉرهسیز.» ژورنالیستلردن بیری اونگه بگرامنی اېگهللش اوچون امریکا کوچلرینی قیتهدن افغانستانگه جۉنهتیش نیتی بارمی، دېب سۉرهگنده، ترامپ انیق جواب بېرمهدی و «بو حقیده گپیرمهیمیز» دېب اۉتیب کېتدی.
بو تهدید آهنگیدهگی بیاناتلر، اینیقسه ترامپنینگ «یامان واقعهلر صادر بۉلهدی» عبارهسینی تکرارلشی، امریکا عامهوي اخبارات واسطهلریده کېنگ عکسالعمل اویغاتدی و سرلوحهلرگه ایلندی. کۉپلب تحلیلچیلر بو مسالهنی ترامپنینگ طالبان بیلن «باسیم و رغبت اویغونلشگن سیاستی»گه قَیتیشی صفتیده تلقین قیلدیلر یعنی امریکا حربي چارهلرنی اشاره طرزیده قۉللب، بگرامنی قَیتریش عوضیگه اۉز مقصدلریگه اېریشماقچی.
ترامپ نینگ بوندهی غَیری عادي موضعی ایلگری سوریشیدهگی ماتیولرینی توشونیش اوچون، امریکا نینگ ایچکی سیاسي محیطینی و ترامپ نینگ شخصي قرهشلرینی حسابگه آلیش لازم. ترامپ 2021- ییلده امریکا قۉشینلرینینگ افغانستاندن چیقیب کېتیشینی بو جریان جمهور رییس جوبایدین مأموریتی تامانیدن عملگه آشیریلگن «شرمندهلی مغلوبیت» و «امریکا رهبریتی نینگ ضعیفلیگی تمثالی» دېب اتهیدی. گرچه دستلبکی چیقیش کېلیشووی 2020-ییل فبروری آییده اونینگ اۉز دوریده امضالنگن بۉلسه هم، او بایدیننی بو جریاننی ناتۉغری، اینیقسه بگرام قرارگاهینی تشلب کېتگن حالده عملگه آشیرگنی اوچون کېسکین تنقید قیلیب کېلهدی. ترامپ بو واقعهنی «بایدین نینگ فاحش درجهدهگی لیاقتسیزلیگی» دېب اتب، بگرامنی طالبانلرگه هېچ قندهی عوضسیز تاپشیریش «تاریخي خطا» اېکنینی تأکیدلب کېلهدی.
حاضرده بگرامنی قَیته قۉلگه آلیش غایهسینی ایلگری سوریش آرقهلی ترامپ اصلیده سیاسي ایکّی قطبلیلیکنی چیزیب کۉرستماقچی. او بایدیننی فرقلی اۉلهراق، اقش منفعتلرینی حمایه قیلیش اوچون ینه حربي کوچدن فایدهلنیشگه تیار و چیقیشدهگی خطانی توزهتماقچی اېکنینی معلوم قیلدی. بو ترامپ نینگ اورینیشلرینی اونینگ سیاسي کمپاینینینگ بیر قِسمی دېب حسابلش ممکن او عامه فکرینی و محافظهکار سیلاوچیلر پایگاهسینی اۉزیگه آغدیریشگه اینتیلماقده. تحلیلي منبعلرگه کۉره، ترامپ بگرام مسألهسیدن ایچکی سیاسي مقصدلرده فایدهلنماقده. او اۉزینی قطعي و قدرتلی رهبر صفتیده کۉرسهتیب، دموکرات رقیبلرینی امریکا منفعتلرینی حمایه قیله آلمهگنلیکده عیبلهماقده. او آچیقچهسیگه «بیز عجایب بیر حربي قرارگاهنی یۉقاتدیک، اېندی اېسه مېن اونی قَیتریب آلماقچیمن.» بو سۉزلر اونینگ طرفدارلری اوچون امریکا نینگ جهان میدانیدهگی یۉقاتلگن قدرتینی تیکلش رمزی صفتیده جرنگلهیدی. شونی هم اونوتمسلیک کېرهککی، ترامپ دایما تشقی سیاست موضوعلرینی ایچکی سیاسي نطق بیلن باغلشگه مایل بۉلگن. ایلگری هم او گرینلندنی ساتیب آلیش یاکه پاناما کانالینی قَیتریب آلیش کبی نا عداتی غایهلرنی ایلگری سورگن، شونده اۉزینی ماهر معاملهچی صفتیده کۉرستسه.
