خالد محمدی
آپّاق و ینگی یاغگن قارنینگ چیرایلی منظرهلری طالبان همده اوشبو گروه نینگ کوچلری و منصبدار شخصلری اوچون ترغیبات صورتلری و ویدیولرنی آلیشگه تیار صحنهگه ایلنیب بارهیاتگن بیر پیتده، افغانستان قار یاغیشی و قار کۉچکیلری کبی طبيعي حادثهلر عاقبتیده آغیر انساني تلفاتلر و کېنگ کۉلملی مالیوي ضررلرنی باشدن کچیرماقده. سۉنگگی قار یاغیشلری دوامیده اېنگ کۉزگه تشلنگن جهت، بحراننی باشقریش و یاردم کۉرسهتیشگه اعتبار اېمس، بلکه طالبان نینگ صورت و ویدیو شکلیدهگی ترغیبات و مېدیا نمایشلری بۉلدی.
قارلی محیط یوقاری کانترتنی یوزهگه کېلتیریشی، طبيعي یاروغلیک نینگ قولهیلیگی همده شخصلر، قوراللر و اۉق اوزیش صحنهلری نینگ یقّال اجرهلیب توریشی سببلی حربي فوتو و ویدیو تصویرگه آلیش اوچون جوده تأثیرچن حسابلنهدی. قار نینگ آپّاق یانیده تصویرلر ینه-ده تینیق، دراماتیک جهتدن کوچلیراق کۉرینهدی. شو باعث طالبان هم صحنهلرنی ینه-ده بۉرتمه، نمایشکارانه و ترغیبات نقطهٔ نظریدن ثمرهلیراق کۉرسهتیش اوچون اوشبو محیطدن حربي ویدیو و صورتلرنی تصویرگه آلیش همده ترقهتیشده فایدهلنگن.
مثاللردن بیریده، کاپیسا ولایتیدهگی طالبان والیسی قاری احسان الله بریال طالبان کوچلری تامانیدن ترقهتیلگن بیر صورتده قارده تیقیلیب قالگن موترگه یاردم بېرهیاتگندېک کۉرینهدی. بیراق مذکور صورت صنعي عقل واسطهلری یاردمیده یرهتیلگن. شوندن سۉنگ طالبان فعاللری اوشبو تصویرنی اجتماعي ترماقلرده سۉنگگی قار یاغیشلریدن ضرر کۉرگنلرگه نسبتاً «یوقاری مرتبهلی عملدارلرنینگ یاردم کۉرسهتیشی» رمزی صفتیده ترقهتیشدی.
غزنی ولایتیدهگی طالبان والیسی ادارهسی هم بیر نېچته ویدېولرنی نشر قیلیب، اونده طالبان والیسی ملا عبدالصمد جاویدگه تېگیشلی موتر « کوتل روضه» منطقهسیده قارده قالیب کېتگن ترانسپورت واسطهلرینی تارتیب چیقریب بېرگنی دعوا قیلینگن. اوشبو ویدیولرده طالبان والیسی گه منسوب بۉلگن، افغانستانده « سیمرغ» نامی بیلن تنیلگن بیر نېچته لندکروزر روسوملی اتوموبیللر نمایش اېتیلگن. بو ویدیولرگه مناسبت بیلدیرگن فیس بوک فایدهلنووچیسی وحید افضلي پُستلردن بیریگه شوندهی یازگن:
«برچهسی کۉرگزمه. خلق نینگ حق-حقوقینی تارتیب آلهدی، کېین اېسه موتری بیلن یاردمگه کېلهدی.»
فیس بوک نینگ ینه بیر فایدهلنووچیسی فهیم الفي شوندهی یازگن: «بو عادي خلقنی الدهشدن باشقه نرسه اېمس.»
خالید میوند هم شونگه اۉخشش مناسبت بیلدیریب: «هېچ کیم بو اعلانلرگه ایشانمهیدی.» تنقیدچیلرنینگ تأکیدلشیچه، طبيعي آفتلر شرایطیده والینینگ وظیفهسی فقط صورتگه توشیش و مېدیا ژست قیلیش بیلن چېکلنمهیدی. او بحراننی مدیر صفتیده حرکت قیلیب، قوتقروو و یاردم کۉرسهتیش عملیاتلرینی موافقلشتیریشی و باشقریشی لازم. مقصد، انساني تلفاتلرنی کمهیتیریش و یاردمنی اۉز وقتیده ضرر کۉرگنلرگه یېتکزیش دیر. بو مسوولیتلرنی مېدیا نمایشلری بیلن المشتیریب بۉلمهیدی.
شونگه قرهمهی، جماعتچیلیک اعتبارینی جلب قیلیش و ترغیبات ایشلری، جمهوریت توزومی دوریده اَیریم منصبدارلرنی چولغهب آلگنیدېک، حاضرده اَیریم طالبان عملدارلرینی هم اۉز دامیگه تارتگن. اولر هم اجتماعي ترماقلرده اۉزلریگه عاید پُستلر نینگ «لایک» و «شېر»لریگه امید باغلب قالیشگن.
