خالد محمدی
بیر نېچه عقیدهوي سواللردن سۉنگ، بدخشان ولایتیدهگی طالبان نینگ محلي قوماندانی جمعه خان فاتحگه قرهشلی کوچلر «الله اکبر» دېب بقیریب، اسماعیلي مذهبگه منسوب بیر کیشی نینگ تاماغیگه پیچاق قۉیهدیلر و اونینگ باشینی کېسیش بیلن تهدید قیلهدیلر؛ سۉنگره اونی اۉققه توتیش بیلن قۉرقیتهدیلر. بو دهشتلی منظره – افغانستان نینگ شِمالی-شرقیده طالبان قۉللب-قوّتلهیاتگن اسماعیليلرنینگ مجبوري روشده مذهبینی اۉزگرتیریش کمپاینی نینگ ویدیولری بیر نمونهسی حسابلنهدی.
ویدیوده طالبان نینگ بېش نفر اعضاسی کۉرینهدی: اولر اسماعیلي مذهبیدهگی بو کیشی نینگ قۉل-آیاقلرینی محکم اوشلب توریشگن، اولردن بیری اېسه پیچاقنی اونینگ بۉینیگه قۉیگن. گرچه پیچاق تیغی شوندهی قۉییلگنکی، اونینگ بۉینینی کېسمهیدی، اما بو قۉرقینچلی صحنه نینگ نمایشی آچیق-آیدین اسماعیلي مذهبی طرفدارلرینی قۉرقیتیش و تهدید قیلیش مقصدیده اویوشتیریلگن.
ویدیونینگ دوامیده اسماعیلي مذهبیگه منسوب اېرکک طالبان کوچلریدن اونی آزار بېرمسلیکلرینی سۉرهیدی و اۉزینی بېگانه آدم اېکنینی تأکیدلهیدی. شونگه قرهمهی، طالبان نینگ اَیریم اعضالری اونگه جوابن اونی اسماعیلي مذهبیگه اعتقاد قیلگنی اوچون اۉق بیلن آتیشنی ایتیشهدی. شو پیتلرده تهدیدلی آوازلر دوام اېتهدی و طالبان کوچلری شوندهی دېیدی:
«کۉترینگ و اونی اۉققه توتینگ. تور، اۉر نینگدن تور. قۉللرینگنی یوقاریگه کۉتر. نېچته خدا بار؟ (کَلاشنیکوف مِیلتیغیگه اۉق سالینهیاتگن آواز اېشیتیلهدی.) نېچته خدا بار، ایت؟» آخر-عاقبت، طالبان کوچلری بو اېرککنی تحقیرلب و قۉرقیتیب بۉلگچ، اونی قۉییب یوباریشهدی.
مجبوري مذهبنی اۉزگرتیریش کمپاینی
بدخشان ولایتیده اسماعیلي مذهبی طرفدارلرینی اهلی سنت مذهبیگه مجبورن اۉتکزیش کمپاینی اوشبو ولایتدهگی طالبان نینگ محلي قوماندانی جمعه خان فاتح تامانیدن آلیب باریلماقده. قۉلده موجود بۉلگن بیر ویدیوده او اۉق اوزیش آرقهلی بدخشان اهالیسیدن بیر کیشینی «بغاوت» (عصیان) عیبی بیلن اۉلدیرهیاتگنی، شونینگدېک، طالبانگه قرشی بۉلگن برچه مخالفلرنی اۉلیم بیلن تهدید قیلهیاتگنی کۉرینهدی. بو حالت مذکور محلي قوماندان نینگ حدود اهالیسیگه نسبتاً توتگن «زۉرآور و قۉرقیتیشگه اساسلنگن» مناسبتینی یقّال عکس اېتتیرهدی.