افغانستان و بگرام مسألهسیده هم ترامپ نهفقط چین بیلن رقابتنی، بلکه سیلاو استقبالینی هم کۉزده توتماقده. تهران تایمیز تحلیلي گزارشیگه کۉره، ترامپ بگرام قراگاهینینگ یۉقاتلیشینی بایدین دوریده امریکانینگ اراده ضعیفلیگینینگ رمزی صفتیده حددن تشقری کتّهلشتیرماقده. او طالبلرگه نسبتاً هجومکار موضع آلیب، 2026-ییلگی کانگرس نینگ آرهلیق سیلاولری عرفهسیده اۉز طرفدارلرینی سفربر اېتیشگه اورینماقده. شو یۉل بیلن او امریکا ایچکریسیدهگی وطنپرورلیک و حربي حس-تویغولردن سیاسي فایده آلیشنی مقصد قیلگن. اما کۉپلب کوزهتووچیلر بگرامگه قَیتیش غایهسینی عملده بجریلیشی جوده قیین، حتی سیاسي خیالپرستلیک دېب حسابلشهدی. عموماً آلگنده، ترامپ نینگ بگرام حقیدهگی سۉنگّی بیاناتلرینی سیلاو حساب-کتابلری، سیاسي الم چیقیشی و سياسي ملاحظهلرنینگ قاریشمهسی دېب اتش ممکن. بیر تاماندن، او بو موضوعنی کۉتریش آرقهلی اوّلگی حکومتنینگ مغلوبیتینی اېسلهتیب، اۉزینی امریکا نینگ یۉقالگن آبروسینی تیکلاوچی قهرمان صفتیده کۉرستماقچی. ایکّینچی تاماندن اېسه، چین تهدیدی و بگرام نینگ استراتژیک اهمیتینی اورغولب، اۉزینینگ هجومکار سیاستینی ملي خوفسیزلیک نقطهی نظریدن آقلشگه اورینماقده. گرچه بو یاندشوو حاضرچه اساسا ایچکی سیاسي مقصدلرگه خدمت قیلهیاتگن بۉلسه-ده، اونینگ خلق ارا تأثیری جملهدن، افغانستان و قۉشنی دولتلرنینگ مناسبتی یاکه سکوتلری اعتباردن چېتده قالمسلیگی کېرهک. کېینگی قِسمده عیناً شو مسأله کابل و منطقه عکسالعمی یاکه سکوتینی کۉریب چیقهمیز.
افغانستان و منطقه تامانلری نینگ عکسالعمل و سکوتی: احتیاطکارلیک سببلری
ترامپنینگ بگرامنی قَیتریب آلیش حقیدهگی کېسکین و کمدن-کم اوچرهیدیگن بیاناتی طبيعي روشده اعتبارنی طالباننینگ مناسبتیگه همده منطقه نینگ منفعتدار دولتلریگه قرهتدی. قیزیغی شوندهکی، واشنگتندهگی شاو-شوولی مناظرهلرگه قرهمهی، کابل تاماندن دېیرلی هېچ قندهی جدّي آواز چیقرمهدی. طالبان بو مسألهگه حساب-کتابلی سکونت بیلن جواب بېردی.
ترامپ نینگ تهدیدیدن بیر کون اۉتیب، طالبان مطبوعات سۉزلاوچیسی ذبیحالله مجاهد رسمي بیانات چیقریب، ترامپ نینگ دعوالرینی قطعا رد اېتدی. او 2020-ییلگی دوحه کېلیشووینی اېسلهتیب، امریکا اۉشه کېلیشووده افغانستان نینگ مستقللیگی و یېر بوتونلیگیگه حرمت کۉرسهتیش، شونینگدېک اونگه نسبتاً کوچ ایشلهتمسلیک مجبوريتینی آلگنینی تأکیدلهدی. طالباننینگ باشقه رسميلری هم شونگه اۉخشش موضعنی اېگهلهدیلر. طالبلر مرکزی کوچلری باش قوماندانی فصیحالدین فطرت عامهوي چیقیشیده قطعي تیل بیلن «افغانستان توپراغینینگ بیر قریچینی هم بېگانهلرگه تاپشیریش ممکن اېمس.» دېب تیلگه آلدی. شونینگدېک، طالبان تشقی ایشلر وزیرلیگی نینگ یوقاری لوازملی رسميسی ذاکر جلالي هم، افغان خلقی تاریخ دوامیده هېچ قچان خارجي حربي موجودلیکنی قبول قیلمهگن و حاضر هم امریکا کوچلرینینگ قَیتیشیگه احتیاج یۉقلیگینی تاکیدلهدی.
بو بیاناتلر شونی کۉرسهتهدیکی، طالبان امریکانینگ حربي قَیتیشینی قطعي رد اېتیش بیلن بیرگه، دیپلوماتیک ملاقات اېشیکلرینی هم بوتونلهی یاپمهگن. اولرنینگ بو یاندشووی بیر نېچه احتمالي سببلر بیلن ایضاحلنهدی. بیرینچیدن، طالبان امریکا جمهور رییسیگه قرشی آغزهکی جنگگه کیریشیب، کوتیلمهگن طرزده کتّه سیاسي کېسکینلیک یرهتیشنی ایستهمهیدی. اولر وضعیتنی حددن تشقری ترنگلشتیریش اۉرنیگه، نظارتلی و آغیر-باسیق موضعنی سقلهماقده. ایکّینچیدن، ترامپ حاضرچه فقط تهدید درجهسیده گپیردی عملده اېسه هېچ قندهی حربي قدم تشلهمهگن. شو باعث طالبان بو بیاناتلرنی سیلاوآلدی سیاسي ریکلام صفتیده کۉریب، شاشمه-شاشرلیک بیلن جواب قَیتریشنی لازم تاپمهدی. اوچینچیدن، طالبان، حاضرگی کوچلر موازنتیده امریکا نینگ بگرامگه قَیتیشی نه عملي، نه سیاسي جهتدن آسان ایش اېمسلیگینی یخشی بیلهدی. شو سببدن اولر آرتیقچه شاو-شووگه عرضیمهیدی، دېب حسابلهیدی. فقط اۉز «قیزیل چیزیقلری»نی اېسلهتیب اۉتیش بیلن چېکلنیشنی معقول کۉریشگن. عموماً آلگنده، بو موضع سکوت و ملاحظه دیپلوماسینینگ نمونهسی بۉلیب، طالبان نینگ حاضرگی سیاسي استراتیژيسی یعنی، بېواسطه قرهمه-قرشیلیکدن قاچیب، رمزي روشده حمایه قیلیش سیاستی بیلن اویغونلشهدی.