بوندهی تصویرلر طالبان فایدهلنووچیلری و اولرنینگ طرفدارلری تامانیدن، اینیقسه ایکس ترماغیده کېنگ ترقهتیلماقده. گروه ایچیدهگی ایجابي مناسبتلر، طرفدارلرنینگ مقتاوی و اعترافی کاپیسا و غزنی والیسی کبی طالبان عملدارلرینینگ اۉز فعالیتینی عیناً شو صورتلر آرقهلی بهالشیگه و اۉز ایشلریدن ممنون بۉلیشیگه سبب بۉلماقده.
عینِ پیتده طالبان حکومتی فقرالرنینگ اوشبو گروه منصبدارلری و سیاستلریگه قرشی تنقید، شکایت و ناراضیلیک بیلدیریشینی تعقیقلهگن. بو تعقیقنی اعتبارسیز قالدیرگن فقرالر حبسگه آلینیشی و تعقیبگه اوچرهشی ممکن. شوندهی محیطده طالبان نینگ اجتماعي ترماقلردهگی ترغیبات موتری ینهده فعاللشیب، بوندهی صورت و ویدېولرنی ترقهتیش ینه-ده کوچهیگن.
یوقاری تلفاتلر
طالبان قار یاغیشی جریانیده و اوندن کېین اجتماعي ترماقلر همده اۉز نظارتیدهگی عامهوي اخبارات واسطهلریده نشر قیلیش اوچون ترغیبات صورتلری و ویدېولرینی آلیش بیلن بند بۉلگن بیر پیتده، سۉنگگی قار یاغیشلری فقرالرگه جدّي جاني تلفاتلر و سېزیلرلی مالیوي ضرر یېتکزدی. طالبان نینگ طبيعي آفتلرگه قرشی کورهشیش باشقرمه سی شنبه کونی، 4 دلوده، سۉنگگی کونلردهگی قار و یامغیر یاغیشلری عاقبتیده قربانلر سانی 61 نفر هلاک بۉلگن و 110 نفر جراحت آلگنینی دعوا قیلدی. اوشبو اداره بیاناتیده قید اېتیلیشیچه، بو حادثهلرده 458 ته اوی تۉلیق یاکه قسماً ضرر کۉرگن همده 360 ته عایله تلفات کۉرگن.
طالبان اوشبو رقملرنی اعلان قیلگچ، تلفاتلر مقداری بۉییچه ینگی معلومات بېرمهدی. شونگه قرهمهی، حاضر افغانستانده حاکمیتنی قۉلیده اوشلب تورگن طالبان عملدارلری و کوچلری نینگ اساسي اعتباری قار یاغیشلریده «یاردم کۉرسهتیش»نی عکس اېتتیرووچی نمایشکارانه صورت و ویدېولرنی ترقهتیشگه قرهتیلگن. بوندن تشقری، طالبان نینگ اَیریم عملدارلری همده اوشبو گروه نینگ اوردوسی، استخباراتی و پولیس کوچلری قار یاغیشیدن فایدهلنگن حالده نمایشکارانه و ترغیباتگه مۉلجللنگن صورت و ویدېولر آلیشگن.
طالبان رژیمینینگ ترانسپورت و هوا یۉللر وزیرلیگی اۉرینباسری فتح الله منصور قار یاغیشیدن سۉنگ، کم ایشلهتیلگنی سببلی یلتیراق کۉرینهدیگن ینگی کَلاشنیکوف بیلن تاغ یان بغریده نشانگه اۉق اوزگن. فتح الله منصور طالبان نینگ ایکّینچی رهبری بۉلگن، 2016-ییلده ایران–پاکستان یۉلیده امریکا هوا هجومیده هلاک بۉلگن اختر محمد منصورنینگ اۉغلی.
نشانگه اۉق اوزیش طالبان نینگ یوقاری مرتبهلی عملدارلری و کوچلری آرهسیده اۉیین-کولگی و مشغولاتگه ایلنگن؛ اولر بونی دَم آلیش و ذوق اوچون قیلهدیلر همده قورالدن فایدهلنیشدهگی مهارتلرینی نمایش اېتیشگه حرکت قیلهدیلر. بوندهی ویدیولر طالبان و اولرنینگ طرفدارلری تامانیدن اجتماعي ترماقلرده کېنگ ترقهتیلهدی.
حقّانيدن قندهارگچه
طبيعي حادثهلردن تبلیغات مقصدیده فایدهلنیش فقط بیر ولایت یاکه بیر نېچه عملدار بیلن چېکلنمهی، بلکه طالبان نینگ ترغیبات توزیلمهسیده عمومي اندازهگه ایلنگن. قار یاغیشیدن تبلیغات واسطهسی صفتیده فایدهلنیش دستلب ایچکی ایشلر وزیری سیراج آلدین حقّاني باشچیلیگیدهگی حقّاني ترماغی تامانیدن ترغیب قیلینگن.