جمعه خان فاتح تامانیدن عملگه آشیریلهیاتگن زۉرآورانه حرکتلر افغانستاندهگی اسماعیليلر جمعیتی نینگ، اینیقسه اولرنینگ کتّه قِسمی یشه یدیگن بدخشان ولایتیده، آغیر باسیم آستیده قالیشیگه سبب بۉلگن. اطلاعات روز گزېتهسی تامانیدن بدخشاندن آلینگن معلوماتلرگه کۉره، عیناً شو باسیملر قورال بیلن تهدید قیلیش، شونینگدېک پول بېریش و ایش امکانیتلرینی وعده قیلیش نتیجهسیده اسماعیلي مذهبیگه منسوب اَیریم اهالی مجبورن اۉز مذهبینی اۉزگرتیریشگه مجبور بۉلگن. بو باسیملر شوندهی بیر محیطده عملگه آشیریلماقدهکی، اونده مذکور جمعیت اوچون ناراضیلیک بیلدیریش یاکه مدنی قرشیلیک کۉرسهتیش امکانیتی عملده بوتونلهی یۉق قیلینگن
شونگه قرهمهی، جمعه خان فاتح نینگ حرکتلری فقط شو حالتلر بیلن چېکلنمهیدی. او اۉزی نینگ مالیوي کۉمهگی بیلن بدخشان ولایتیده، اینیقسه اسماعیلي مذهبیگه منسوب اهالی کۉپراق یشه یدیگن حدودلرده، بیر قطار دارالعلوملر و دیني مدرسهلرنی تشکیل اېتگن. بو مرکزلرنی برپا اېتیشدن کۉزلنگن مقصد اسماعیلي مذهبیگه منسوب بالهلر و اۉسمیرلرنی طالبان نینگ «اسلامي شریعت» حقیدهگی کېسکین و متعصب تلقینی اساسیده تربیهلش اېکنی ایتیلماقده. اوشبو تلقین اېسه مذکور جمعیت نینگ دیني اعتقادلری و عنعنهلریگه ضد حسابلنهدی.
بدخشاندهگی اسماعیلي مذهبیگه منسوب جمعیت حاضرده طالبان صفیدهگی شوندهی بیر قوماندان قرشیسیده توریبدیکی، او محلي منبعلر تامانیدن، حتا اۉز تیلیدن هم، «رحمسیز» دېب تعریفلنهدی و اونینگ قۉل آستیده اۉنلب قوراللنگن شخصلر موجود. طالبان نینگ قَیته حاکمیتگه کېلگنیگه تۉرت یریم ییل بۉلیشیگه قرهمهی، آدملرنی اۉلدیریش، شونینگدېک اسماعیلي مذهبیدهگی اهالیگه اهلی سنت مذهبینی مجبورن قبول قیلدیریش بۉییچه خبرلر موجود بۉلسه-ده، اوشبو قوماندان حاضرگچه هېچ قندهی جوابگرلیک یاکه تعقیبگه دوچ کېلمهگن.
باشقه تاماندن، اسماعیلي مذهبیگه منسوب جمعیت طالبان حکومتی نینگ ایچکی توزیلمهسیده هم هېچ قندهی تهیهنچ یاکه حمایهگه اېگه اېمس. بدخشاندهگی محلي منبعلر اېتیلاات راز گزېتهسیگه بېرگن معلوماتلریگه کۉره، طالبان نینگ اوّلگی افغانستان حکومتی بیلن اوروشی دوریده اوشبو جمعیت وکیللری بو گروه اعضالیگیده بۉلمهگن. حاضرگی کونده هم اسماعیلي جمعیتدن بیرار شخص نه طالبان قوماندانی لوازمیده، نه دولت ادارهلریدهگی هر قندهی منصبده فعالیت یوریتماقده.
بدخشاندهگی محلي منبعلر شونی تأکیدلهیدیکی، جمعه خان فاتح اسماعیلي جمعیتیدن هر بیر شخصنی، اگر او مجبوري مذهبنی اۉزگرتیریشگه قرشی چیقسه، اوریش-توتیش، قماق و حتا «اۉلدیریش» بیلن تهدید قیلهدی. مذکور منبعلرنینگ ایتیشیچه، جوابسیزلیک و قاتللر نینگ تۉلیق ایمونیتېتی موجود بۉلگن محیطده بو تهدیدلر اسماعیلي مذهبی طرفدارلرینی قۉرقیتیش و اولرنی سکوت سهقلشگه مجبور قیلیش واسطهسیگه ایلنگن.
باسیم و وسوسهگه سالیش
تخمیناً بیر ییل آلدین، جمعه خان فاتحگه عاید بیر ویدیو نشر قیلیندی. اونده او «نسی» تومنیگه سفری دوامیده کۉرسهتیلهدی؛ بو سفرده بیر نېچه اسماعیلي مذهبیگه منسوب اهالی اهلی سنتگه اۉتیشگه مجبور قیلینهدی. ویدیوده کۉرینهدیکی، بو شخصلر شهادت سۉزلرینی تکرارلهیدیلر و سۉنگ طالبان تامانیدن رغبتلنتیریلهدی. جمعه خان فاتح اۉشه ویدیودهگی نطقی نینگ بیر قِسمیده شوندهی دېیدی:
«بیز نینگ نسی تومنیگه سفریمیزنینگ مقصدی اسلامگه دعوت اېدی. کۉپلب عالِملر و یېتکچیلر بیلن اوچرهشدیک و اسلام امیرلیگی رهبری نینگ خبرینی خلقگه یېتکزدیک.»