ینه بیر مهم عامل بو طالباننینگ اۉزیگه خاص اقتصادي و دیپلوماتیک حالتی دیر. طالبان حلی هم امریکا و کۉپلب باشقه دولتلر تامانیدن رسماً تن آلینمهگن. اولر خلق ارا چېکلاولر و چوقور اقتصادي بحران باسیمی آستیده توریبدی. شو سببدن اولرنینگ تشقی سیاستی هر بیر سۉزده احتیاطکارلیکنی طلب قیلهدی. سۉنگّی آیلر ایچیده واشنگتن بیلن طالبان اۉرتهسیده اَیریم چېکلنگن علاقهلر اۉرنهتیلگن مثلاً، محبوسلر المشینووی یاکه گروگه آلینگنلر بۉییچه مذاکرهلر. شوندهی شرایطده طالبان امریکا بیلن بو «آرقه اېشیک» علاقهلرینی بوتونلهی اوزیشنی ایستهمهیدی. شو سببدن اولر ترامپنینگ بیاناتلریگه یومشاقلیک بیلن جواب بېریب، علاقه کاناللرینی سقلب قالیشگه اورینماقده. بو یۉل بیلن اولر بعضی امتیازلر آلیش امیدیده مثلاً، موزلهتیلگن مالیوي حساب نینگ بیر قِسمینی یېچیش یاکه چېکلاولرنی یومشهتیش حقیده مذاکره یوریتیش امکانیتینی کۉریشماقده. دلیللر شونی کۉرسهتهدیکی، حتی ترامپنینگ «بهگرهمنی قَیتریش حقیده مذاکرهلر آلیب باریش» دعواسی بیلدیریلگنده هم طالبان بو بارهده کېسکین چیقیش قیلمهدی فقطگینه اونی رد اېتدی، خلاص. والاستریت ژورنالی نینگ یازیشیچه، اَیریم امریکا و طالبان رسميلر امریکانینگ بگرامنی ینه تروریزمگه قرشی عملیاتلر قرارگاهی صفتیده ایشلهتیش احتمالینی بحث قیلگن. بو خبر رسمي تصدیق تاپمهگن بۉلسه-ده، طالبان هم اونی بوتونلهی انکار اېتمهدی فقط شونی انیق بیلدیردی. «هر قندهی امریکا حربي اشتراکی افغانستان اوچون قبول قیلیب بۉلمهیدیگن حالت دیر.»
طالبان بیلن بیر قطارده، قۉشنی دولتلر و منطقهنینگ ییریک کوچلری هم بگرام مسألهسیده آچیق و کېسکین مناسبت بیلدیرمهگن، بیراق واقعهلرنی دقّت بیلن کوزهتماقده. شوندهی دېییش ممکن، بو ژئوپلیتیک شطرنج اۉیینیده، منطقوي اۉیینچیلر حاضرچه «حرکتنی کېچیکتیریش» سیاستینی تنلهگن. اولرنینگ نقطهٔ نظریدن، امریکانینگ افغانستانگه قَیتیشی مرکّب و خوفلی سناریو بۉلیب، بو حقده شاشیلینچ بیانات بېریش سیاسي جهتدن تۉغری اېمس. شو سببدن هر بیر دولت سکوت آرقهلی موضعسینی یشیرماقده، اما اولرنینگ ایچکی خواطرلری انیق سېزیلهدی:
چین افغانستان بیلن واخان یۉلهگی آرقهلی قیسقه چېگرهگه اېگه بۉلگن چین، امریکانینگ یۉقلیگیدن فایدهلنیب، سۉنگّی ییللرده کابلدهگی تأثیرینی سېزیلرلی درجهده کوچهیتیردی. شو سببلی، اقشنینگ بگرامگه قَیتیشی احتمالی پېکین اوچون جدّي تشویش منبعی دیر. رسمي پېکین بو بارهده تۉغریدن-تۉغری ایضاح بېرمهگن بۉلسه-ده، تحلیلچیلرنینگ تأکیدلشیچه، ترامپنینگ بگرام حقیدهگی بیاناتی چین سیاست دایرهلریده اعتبارنی تارتگن. افغانستان مطبوعاتیدهگی اَیریم منبعلرگه کۉره، چین بو تشبثنی منطقهده ینگی کېسکینلیکلر باشلنیشی اوچون خوفلی عامل صفتیده بهالهگن. چیننینگ نقطهٔ نظریدن، امریکانینگ بگرامده قَیته جایلشووی سینکیانگ ولایتیگه بېواسطه یقین مصافهده جایلشگن استراتژیک کوزهتوو مرکزی دېگن معنانی انگلهتهدی. بو اېسه پېکین اوچون قبول قیلیب بۉلمهیدیگن حالت، چونکه چین اوزاق ییللردن بېری اویغور اجرهلمهچیلری حرکتلری بارهسیده نهایتده سېزگیر. ییللرده پېکین طالبان بیلن اقتصادي و سیاسي علاقهلرنی کېنگهیتیرگن، حتا که افغانستان کانلریده ییریک سرمایهلر کیریتیش رېجهسینی ایشلب چیققن. شوندهی بیر پیتده اقش نینگ قَیتیشی بو لایحهلرنی ایزدن چیقریشی، چین نینگ اقتصادي منفعتلریگه تۉسقینلیک قیلیشی ممکن.
