سارا عنان
او مکتبگه و تېگیشلی ادارهلرگه قریب 20 کون قتنهدی، اما قبول قیلینمهدی. فقط او اېمس، بلکه رۉیخطگه آلیش ورقهسیگه اېگه بۉلگن برچه مهاجر اۉقووچیلرنی هم ایران مکتبلری اۉقیشگه قبول قیلمهیپتی. اۉقوو ییلی باشلنگنیگه اۉندن آرتیق کون اۉتدی، لېکن او هر تانگ بېزاوته و صبرسیز حالتده عذاب چېکهدی. صنفداشلریدن اوزاقلیک، اۉقیشگه بۉلگن اشتیاق و صنف محیطینینگ ساغینچی اونی قیینهیدی. اۉتگن ییلگیدېک مکتبگه باره آلمهگنی و صنفداشلری بیلن بیرگه بۉله آلمهگنی اوچون جوده غضبده. او تینچلنه آلمهیدی، یقینیدهگی مکتبدن اۉقووچیلرنینگ آوازینی اېشیتگنده اېسه بېزاوتهلیگی و غم-غصهسی ینه-ده آرتهدی.
ثریا (مستعار) ینه بیر بار آمدینی سینهب کۉریشگه قرار قیلهدی. اۉقوو ییلی باشلنگنی نینگ ایکّینچی هفتهسیده او آنهسی بیلن بیرگه ینه مکتبگه بارهدی. امید شوکی، احتمال مکتب مدیری اونگه رۉیخطدن اۉتیش امکانیتینی بېرر. شنبه تانگیده ایکّلهسی هم کتّه امید بیلن یۉلگه توشیشهدی. یۉل-یۉلهکهی اۉتگن ییلدهگی صنفداشلری بیلن اوچرهشیب قالیشهدی. اولر ثریادن رۉیخطدن اۉتیش ایشلرینی بجره آلدینگمی دېب سۉرهشهدی. او «یۉق» دېب جواب بېرگچ، اولر هم خفه بۉلیشهدی و ثریا تعلیمدن محروم بۉلمسلیگی اوچون امکان یرهلیشینی تیلهشهدی.
آنه آلدینده، ثریا اېسه آرقهسیدن، ایکّلهسی هم مکتبنینگ ادارهسیگه کیریشهدی. مدیر بیر نېچه اۉقیتووچی بیلن صحبتلشهیاتگن بۉلهدی. بیر نېچه دقیقه مدیر بۉشهشینی کوتیب توریشهدی. مدیر اونی تنيدی او بو یېرده اوچ ییل اۉقیگن و رۉیخطدن اۉتیش اوچون بیر نېچه بار کېلگن. مدیر اۉقیتووچیلر بیلن گپلشیب بۉلگچ، اولرگه یوزلنیب: «ایشینگیز نیمه؟» دېب سۉرهیدی. ثریانینگ آنهسی ایتهدی: «ینه کېلدیک، التماس قیلهمیز، اگر امکانیت و امکان بۉلسه، قیزیمنی مکتبگه آلینگ. مکتب باشلنگندن بېری تینچلیگی یۉق. هر تانگ قیزلر مکتبگه یۉل آلیشگنده او دېرَزهدن اولرگه هوس بیلن قرهیدی. دایم خفه، ییغلهیدی و نېگه مېن تعلیم آلیش حقوقیدن محروم بۉلیشیم کېرهک؟ دېیدی. حیاتنی اۉزیگه هم، بوتون عایلهگه هم زهر قیلیب یوباردی.»