سۉنگگی ییللرده حقّاني ترماغی کوچلری ایچکی ایشلر وزیرلیگی دایرهسیده قار یاغیشی پیتیده اۉزلری نینگ نمایشکارانه حرکتلری و یاردم کۉرسهتیشلرینی عکس اېتتیرووچی صورت و ویدېولرنی اعلان قیلگن؛ بو تصویرلر طالبان طرفدارلری آرهسیده اجتماعي ترماقلرده کېنگ قۉللب-قوّتلنگن. جاري ییلده قندههار حدودیدهگی طالبان هم عیناً شو حقّاني ترماغی نینگ ترغیبات استراتیژيسینی تکرارلهدی. طالبان نینگ مدافعه وزیرلیگی، اساسچیسی ملا عمر اۉغلی ملا یعقوب رهبرلیگیده، همده اوشبو گروه نینگ استخبارات کوچلری هم قار یاغیشیدن تبلیغات صورتلری و ویدېولر آلیش اوچون فایدهلنگن.
طالبان استخبارات کوچلری تامانیدن نشر قیلینگن ویدېالر شونی کۉرسهتهدیکی، بو کوچلر افغانستان نینگ اوّلگی حکومتیدن قالگن امریکا قوراللری بیلن جهازلنگن و یوزلرینی نقاب بیلن یاپگن، شونده شخصیتی آشکار بۉلمهیدی. استخبارات کوچلری نینگ بیر قِسمی طالبان نینگ خودکوش بۉلینمهلریگه منسوب بۉلیب، شو نینگ اوچون اۉز شخصیتلرینی آچیشگه ایستکلری یۉق.
طالبان سۉنگگی قار یاغیشلریده نهفقط اۉزی نینگ مدافعه، پولیس و استخبارات کوچلرینی امریکا ایشلب چیقریشیدهگی یونفورم و قوراللر بیلن تبلغات صورتلری اوچون صحنهگه آلیب چیقدی، بلکه هاموی تانکلری BM-21 کۉپ ذرّهلی راکت تیزیملرینی هم قارلی محیطده نمایش قیلدی. اوشبو گروه دعوا قیلهدیکی، 86 نفر کوچ تۉرت یریم آی دوام اېتگن نظري و عملي مشغولاتلردن سۉنگ اوشبو راکت تیزیمیدن فایدهلنیش بۉییچه تیارلنگن.
BM-21 «گراد» نامی بیلن هم تنیلگن، سابق شوروی اتفاقیده ایشلب چیقریلگن کۉپ ذرّهلی راکت تیزیمی بۉلیب، عادتده یوک موتری شاسی کامیون اۉرنهتیلهدی و قیسقه وقت ایچیده 40 ته 122 ملیمترلی راکتنی اوچیریش امکانیتیگه اېگه. اوشبو تیزیم آغیر اۉت بیلن قۉللب‑قوّتلش، کوچلر تۉپلنمه سی و کېنگ حدودلرنی نشانگه آلیش اوچون مۉلجللنگن بۉلیب، انیق نقطهوي ضربهگه اېگه اېمس، بلکه کتّه حجمدهگی اۉت آچیشنی تأمینلش اوچون ایشلهتیلهدی.
طالبان ترغیباتی نینگ کوچهییشی
طالبان نینگ اجتماعي ترماقلردهگی ترغیبات فعالیتی کوچهیگن بیر پیتده، یکشنبه، 5 دلوده، اوشبو گروه نینگ ترغیبات فعاللری جمهورلیک سراییگه تکلیف قیلیندی. اوشبو مراسمده طالبان نینگ یوقاری مرتبهلی عملدارلری، جملهدن ملا عبدالواسیع، طالبان باش وزیری نینگ ادارهسی رهبری، امیرخان متقی، تشقی ایشلر وزیری، ملا تاجمیر جواد، طالبان استخبارات باشقرمه سی اۉرینباسری و ینه بیر قطار باشقه عملدارلر اشتراک اېتدی.
اوشبو ییغیلیشده طالبان ترغیبات فعاللریدن اۉز فعالیتلرینی طالبان حکومتی نینگ مقصدلرینی، گروه رهبرینی و حاکمیت سیاستلرینی ترغیب قیلیشگه کوچهیتیریش سۉرهلدی. «طالبان نینگ خودکوش هجوملری نینگ مییه»سی صفتیده تنیلگن تاجمیر جواد اوشبو فعاللردن ینگی تکنالوژيلردن فایدهلنیب، طالبان حکومتی نینگ فعالیتینی عکس اېتتیریشنی سۉردی. او شوندهی دېگن اېدی:
«اسلامي امیرلیک نینگ قلم و مدني جنگچیلری 20 ییللیک اشغال دوامیده بیر نېچته جبههلرنی فعال سقلهدیلر و جهادنینگ قانونيلیگینی، خلق ارادهسینی باشقریشنی، حقیقت نینگ غلبهسیگه ایشانچنی تأمینلش و مجاهدلر نینگ قهرمانلیکلرینی یاریتیشده قیمتلی حرکتلر قیلگنلر.»