شو بیلن بیرگه، بدخشاندهگی محلي منبعلر اطلاعات روز گزېتهسیگه شونی معلوم قیلیشدیکی، جمعه خان فاتح نینگ بیر قطار قۉریقچیلری ایلگری اسماعیلي مذهبیگه منسوب بۉلگن و سۉنگره مذهبینی اۉزگرتیرگن شخصلردن عبارت. اوشبو منبعلرنینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، جمعه خان فاتح بو شخصلرنی مقصدلی روشده ایشگه آلگن، شونده اولر نینگ موجودلیگی باشقه اسمایلي طرفدارلرنی مذهبینی اۉزگرتیریشگه اوندهش و رغبتلنتیریش اوچون ایشلهتیلهدی. منبعلرگه کۉره، بو اصول ولایتدهگی باسیم و دیني ترغیبات کمپاینی نینگ بیر قِسمی حسابلنهدی.
شو بیلن بیر وقتده، بدخشاندن ینه بیر ویدیو نشر قیلیندی، اونده طالبان اعضالریدن بیری اسماعیلي مذهبی طرفدارلرینی آچیقچهسیگه تکفیر قیلهدی. او اوشبو ویدیوده شوندهی دېیدی «اگر بوتون دنیا سیزلرنی (اسماعیلي مذهبی طرفدارلرینی) مسلمان دېب بیلسه، سیز خفه بۉلهسیز یاکه خورسند بۉلهسیز، مېن اوچون اسماعیلي شیعه کافر حسابلنهدی.» کوزهتووچیلر نینگ فکریچه، بوندهی بیاناتلر اعلان قیلینیشی بدخشاندهگی اسماعیلي مذهبی جمعیتیگه نسبتاً تهدید، دیني چېتلهتیش و روحي باسیم محیطینی ینهده کوچهیتیرگن.
اسماعیلي طرفدارلریدن بیعت آلیش
شو چارچوبده، بدخشان نینگ شغنان اولسواللیگیدن بیر ویدیو نشر قیلیندی. اونده اسماعیلي جمعیتگه منسوب اۉنلب شخصلر جمعه خان فاتح نینگ قۉلیگه قۉللرینی قۉییب، او بیلن بیعت قیلیشهدی. اوشبو بیعت شونی انگلهتهدیکی، بو شخصلر جمعه خان فاتح نینگ طلبیگه بناءً اهلی سنت مذهبینی قبول قیلیشگه راضی بۉلگن. ویدېوده جمعه خان فاتح اولرگه مراجعت قیلیب شوندهی دېیدی:
«شغنان نینگ قهرمانلری قۉللرینی بیز نینگ قۉلیمیزگه قۉیدی و بیز بیلن بعیت قیلدی.»
محلي کوزهتووچیلر نینگ ایتیشیچه، آخرگی بیر نېچه اۉن ییللیک ایچیده ایلک بار شوندهی کتّهراق قوراللنگن شخص پیدا بۉلدی. او قورال ایشلهتیش، مجبورلش و وسوسهگه سالیش، شونینگدېک پول و ایش امکانیتلرینی وعده قیلیش آرقهلی اۉز دیني قرهشلرینی باشقه اعتقاد و دیني ایشانچلرگه اېگه شخصلرگه مجبورن قبول اېتتیرماقده. اوشبو حرکت ولایتده دیني همجهتلیک و تینچلیککه چوقور تأثیر کۉرسهتماقده.
شونگه قرهمهی، دقّتگه سزاوار جهتی شوندهکی، بدخشانده جمعه خان فاتح تامانیدن اسماعیليلر نینگ مجبوري مذهب اۉزگرتیریش کمپاینی آچیق و کېنگ مقیاسده عملگه آشیریلهیاتگن بۉلسه-ده، طالبان حکومتی نینگ بو حرکتلرگه نسبتاً سکوت سهقلشی کوزهتیلماقده. بعضی کوزهتووچیلر نینگ فکریچه، بو سکوت طالبان حکومتی نینگ اسماعیليلر نینگ مجبوري مذهب اۉزگرتیریلیش جریانیگه بالواسطه راضیلیک بیلدیریشی صفتیده تلقین قیلینهدی؛ سکوت اېسه اوشبو باسیملر نینگ دوام اېتیشی اوچون زمین یرهتگن.
