پشتونلر باشده و باشقهلر غایب یا چېکهده
«اۉزبېک تیوی» مطبوعاتی طالبان نینگ شمالي و شِمال-شرقي تۉقّیز ولایتدهگی حاکمیت تقسیماتی توزیلمهسینی تحلیل قیلگن. اوشبو ولایتلرده قومی خیلمه-خیللیک موجود بۉلیشیگه قرهمهی، حاکمیت توزیلمهسینینگ قریب یرمی پشتونلرنینگ قۉلیده. باشقه اېلتلرگه اېسه جوده آز اولوش بېریلگن اینیقسه، هزارهلرگه اتیگی بیرته اولسواللیک اجرهتیلگن. شونینگدېک، بو ولایتلرگه تعیینلنگنلرنینگ برچهسی طالبان اعضالری یاکه اوشبو گروه بیلن یقین علاقهگه اېگه شخصلر حسابلنهدی.
مذکور یېتکرمه بدخشان، تخار، قندوز، بغلان، سرپل، بلخ، سمنگان، جوزجان و فاریاب ولایتلریدهگی حاکمیتنینگ قومی ترکیبینی تحلیل قیلگن. «اۉزبېک تیوی» تېکشیروویگه کۉره، بو ولایتلرده والی، والی اۉرینباسری، اولسواللیک حاکملری و ریاستلر باشلیغلرینی اۉز ایچیگه آلگن جمعی 370 دولت لوازمی نینگ قریب یرمی پشتونلرنینگ قۉلیده. تحلیل قیلینگن 370 لوازمدن پشتونلر 181 تهسینی اېگهللب، دېیرلی یرمیگه اېگهلیک قیلهدی. تاجیکلر 90 ته لوازمنی، اۉزبېکلر 69 تهسینی قۉلگه کیریتگن. تورکمنلر و عربلر هر بیری 12 ته لوازم بیلن چېگرهلنگن، ایماق نمایندهلری بېشته لوازمنی اېگهلهگن و هزارهلر اېسه اتیگی بیرته لوازمگه اېگه.
اوشبو گزارشگه کۉره، مذکور تۉقّیز ولایتده اۉزبېک، تورکمن، هزاره و عرب اېلتلریدن بیرارته هم والی یۉق. اکثریت والیلر پشتونلردن بۉلیب، اولر هم جَنوبدن کېلگن و طالبان رهبری ملا هبتالله آخوندزاده نینگ ایشانچلی آدملری حسابلنهدی. گزارش قید اېتیلیشیچه، اۉزبېک و تاجیک قوملریدن تعیینلنگن والی اۉرینباسرلری اساسا رمزي و کۉرینیش اوچون بو لوازملرگه قۉییلگن، شونده طالبان اۉز حکومتیده باشقه اېلتلرگه هم اولوش بېرگندېک کۉرسهتهدی. اما طالبان بیلن همکارلیک تاریخی یاکه گروه رهبرلری و قوماندانلری بیلن یقین علاقهسی بۉلمهگن هېچ کیم یوقاری دولت لوازمیگه تعیینلنمهگن.
پشتونلر یېتّی ولایتده والی صفتیده تعیینلنگن بۉلیب، بو برچه ولایت رهبرلیک لوازملری نینگ 77،78 فایزیگه تېنگ. تاجیکلر بیر ولایتده حاکم بۉلیب 1 فایز ، ایماق جماعهسی هم بیر ولایتده 11،11 فایز چېکلنگن اولوشگه اېگه. اعتبارگه مالک جهت شوکی، اۉزبېک، تورکمن، هزاره و عرب قوملریدن هېچ کیم بو تۉقّیز ولایتده والی صفتیده تعیینلنمهگن.
«اۉزبېک تیوی» تېکشیرووی نتیجهسیگه کۉره، طالبان اۉز حکومتیده برچه قوملرگه اولوش بېریلگندېک کۉرسهتیش اوچون شمالي و شِمال-شرقي ولایتلرده والی اۉرینباسرلیک لوازملرینی اساسا تاجیکلر و اۉزبېکلرگه بېرگن. اما تورکمن، هزاره، ایماق و عرب اېلتلریدن بیرارته هم کیشی حاکم اۉرینباسری صفتیده فعالیت یوریتمهیپتی. معلوماتلرگه کۉره، حاضرده آلتی نفر اۉزبېک ملتیگه منسوب، ایکّی نفر پشتون و بیرته تاجیک والی اۉرینباسری موجود.