شو باعث، کوزهتووچیلر فکریچه، چین آرقه صحنهده طالباننی باسیم آستیده اوشلب، اولردن امریکا کوچلریگه هېچ قندهی شکلده قَیته کیریش امکانینی بېرمسلیکنی طلب قیلماقده.
روسيه هم وضعیتنی تشویش بیلن کوزهتماقده. گرچه مسکو افغانستان نینگ اوّلگی حکومتی قولهگنیدن سۉنگ کابلده بېواسطه تأثیر کوچیگه اېگه بۉلمهسه-ده، او مرکزي آسیا دولتلری و “مسکو فورمتی” کبی اوچرهشوولر آرقهلی افغانستان مسألهلرینی فعال روشده کوزهتیب بارماقده. ژئوپلیتیک نقطهی نظردن، امریکانینگ افغانستانگه کتّه حربي قرارگاه آرقهلی قَیتیشی روسيه اوچون سلبي ینگیلیک حسابلنهدی. بو حالت روسيهنینگ منطقوي مقصدلرینی ینه-ده مرکّبلشتیریشی ممکن، اینیقسه روسيه حاضرده اوکرایندهگی اوروش بیلن بند بۉلیب، جَنوبي چېگرهلری یعنی مرکزي آسیاده تینچلیکنی سقلهماقچی بۉلهیاتگن بیر پیتده. شونگه قرهمهی، کرملین حاضرچه کېسکین رسمي بیانات بېرمهگن و، احتمال، دیپلوماتیک یۉل بیلن طالبان بیلن مذاکرهلر، شونینگدېک، چین و ایران بیلن مصلحتلشوولر آرقهلی بو سناریوگه تۉسقینلیک قیلیشگه اورینماقده.
ایران افغانستاننینگ غربي قۉشنیسی صفتیده بو مسألهگه نسبتاً اېنگ حساس دولتلردن بیری دیر. تهران امریکانینگ افغانستاندهگی ایکّی اۉن ییللیک حربي اشتراکی دوامیده کۉپ بار امریکاکوچلرینینگ اۉز چېگرهلریگه یقین جایلشگنیدن خواطر بیلدیرگن اېدی. اېندی اېسه، امریکانینگ احتمالي روشده بگرام قرارگاهیگه قَیتیشی ایران نظریده تۉغریدن-تۉغری خوفسیزلیک تهدیدی صفتیده بهالنماقده. تهران تایمیز گزېتهسینینگ یازیشیچه، امریکانینگ بگرام اوستیدن نظارتنی قَیته قۉلگه آلیشی ایران اوچون انیق تهدید بۉلیب، بو قرارگاه امریکاگه ایراننینگ شرقي ولایتلرینی نظارت قیلیش و حربي عملیاتلر اۉتکزیش امکانینی بېرهدی. بگرامدهگی امریکا حربيلری تورلی جاسوسی درنلری، الکترون کوزهتوو واسطهلری، مخصوص کوچلر جایلشووی، حتی که قۉشنی دولتلر، جملهدن ایران ایچیدهگی نشانلرگه راکت یاکه هوا هجوملرینی تېزکار عملگه آشیریش امکانیتیگه اېگه بۉلهدی. شو باعث، ایران اسلام جمهوریتی بو حالتنی اۉزیگه قرشی “قمل سیاستی” نینگ بیر قِسمی صفتیده کۉرهدی یعنی منطقهدهگی هر قندهی امریکا حربي فعاللیگینی خوف صفتیده بهالهیدی.