تحقیرلش و تکفیر
تخمیناً آلتی آی آلدین، طالبان قوماندانی جمعه خان فاتح بیر نطقیده آچیقچهسیگه تن آلهدیکی، او اسماعیلي مذهبی طرفدارلری نینگ بیر قطار بالهلری و اۉسمیرلرینی اۉز باشقروویدهگی دیني مکتبلرگه جلب قیلگن. او اوشبو سۉزلریده اسماعیليلر نینگ دیني اعتقادلری حقیده دعوالر کېلتیریب، شوندهی عدّها قیلهدی: بو مذهب طرفدارلرینی «مسلمان» دېب اتشگن بۉلسه-ده، اولر نینگ اصلیده اسلامگه اعتقاد قیلمهگنلری و نماز، رۉزه کبی دیني عبادتلرنی ادا اېتمهگنلری.
جمعه خان فاتح اوشبو نطقی نینگ دوامیده شوندهی دېیدی: «او آدملر (اسماعیلي مذهبی طرفدارلر) دین حقیده خبرسیز اېدیلر، او آدملر نینگ مسجدی یۉق اېدی و قرآن بیلن تنیش اېمس اېدیلر. اذان آوازی اولر نینگ محیطیده، حدودیده، شوراسی و قیشلاقلریده اېشیتیلمس اېدی. اولر مسلمان دېب اتلردی. بوندهی اعتقاد شریعت و اسلام، قرآن و سنت نقطهی نظریدن خدا دینی دایرهسیده موجود اېمس.» او شونینگدېک، شو نطقیده، تحقیرلاوچی آهنگ بیلن، اۉتگن ییل وفات اېتگن اسماعیلي مذهبی طرفدارلری نینگ 49-چی امامی کریم اقاخاننی اېسلهیدی: «اقاخان وفات اېتدی، اونی (اسماعیلي مذهبی طرفدارلر) هم خدا، هم امام، هم مجتهد دېب اتشردی.»
اوشبو بیاناتلر نهفقط اسماعیلي جمعیتیگه نسبتاً تکفیري و تحقیرلاوچی قرهشنی عکس اېتتیرهدی، بلکه طالبان قوماندانی نینگ اوشبو جمعیت بالهلری و اۉسمیرلرینی اۉز نظارتی آستیدهگی تعلیم تیزیملریگه مجبورن جلب قیلیشدهگی تۉغریدن-تۉغری رۉلی حقیده آچیق تن آلینیش حسابلنهدی. اسماعیلي مذهبی- اسلام نینگ بیر بۉلهگی بۉلیب، اونینگ طرفدارلری نینگ اۉزلرینی مسلمان دېب حسابلشلری و اسلام نینگ اساسي تمایللری، جملهدن قرآن و پیغمبریمیزگه اعتقاد قیلیشی بیلن اجرهلیب تورهدی. افغانستاندهگی اسماعیلي جمعیتی کۉپینچه بدخشان ولایتیده یشه یدی و آخرگی اۉن ییللیکلرده باشقه اسلامي مذهبلر بیلن بیرگه موجود بۉلیب کېلگن.
شونگه قرهمهی، طالبان اسماعیليلر طرفدارلری نینگ مسلمان بۉلیشیگه قرهمهی، بو جمعیتنی باسیم، تهدید و مجبوري مذهب اۉزگرتیریش کمپاینی نینگ نشانیگه ایلنتیردی؛ بو حرکت، گروه نینگ اۉز تلقینیگه کۉره، **«اسلامي شریعت»** نینگ کېسکین و متعصب تلقینی بیلن اساسلنهدی. احتمال، بو افغانستان نینگ زمانهوي تاریخیده ایلک بار یوز بېرماقده: بیر حکمران گروه آچیق و تشکیلاتلنگن طرزده، قورال کوچی، حیاتگه تهدید و تیزیملی باسیم آرقهلی، اۉز مذهبینی باشقه مسلمان جمعیتیگه، دیني اعتقادی باشقهچه بۉلگن جمعیتگه مجبورن قبول اېتتیریشگه اورینگن.