مکتب مدیری بیر لحظه جیم قالهدی اوچهلهسی هم فقط بیر-بیریگه قرهب توریشهدی. ثریانینگ کۉزلری یاشگه تۉلهدی، او عیبسیز نگاه بیلن مدیرنینگ ایجابي جوابینی کوتهدی. آنهسی هم یورهگیده شو امید بیلن، قیزیگه امکانیت بېریلیشینی تیلهیدی. مدیر اېسه ایچیدن اۉز امکانیتلرینی کۉزدن کېچیرهدی، لېکن ثریاگه یاردم بېره آلهدیگن هېچ بیر یۉل تاپه آلمهیدی. نهایت، مجبور بۉلیب جواب بېریشگه قرار قیلهدی. او مېزدن تورهدی، ثریا و آنهسیگه یقینلشهدی و شوندهی دېیدی:
«حقیقتاً هم افسوسدهمن. اگر مهاجرلر حجت، مثلاً «یشش کارتی» یاکه عایلهوي پاسپورتگه اېگه بۉلمهسهلر، مکتبلر اولرنی رۉیخطدن اۉتکزمهیدی. بیزگه بونگه رخصت بېریلمهگن. بیز هم ثریا اۉقي آلمهگنی اوچون جوده خفهمیز. او لیاقتلی اۉقووچی، لېکن کېچیرهسیز، بیزنینگ قۉلیمیزدن هېچ نرسه کېلمهیدی.»
شو سۉنگّی امید هم ثریا اوچون یۉق بۉلهدی. اېندی او مکتب ادارهسیده توره آلمهیدی. بو جایده بۉلیش و شونچهلیک «یۉق» سۉزینی اېشیتیش اونینگ صبرینی سیندیرهدی. او شاشیلیب، آنهسیدن آلدین ادارهدن چیقیب کېتهدی و مکتب حویلیسیگه چیقهدی. تېزده حویلیدن هم چیقیب، اوی بیلن مکتب آرهسیدهگی کیچیک باغچهگه یۉل آلهدی. آنهسی آرتیدن یېتیب بارگنده، ثریا اوندن یالغیز قالدیریشنی التماس قیلهدی. «سیز اویگه بارینگ، مېن کېین بارهمن»، دېیدی او سېکینلیک بیلن.
ثریانینگ یورهگی غمگه تۉله اېدی. او اۉز اۉسمیرلیگیگه، اۉقیش و بیلیم آلیش امکانیتلریگه، و آلدیدهگی نامعلوم کېلهجککه اۉیلب، تشویشلنردی. اگر اولر افغانستانگه قَیتیشسه، او یېرده هم مکتبگه باریش امکانیتی یۉق. اگر ایرانده قالیشسه، حالت افغانستاندن فرق قیلمهیدی. اما بیرته سبب اونی ایرانده قالیشگه ایشانتیرهدی اگر عایلهسی افغانستانگه قَیتسه، آتهسی طالبلر تامانیدن تهدید آستیده قالهدی. چونکه آتهسی سابق جمهوریت حکومتیده ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ یوقاری لوازملی خادیمی بۉلگن.
ثریا پارکدهگی اۉریندیققه اۉتیرگنچه، قرشیسیدهگی ناتېکیس بنالر و کۉپ قبتلی اویلرنی تماشا قیلهدی. کۉزلری قدَر چۉزیلگن بو منظرهده اونگه بیر نرسه اۉیگه کېلهدی بو بنالرنینگ دېوارلری آرهسیده افغان مهاجر ایشچیلرنینگ قۉللری و محنتی مجسم. او تصور قیلهدی: آتهسی بلکه حاضر شو بنالردن بیرینینگ یېتّینچی یاکه سکّیزینچی قبتیده، داربست اوستیده توریب، دېوار توزهتهیاتگن دیر.
ثریا اۉزیدن سۉرهیدی: «بو عدالتلیمی؟ آتهلریمیز جانینی، کوچینی شو مملکتنینگ بنا و انشااتلرینی قوریشگه صرفلهیدی، لېکن اولرنینگ فرزندلری تعلیم آلیشدېک اساسي حقوقدن محروم قالیشهدی؟» او جمعیت حقیده اۉیلهیدی بو خلق مهاجرلرنینگ محنتیدن فایده کۉرهدی، اما اولرنینگ بالهلریگه مکتب اېشیگینی یاپهدی. «اخیر تعلیم بالهلرنینگ طبيعي حقوقی-کو، نېگه اوندن محروم بۉلیشلری کېرهک؟» دېب اۉیلهیدی او. سۉنگ اېسه سوال بېرهدی: «ایران سیاستچیلری بو عدالتسیزلیک و کمسیتیشنی، بو بالهلرنینگ امیدینی سیندیرگن سیاستنی، قَیسی نام بیلن آقلشلری ممکن؟»
ثریا اۉیلهگن نرسه بو اصلیده کۉپلب افغان مهاجرلرینینگ حیاتیدهگی اچّیق حقیقت نینگ عکسیدیر. اولر فداکارانه محنت قیلیب، ایراننینگ آستقورمهسی رواجیگه کتّه حصه قۉشیشگن، اما اولرنینگ فرزندلری هنوز تعلیم آلیشدېک اساسي انساني حقوقدن محروم.