مذکور تحلیلده تأکیدلنیشیچه، تهران امریکانینگ بو حرکتلرینی ایران و چیننی قورشهب آلیش و جلولش استراتیژيسینینگ بیر قِسمی صفتیده کۉرهدی همده بونی اۉزی نینگ منطقوي تأثیرینی کېنگهیتیریش رېجهلریگه قرشی خلل صفتیده قبول قیلهدی. سۉنگّی ییللرده ایران چین و روسيهگه یقینلشگن بۉلیب، خصوصاً چین بیلن 25 ییللیک همکارلیک شرطنامهسینی امضالهگن. شو سببلی، تهران افغانستانده امریکا حربي قرارگاهینینگ قَیته شکللنیشینی پېکین و مسکو بیلن اۉزینینگ قۉشمه لایحهلریگه تۉسیق دېب حسابلهیدی. شوندهی اېکن، گرچه حاضرچه ایران رسميلری ترامپنینگ بیاناتلریگه آچیقچه مناسبت بیلدیرمهگن بۉلسه-ده، ایران نینگ یشیرین طرزده طالباننی امریکا باسیمیگه قرشی توریشده قۉللب-قوّتلشگه وعده بېرگن بۉلیشی احتمالدن ییراق اېمس.
پاکستان، افغانستاننینگ شرقي قۉشنیسی و طالباننینگ عنعنوي اتفاقچیسی صفتیده، رسمي درجهده سکوت سقلهیاتگن بۉلسه-ده، اصلیده ایکّی یوزلمه موضعنی اېگهلهگن. بیر تاماندن، اسلام آباد امریکانینگ افغانستاندن چیقیب کېتیشیدن سۉنگ، اۉزی نینگ قدیمي رقیبی بۉلگن هندستان تأثیرینینگ کمهییشیدن ممنون بۉلدی و طالباننی اۉزینینگ «استراتژیک چوقورلیگی» دېب بیلهدی. شو نقطهی نظردن، امریکا کوچلرینینگ قَیتیشی پاکستان نینگ منطقوي اوستونلیگینی یۉققه چیقریشی ممکن. باشقه تاماندن اېسه، پاکستان حلی هم امریکا بیلن خوفسیزلیک علاقهلرینی سقلب قالگن و آچیقچهسیگه وشنگتنگه قرشی چیقیشنی ایستهمهیدی. شونینگ اوچون، احتمال، پاکستانلیکلر یشیرینچه طالبانگه قرشیلیک کۉرسهتیشنی مصلحت بېرهیاتگن بۉلیشی ممکن، بیراق اۉزلرینی آچیق تۉقنهشووگه ارهلشتیرمسلیکنی افضل کۉریشماقده. باشقهچه ایتگنده، پاکستاننینگ سکوتی طالباننینگ قرشیلیگیگه راضیلیک بیلدیرهیاتگنی نینگ یشیرین اشارهسی بۉلیشی ممکن آچیقدن-آچیق امریکاگه قرشی چیقمسدن، دیپلوماتیک خرجتلردن هم قاچگن.
عموماً آلگنده، ترامپنینگ بیاناتلریگه منطقوي مناسبت حاضرچه یشیرین دیپلوماتيک و جماعتچیلیک آلدیده سکوت سقلش شکلیده نمایان بۉلماقده. افغانستاننینگ بیرار قۉشنیسی بو مسألهنی عامهوي روشده محاکمه قیلیشگه قیزیقیش بیلدیرمهگن احتمال اولر ترامپنینگ رېجهلری عملگه آشمهیدی دېگن امیدده. منطقه دولتلری امریکانینگ ایکّی اۉن ییللیک حربي اشتراکینی حلی اونوتمهدی و کۉپچیلیگی امریکا چیقیب کېتگچ یوزهگه کېلگن کوچ بۉشلیغیدن فایده کۉردی: بو چین نینگ اقتصادي لایحهلری، ایراننینگ منطقوي علاقهلرینی کېنگهیتیریشی و روسيهنینگ استخبارات تأثیرینینگ کوچهییشی کبی مثاللرده یقّال کۉرینهدی. اقشنینگ احتمالي قَیتیشی، هر قنچه ناانیق بۉلسه-ده، بو منفعتلرگه تهدید سالیشی ممکن. افغانستان حاضرگیدېک یعنی طالبان نظارتی آستیده و امریکا حربيلری اشتراکیسیز قالیشی کېرهک. بو موضع حاضرچه سکوت و ترامپ تشبثینی قۉللب-قوّتلهمسلیک شکلیده نمایان بۉلیپتی. بو سکوتدهگی خبر شوکی اگر وشنگتن منطقه آقیمیگه قرشی حرکت قیلماقچی بۉلسه، او دیپلوماتیک قرشیلیککه و احتمال ضرورت توغیلگنده باشقه شکلدهگی قرشیلیکلرگه دوچ کېلیشی ممکن.
احتمال عاقبتلری و کېلهجک منظرهسی
بگرام حربي قرارگاهی اطرافیدهگی سۉنگّی سۉزلر تۉقنشووی عادي آغزهکی بحثدن انچه کېنگراق معناگه اېگه بۉلیب، منطقه خوفسیزلیگی و کوچلر موازنتی نینگ کېلهجگیگه چوقور تأثیر کۉرسهتیشی ممکن. قوییده بیر نېچته اساسي سناریو و اولرنینگ احتمالي عاقبتلری تحلیل قیلینهدی.