اهلی سنت مذهبینی ترغیب قیلیش
سۉنگگی پیتلرده، جمعه خان فاتح بدخشان نینگ نسی اولسواللیگیده جایلشگن مرکزي «الفتح» دارالعلومی نینگ مهمانخانهسی پایدېوارینی قۉیدی. اوشبو مراسم دوامیده بیر نېچه قوراللنگن اېرککلر، قۉللریده امریکالیک م4 و روسچه کَلاشنیکوف میلتیقلری بیلن جمعه خان فاتح اطرافیده توریشگن. بدخشاندهگی محلي منبعلر اطلاعات روز گزېتهسیگه شونی معلوم قیلگنلر: مرکزي «الفتح» دارالعلومی 1401 هجري قویاشي ییلده جمعه خان فاتح تشبثی و باشقرووی آستیده قوریلگن.
جمعه خان فاتح اوشبو لایحه حقیده شوندهی ایضاح بېرهدی: بو مهمانخانه بېش میلیون افغانی صرفلب قوریلماقده و اونینگ مقصدی باشقه ولایتلردن بدخشانگه کېلهدیگن دیني فعالیت بیلن شغللنووچی عالِملر و قرآن حافظلرینی جایلشتیریشدیر. او شوندهی دېیدی: «اوشبو مهمانخانه 20 متر اوزونلیکده، 15 متر کېنگلیکده بۉلیب، ایکّی قبتده، مستحکم و پُخته اساسده قوریلهدی.» موجود معلوماتلرگه کۉره، نسی تومنیدهگی «الفتح» دارالعلومی نینگ سیغیمی 500 کیشیگه یېتگن، و جمعه خان فاتح نینگ فرمانیگه بناءً بیر قطار اسماعیلي مذهبی بالهلری و اۉسمیرلری مجبورن اوشبو دیني مکتبده تعلیم آلماقده. بو حالت اینیقسه اهمیتلی، چونکه نسی اولسواللیگی اهالیسی آرهسیده اسماعیلي مذهبی طرفدارلری نینگ اولوشی سېزیلرلی.
جمعه خان فاتح نینگ باشقرووی و تأثیری آستیدهگی مکتبلر و دارالعلوملر نینگ سیغیمینی آشیریش، محلي منبعلر تامانیدن بدخشاندهگی اسماعیلي جمعیتینی مذهبینی اۉزگرتیریش بۉییچه تیزیملی و مقصدلی حرکت صفتیده تلقین قیلینهدی. محلي اهالی منبعلری ایتیشیچه، مرکزي «الفتح» دارالعلومی اسماعیلي طرفدارلرنینگ اعتقاد و مذهبینی اۉزگرتیریش بۉییچه اساسي مرکزگه ایلنگن؛ اینیقسه، بالهلر و اۉسمیرلر مقصدلی روشده نشانگه آلینگن و اولرنی اهلی سنت مذهبینی قبول قیلیشگه اوندهشگه قرهتیلگن.
تخمیناً ایکّی یریم ییل آلدین، ملا جمعه خان فاتح اۉز شخصي مبلغیدن آلتی میلیون افغانی صرفلب، بدخشان نینگ نسی تومنیده بیر جماعت مسجدی قوردی. شونینگدېک، جمعه خان فاتح اۉزینی رواجلنیشنی قۉللب-قوّتلاوچی و یاردم بېرووچی صفتیده کۉرسهتیش مقصدیده بعضی عامهوي فایدهلی لایحهلرنی مالیوي قۉللب-قوّتلهگنی حقیده دعوالر قیلماقده. یقینده او شوندهی دعوا قیلگن: نسی تومنیدهگی یۉلنی سوند حدودیدن وحدت شهریگچه اسفالتلهیدی. شو بیلن بیر وقتده، ملا جمعه خان فاتح بدخشاندهگی ملي تلویزیونی ملی بۉلیمی نینگ امکانیتلریدن اۉز شخصي شهرتینی آشیریش و ترغیبات مقصدلرینی ایلگری سوریش واسطهسی صفتیده فایدهلنهدی. اوشبو دولت تلویزیونی نینگ ژورنالیستلری اونینگ فعالیتینی، جملهدن مسجدلر و دیني مکتبلر قوریلیشی، اوشبو مرکزلر نینگ رواجلنتیریلیشی همده سیاحتلرینی خبر قیلیشگه مجبوردیرلر. حتا بعضی حالتلرده، بدخشاندهگی طالبان کوچلری اونینگ شرَفیگه قۉشیقلر کویلشگن؛ بو قۉشیقلر موسیقهسیز، او بیلن باغلیق ویدیولر نینگ یانیده اجتماعي ترماقلرده ترقهتیلگن و محلي طالبان قوماندانیگه عاید ترغیبات نینگ بیر قِسمیگه ایلنگن.