ثریا مکتبدن اوزاقده بۉلسه-ده، حلی هم اۉقووچیلرنینگ آوازلرینی اېشیتهدی. اېندی اېسه بو آوازلر اونگه یاقیمسیز، آغریقلی اېشیتیلهدی. او بو جایده هم توره آلمهیدی و اوییگه قَیتیشگه قرار قیلهدی. اۉرنیدن توریب، سېکینلیک بیلن یۉلگه توشهدی.
ثریانینگ آنهسی اېسه تعلیمنی بالهلر اوچون اساسي و عمومبشري حقوق دېب بیلهدی بو حقوق بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ «باله حقوقلری تۉغریسیدهگی کانوانسیون»یده هم انیق قید اېتیلگن. اما، اونینگ ایتیشیچه، ایران حدودیده مینگلب افغان بالهلری بو حقوقدن محروم. او بو حالتنی نهفقط انسان حقوقلرینینگ بوزیلیشی، بلکه بالهلرنینگ استعداد و امکانیتلرینی یۉققه چیقرووچی جریان دېب حسابلهیدی. اونینگ فکریچه، بو نرسه سوادسیزلیک، قشّاقلیک و تېنگسیزلیک ایلنهسینی دوام اېتتیرهدی.
ثریانینگ آنهسی بو وضعیتنی و ایران حکومتی تامانیدن افغان مهاجر بالهلرگه نسبتاً یوریتیلهیاتگن سیاستنی «تیزیملی محروملیک» دېب اتهیدی. او دېیدی: بو فقط اَیریم حالتلر اېمس، بلکه سیاسي قرارلر، توزیلمهوي تېنگسیزلیکلر و بالهلرنینگ انساني حقوقلریگه اعتبارسیزلیک نتیجهسی دیر. آنهنینگ سۉزلریگه کۉره، بو عدالتسیزلیک بالهلرنینگ یورهگیگه امیدسیزلیک اوروغینی سېپهدی و اولرنینگ کېلهجگینی خوف آستیگه قۉیهدی.
اېندی ینگی اۉقوو ییلی باشلنگنیگه اۉندن آرتیق کون اۉتگن، و ثریا نهایت بیر نرسهنی قبول قیلگن او مکتبگه باره آلمهیدی. اما بو آرهده او اۉقیش و تعلیمنینگ باشقه یۉللری حقیده اۉیلهدی و امیدلی بیر خلاصهگه کېلدی. «اېندی مېن امیدسیزلیک و اضطرابگه تسلیم بۉلماقچی اېمسمن.» ثریا اېندی مکتبگه قبول قیلینمسلیک تشویشیدن واز کېچدی. او اۉیلهیدی: دنیا کېنگ، امکانیتلر اېسه چېکسیزدیر. حیات و کېلهجک نه ایرانلیک سیاستچیلرنینگ، نه طالب حکمدارلرنینگ قۉلیده. قویاش و یاروغلیک، بو ایکّی حاکمیتنینگ چېگرهلریدن بېپروا حالده، کېنگ آسمان آستیده پارلب تورهدی. حاضرگی شرایطده ثریا نینگ ایکّی مهم قراری بار. انگلیس تیلینی اۉرگنیشگه جدّي کیریشیش؛ و آنلاین تعلیم امکانیتلرینی ایزلب، اولردن فایدهلنیش. بو ایکّی یۉل اونینگ حیاتیده ینگی امید و کوچ منبعیگه ایلنگن.