1. افغانستان و منطقهده تنگلیک همده بېقرارلیک نینگ کوچهییشی: اگر ترامپنینگ تهدیدلری فقط سۉز بیلن چېکلنمهی، امریکا حقیقتاً هم بگرامدهگی حربي موجودلیگینی قَیته تیکلشگه خواه قۉشین یوباریش، خواه کوچ ایشلهتیش آرقهلی اورینیب کۉرسه، بو شبههسیز افغانستاننی ینه حربي تۉقنشوو میدانیگه ایلنتیرهدی. امریکالیک حربي متخصصلرنینگ اۉزلری هم بگرامنی قَیته اېگهللشنی افغانستانگه قَیته باستیریب کیریش بیلن تېنگ دېب بیلیشهدی. بوندهی عملیات اوچون کمیده 10 مینگ عسکرنی یوباریش و قرارگاهی حمایه قیلیش اوچون کېنگ هوا مدافعهسی تیزیمی یرهتیش طلب اېتیلهدی. بو اېسه، امریکا ایکّی ییل اوّل نهایت یکونلهگن اوروشنی ینه النگهلهتیش بیلن برابر بۉلهدی.
طالبان، شبههسیز، چېت اېل قۉشینلرینینگ ینه افغانستانگه کیریشیگه قرشی قطعي قرشیلیک کۉرسهتهدی. شونینگدېک، طالبانگه رقیب بۉلگن «اسلام دولتی – خراسان داعش» (ISIS-K) کبی ترورچیلیک گروهلر هم امریکانینگ قَیته حربي اشتراکیدن ترغیبات واسطهسی صفتیده فایدهلنیب، اۉز ترورچیلیک هجوملرینی کوچهیتیریشلری ممکن.
بوندهی سناریوده منطقه خوفسیزلیگی جدّي ضرر کۉرهدی. ینگی قاچقینلر تۉلقینی قۉشنی مملکتلرگه آقیب اۉتهدی، سودا و ترانزیت لایحهلر ایزدن چیقهدی، حتا چېگره تۉقنهشوولری یاکه راکت هجوملری احتمالی هم پیدا بۉلهدی. ایران بو بارهده علیحده آگاهلنتیرگن. مملکت رهبریتی تأکیدلهگنیدېک، امریکانینگ منطقهدهگی حربي قرارگاهلری ایران راکتلرینینگ نشانیده تورهدی. خصوصاً، 2025-ییل جون آییده ایراننینگ قطردهگی امریکا قرارگاهیگه راکت ضربهسی بېریلگنی اېسده. شونگه اۉخشش طرزده، امریکا نینگ بگرامگه قَیتیشی هم تهراندن کېسکین جوابنی کېلتیریب چیقریشی ممکن. دېمک، بگرامنی قَیته اېگهللشگه اورینیشنینگ اېنگ احتمالي عاقبتی بو کېنگ کۉلملی بېقرارلیک و آسیانینگ یورهگیده اوروش النگهسی نینگ قَیته یانیشی دیر.
2. طالبان اوستیدن سیاسي باسیم و اولر نینگ خُلقیدهگی اۉزگریشلر: اگر تۉغریدن-تۉغری حربي تۉقنشوو سناریوسی رۉی بېرمسه هم، ترامپنینگ بگرام حقیدهگی دایمي تهدیدلری طالباننینگ ایچکی و تشقی سیاستیگه کوچلی تأثیر کۉرسهتیشی ممکن. حاضرچه طالبان افغانستان اوستیدن تۉلیق نظارتگه اېگه اېکنینی و مملکت مستقللیگینی سقلب قالگنینی کۉرسهتیشگه حرکت قیلیب کېلماقده. بیراق، امریکه جمهور رییسینینگ آچیق تهدیدی اولر اوچون آبرو مسألهسیگه ایلنگن. نتیجهده، طالبان ایچیده کېسکینراق چاره کۉریشنی ایستهیدیگن رادیکال قناتلر فعاللشیشی احتمالی بار مثلاً، بگرام اطرافیده حربي کوچ نمایشی اۉتکزیش یاکه امریکانینگ رقیبلری بیلن یقینلشیش. بو جریان طالبان ایچیدهگی ایچکی اختلافلرنی کوچهیتیریشی یاکه هېچ بۉلمهگنده اولرنی امریکاگه قرشی دولتلرگه ینه-ده یقینلشتیریشی ممکن. سۉنگّی آیلر ایچیده طالبان چین و روسيه بیلن همکارلیکنی کېنگهیتیرگن، اقتصادي تنزلنی یومشهتیش مقصدیده. اگر امریکا تهدیدلری دوام اېتسه، طالبان پېکین و مسکو فایدهسیگه کۉپراق امتیازلر بېریشگه مایل بۉلیشی ممکن مثلاً، ییریک اقتصادي شرطنامهلر توزیش یاکه چین و روسيهنینگ افغانستاندهگی رېکانستروکسيه جریانلریده فعالراق اشتراک اېتیشیگه رخصت بېریش. نتیجهده، افغانستان تاباره چین، روسیه و ایران بلاکیگه چوقورراق باغلنهدی و غربدن ینه-ده اوزاقلشهدی. بو اېسه منطقهدهگی کوچلر موازنتینی امریکا ضرریگه اۉزگرتیرهدی، چونکه امریکانینگ افغانستاندن چیقیشدهگی اساسي مقصدلریدن بیری چیننی جلولش اېدی. اما ترامپنینگ سیاستی دوام اېتسه، او کابلنی عکسینچه پېکین و تهران بغریگه ایتریب یوباریشی ممکن.