صحرایی محکمهدهگی شفقتسیزلیک تاریخی
تخمیناً اوچ ییل آلدین، جمعه خان فاتح ویدیوده کَلاشنیکوف بیلن بدخشاندهگی بیر شخصگه اۉق اوزگن. او اۉق اوزیشدن آلدین شوندهی دېیدی: «بغاوت قیلووچی نینگ جزاسی نیمه؟ الله و رسول نینگ بویروغیگه بناءً اۉلیم.» سۉنگ او اوشبو شخصگه اۉق اوزهدی. «بغاوت قیلووچی» اتَمهسی طالبان گروهی و اونینگ قوراللنگن کوچلری تامانیدن شوندهی شخصلرنی تعریفلش اوچون ایشلهتیلهدی: اولر گروه نینگ فکریچه، طالبان حکومتیگه قرشی قوراللی حرکتلرگه قۉل اورهدی.
اوشبو واقعهدن سۉنگ، جمعه خان فاتح آچیق مراسمده طالبان قرشیلریگه نسبتاً قنچهلیک شفقتسیز اېکنلیگینی آگاهلنتیرهدی و حتا اگر قرشیلر صفیده اونینگ اکه یاکه آتهسی بۉلسه هم، اولرنی اۉلدیریشینی تأکیدلهیدی. او اوشبو نطقیده شوندهی دېیدی: «اگر کیمدیر قان بیلن قۉلگه کیریتیلگن بو اسلامي تیزیمگه قرشی اېنگ کیچیک حرکت قیلسه، مېن او بیلن قیلهدیگن آخرگی حرکتیم اونی اۉلدیریشدیر. مېن هېچ قندهی رحم-شفقت کۉرمهدیم. هر کیم، قهیېردن بۉلمسین، خلص، اگر بو مېنینگ آتهم یاکه اکهم بۉلسه هم، خلص، هر کیم بۉلسین، مېن اولر نینگ آلدیده قیلهدیگن قراریم اۉلدیریش دیر.»
اوشبو بیاناتلر و حرکتلر شونی کۉرسهتهدیکی، بدخشاندهگی اسماعیلي جمعیتی طالبان نینگ محلي قوماندانی بیلن یوزمه-یوز توریبدی، او هېچ قندهی قۉرقوو، محکمه حکمی یاکه حقوقي-اعتبار کۉرسهتمسدن، آچیقچهسیگه اۉلدیریش حکمی چیقرهدی و بونی اۉز کوچینی نمایش قیلیش نینگ بیر قِسمی صفتیده کۉرسهتهدی.
بایلیک آرتتیریش
جمعه خان فاتح اۉز حرکتلریده زرهلی موترلر، قارهمتیر لندکروزرلر (افغانستانده «سیمرغ» دېب ناملنهدی) و شونینگدېک، لکسوس موترلری بیلن همراه بۉلهدی؛ بو کاروان اونینگ مالیوي امکانیتلری و طالبان نینگ محلي حاکمیت توزیلمهسیدهگی تأثیر درجهسینی کۉرسهتهدی. او دارالعلوملر، دیني مکتبلر قوریلیشی و کېنگهیتیریلیشی، شونینگدېک قیمتبها موترلر ساتیب آلیش و فایدهلنیش اوچون کتّه خرجتلر قیلگن؛ بو خرجتلر نینگ مالیوي منبعلری اېسه آشکارا اېمس.
شو بیلن بیرگه، طالبان حکمرانلیگی دوریده اخباراتگه کیریش قیینلشگن. طالبان حکومتی قاچقینلیکدهگی برچه عامهوي اخبارات واسطهلری بیلن علاقهنی اوزگن و اولر نینگ ژورنالیستلریگه هم، مستقل ژورنالیستلرگه هم معلومات بېرمهیدی. باشقه تاماندن، افغانستان ایچیدهگی مېدیا هم طالبان باسیمی، باستیریش و چېکلاولری آستیده بۉلیب، عملده فساد، مالیوي سوءاستعمال و حاکمیت نینگ سیاسي مقصدلرده ایشلهتیلیشی کبی موضوعلرنی یاریتیش امکانیگه اېگه اېمس. بو حالت، محلي طالبان قوماندانلری، جملهدن جمعه خان فاتح نینگ بایلیک منبعلری و قوّت ترماقلرینی انیقلش و اۉرگنیشنی جدّي ناانیقلیک بیلن یوزمه-یوز قالدیرگن.