3. اقش و طالبان اۉرتهسیده چېکلنگن، شرطلی علاقهلر نینگ تیکلنیشی: اۉرته درجهدهگی سناریوگه کۉره، برچه بو تهدیدلر و شاو-شوولر آخر-عاقبت امریکا و طالبان اۉرتهسیده معلوم شرطلر اساسیده یشیرین کېلیشووگه آلیب کېلیشی ممکن. ترامپنینگ ایتیشیچه، طالبان بیزدن معلوم نرسهلرگه محتاج بو اقتصادي یاردم، سیاسي تن آلینیش یاکه چېکلاولرنینگ بېکار قیلینیشیگه اشاره بۉلیشی ممکن.
واشنگتن اېسه اۉز نوبتیده، مثلاً، تروریزمگه قرشی کورهش ساحهسیده داعش و القاعده همکارلیک قیلیشی عوضیگه معلوم امتیازلر بېریشنی کۉریب چیقیشی ممکن. شو کانتېکستده، بگرامدن فایدهلنیشنینگ همکارلیک اساسیدهگی یاکه نظارتگه یۉنهلتیریلگن شکللری هم بحث قیلینماقده. مثلاً، طالبان امریکاگه دایمي قۉشین جایلشتیرمسدن، فقط بگرامدهگی اطلاعات که پهپاد و رادارلر یاکه درنلر آرقهلی کوزهتیش اوچون فایدهلنیشگه رخصت بېریشی حقیده کېلیشوو بۉلیشی ممکن. والاسترت ژورنالنینگ یازیشیچه، بحث قیلینهیاتگن غایهلردن بیری بگرامنی امریکانینگ تروریزمگه قرشی عملیاتلری اوچون پلاتفورم صفتیده چېکلنگن فایدهلنیش دیر. اگر طالبانگه اوشبو اشتراک وقتینچهلیک و چېکلنمهگنلیگی، همده اشغالچیلیک مقصدینی کۉزلهمسلیگی کفالتلنسه، اولر کتّه بیتیم دایرهسیده بونگه راضی بۉلیشی ممکن اینیقسه بو دوامیده افغانستانگه بلاکلنگن مالی منبعلر قَیتریلیشی یاکه چېکلاولرنینگ بیر قِسمی بېکار قیلینیشی کبی امتیازلر وعده لر.
بوندهی سناریو، البته، نهایتده نازک و بېقرار بۉلهدی، چونکه طالبان بوندهی کېلیشوونی ایچکی جماعتچیلیککه ایضاحلش مجبوريتیده قالهدی. طالبان ایچیدهگی رادیکال قناتلر و باشقه جهادچی گروهلر اېسه بو حالتنی، شبههسیز، خیانت صفتیده بهالهیدیلر. شونگه قرهمهی، بوندهی احتمالنینگ اۉزی هم شونی کۉرسهتهدیکی، هر ایکّی تامان واشنگتن و کابل تۉغریدن-تۉغری تۉقنشوو اۉرنیگه مُراضاتلی یۉللرنی ایزلشنی افضل کۉریشلری ممکن. اوزاق مدتده بو حالت امریکا و طالبان اۉرتهسیدهگی مناسبتلرنینگ باسقیچمه-باسقیچ نارمللشوویگه آلیب کېلیشی احتمالی بار البته، طالبان بونی حربي قرارگاه قَیته آچیلیشی عوضیگه اېمس، بلکه سیاسي و اقتصادي علاقهلرنینگ قَیته تیکلنیشی شکلیده عملگه آشیشینی ایستهیدی.
4. جهان کوچلر موازنتی و سوپېردهولهتلر رقابتی: بگرام مسألهسی رمزي جهتدن قرهلگنده، بو امریکا بیلن چین و روسيه اۉرتهسیدهگی کېنگراق رقابت نینگ بیر قِسمی دیر. اگر امریکا قندهی دیر یۉل بیلن افغانستاندهگی حربي موجودلیگینی ینه تیکلشگه موفق بۉلسه، بو حالت واشینگتننینگ پېکین و مسکوگه قرشی کوچ نمایشی صفتیده تلقین قیلینهدی یعنی امریکا هنوز هم رقیبلرینینگ حیات خلوتده اۉز حربی قرارگاهینی اۉرنهتیشگه قادر اېکنینی کۉرسهتهدی. بیراق بو سناریونینگ عملگه آشیش احتمالی جوده پست. چونکه چین و روسیه بوندهی حالتگه یۉل قۉیمسلیک اوچون اۉزلرینینگ برچه تأثیر واسطهلریدن فایدهلنهدیلر. کوزهتووچیلرنینگ فکریچه، امریکانینگ چیقیب کېتیشیدن سۉنگ پېکین و مسکوه طالبان بیلن همکارلیکنی کوچهیتیرگن، عیناً شوندهی احتمالي حالت یعنی امریکانینگ قَیتیش امکانینی بوتونلهی برطرف اېتیش اوچون.
اصلیده، ینگی بویوک اۉیین باشلنگن دېییش ممکن اونده واشنگتن بگرامنی اۉز قدرتینی قَیته نمایان اېتیش رمزی صفتیده کۉرهدی، حالبوکه پکین و مسکو طالباننی قۉللب-قوّتلش آرقهلی امریکانینگ منطقهدهگی موجودلیگینی بوتکول تعقیقلشگه اینتیلماقده. بگرامنینگ تقدیری بوتون دنیاگه سیاسي سیگنال بۉلیشی ممکن. اگر امریکا اۉزی قورگن حربی قرارگاهگه قَیته کیره آلمهسه، بو حالت یکّهکوتبلیلیک دورینینگ یکونلنگنی و ینگی تأثیر دایرهلری شکللنهیاتگنی نینگ بېلگیسی صفتیده تلقین قیلینهدی. عکسینچه، اگر واشنگتن هر قندهی یۉل بیلن افغانستانده ایز قالدیره آلسه، بو امریکا اتفاقچیلرینینگ روحیتینی کوچهیتیرهدی و احتمال، باشقه مسألهلرده مثلاً تایوان یاکه اوکراین بۉییچه اولرنی ینه-ده قطعیتلی حرکت قیلیشگه اوندهیدی. شوندهی قیلیب، افغانستاندهگی بیر قراوسیز حربي قرارگاه بوگون جهان نینگ مهم تینچی و باسیم واسطهسیگه ایلنگن. عیناً شو سببدن، آرهدن تۉرت ییل اۉتگن بۉلسه هم، بگرام هنوز وشنگتندهگی خوفسیزلیک دایرهلری و سیاسي بحثلرنینگ مرکزیده توریبدی.
خلاصه
بگرام قرارگاهی اوستیدهگی سۉنگّی تۉقنشوو بو مسألهده اشتراک اېتهیاتگن تامانلرنینگ استراتیژيسی و روایتلری آرهسیدهگی چوقور تفاوتنی یقّال کۉرسهتهدی. بیر تامانده، دونالد ترامپ باشچیلیگیدهگی واشنگتن شاوقین-سوران و آچیق تهدیدلر آرقهلی افغانستانگه قَیتیش حکایهسینی تیریلتیریشگه اورینماقده؛ ایکّینچی تامانده اېسه، طالبان رهبرلیگیدهگی کابل حساب-کتابلی سکوت سقلب، موجود حالت و اۉز حکمرانلیگینی مستحکملشگه اورغو بېرماقده. بو قرهمه-قرشیلیک بگرام نینگ کېلهجگی و رۉلی اطرافیده ناانیقلیک و ترنگلیک محیطینی یوزهگه کېلتیرگن. قیسقه مدتده، احتمال، کابلنینگ ساکن برقرارلیگی واشنگتننینگ شاوقینلی سیاستیدن اوستون چیقهدی، چونکه نه طالبان اۉز موضعیدن چېکینیشگه تیار، نه اېسه خلق ارا شرایطلر امریکاگه ینگی سرگذشتلر باشلش امکانینی بېرهدی. شو سببلی، بگرام حاضرچه طالبان نظارتیده قالهدی و افغانستان حدودینینگ بیر قِسمی صفتیده، احتمال، کابل و واشنگتن اۉرتهسیدهگی یشیرین مذاکرهلرده سودالشوو کارتی صفتیده ایشلهتیلهدی. اما اۉرته و اوزاق مدتده، بو ماجرانینگ تأثیری اعتباردن چېتده قالمسلیگی کېرهک. امریکا تامانیدن دوام اېتهیاتگن کېسکین بیاناتلر طالباننینگ ایشانچسیزلیگینی کوچهیتیریب، افغانستاننی تاباره کۉپراق چین و روسيه اۉربیتهسیگه یقینلشتیریشی ممکن. بوندهی اۉزگریش اېسه مرکزي آسیادهگی کوچلر موازنتینی امریکا ضرریگه اۉزگرتیرهدی.
باشقه تاماندن، بگرامدن حربي بۉلمهگن یاکه همکارلیک اساسیدهگی فایدهلنیش اوچون موازنتلی یېچیم تاپیلیشی هم احتمالدن خالی اېمس. شبههسیز، بگرام نینگ تقدیری امریکا تشقی سیاستی و افغانستان نینگ کېلهجکدهگی برقرارلیگی اوچون مهم سیناو بۉلهدی. امریکا اوچون بگرام مسألهسیگه قندهی یاندهشیشی شونی کۉرسهتهدی او 20 ییللیک اوروش و قیمتگه توشگن چیقیشدن سبق آلگنمی یۉقمی. اگر واشنگتن ینه شاشمه-شاشرلیک بیلن حربي یېچیملرگه مراجعت قیلسه، بو امریکانینگ خلق ارا آبروسیگه ینه-ده پوتور یېتکزیشی ممکن.