«اۉزبېک تیوی» تحلیلیگه کۉره، افغانستان نینگ شمالي و شِمال-شرقي تۉقّیز ولایتیدهگی 246 ته دولت ادارهسیده پشتونلر اېنگ کتّه اولوشنی اېگهلهگن. معلوماتلرگه کۉره، پشتونلر 132 ته لوازمنی (53،66 فایز) اۉز قۉللریده اوشلب توریبدی. اولردن کېین تاجیکلر 54 ته لوازم (21،95 فایز)، اۉزبېکلر 45 ته لوازم (18،29 فایز)، عربلر 9 ته لوازم (3،66 فایز)، تورکمنلر 5 ته لوازم (2،03 فایز) و ایماق وکیللری 1 ته لوازم (0،41 فایز) بیلن قید اېتیلگن. تدقیقاتده تأکیدلنیشیچه، هزارهلردن بیرار کیشی بو ولایتلردهگی دولت ادارهلری رهبرلیگیگه تعیینلنمهگن و اولر بوتونلهی چېتلهتیلگن.
نتیجهلر شونی کۉرسهتهدیکی، تومن (اولسواللیک) درجهسیده هم طالبان حاکمیتی قومی تفاوتلر بیلن چوقور بېلگیلنماقده. اۉرگنیلگن 98 ته تومن حاکمیدن تاجیکلر 35 ته لوازمنی (35،71 فایز)، پشتونلر 30 ته لوازمنی (30،61 فایز)، اۉزبېکلر 19 ته لوازمنی (19،39 فایز)، تورکمنلر 7 ته لوازمنی (7،14 فایز)، ایماق و عربلر هر بیری 3 ته لوازمنی (3،06 فایز) اېگهلهگن. هزارهلر اېسه اتیگی 1 ته لوازم (1،02 فایز)گه اېگه بۉلیب، فقط سرپل ولایتیده بیرته اولسواللیک حاکملیگی اولرگه بېریلگن. بو اېسه بلخ، سرپل و بغلان ولایتلریده هزارهلرنینگ کېنگ ترقهلگنلیگیگه قرهمهی، اولرگه امکانیت بېریلمهگنینی کۉرسهتهدی. اوشبو حالت طالباننینگ «همهشمول حکومت» دعوالری بیلن کېسکین ضد کېلهدی.
بلخده طالبلر والیسی حاجی یوسف وفا طالبان رهبرینینگ یقین آدملریدن دیر/ طالبلر
بدخشاندن فاریابگچه
طالبان تامانیدن بدخشان ولایتیگه والی اېتیب تعیینلنگن محمد ایوب خالد پشتون ملتیگه منسوب بۉلیب، قندهاردن کېلگن. او طالبان نینگ قندهاردهگی حاکمیت دایرهلری و گروه رهبرینینگ ادارهسی بیلن یقینلیگی سببلی بو لوازمگه قۉییلگن. محمد ایوبخالد اوّل طالباننینگ جَنوبدهگی مشهور قوماندانی ملا داداللهنینگ یقین آدمی بۉلگن. دادالله 2007-ییلده امرکیا همده بریتانیا مخصوص کوچلری هجومیده اۉلدیریلگن.
بدخشان اساسا تاجیک ملتیگه منسوب اهالینینگ یشش منطقهسی حسابلنهدی. طالبان حاکمیتینینگ دستلبکی ایکّی ییلی دوامیده بو ولایتنی طالبان مرکزی کوچلر باش قوماندانیقاری فصیحالدین فطرت نینگ یقینلری باشقرگن. اما «اسلامي دولت» (داعش) هجوملری کوچهیگچ، فصیحالدین نینگ یقین آدمی بۉلگن امانالدین منصور لوازمیدن آلینیب، اۉرنیگه محمد ایوبخالد تعیینلندی.
بدخشان والیسینینگ اۉرینباسری قاری امینالله طیب اۉزبېک ملتیگه منسوب بۉلیب، تخار ولایتیدن. او ایلگری طالبان نینگ 313-مرکزي قوماندانی اۉرینباسری صفتیده فعالیت یوریتگن. شونگه قرهمهی، بدخشان ولایتیدهگی طالبان مأموري توزیلمهسیده تورکمن، هزاره، عرب و ایماق اېلتلریدن بیرار نماینده هم یۉق. شونینگدېک، بو ولایتدهگی اولسواللیکلر حاکملری آرهسیده هم اوشبو قوملردن هېچ کیم موجود اېمس.
تخار ولایتیگه یېتّی آی مقّدم طالبان رهبری بویروغی بیلن مولوي سمیعالله حزبالله حاکم اېتیب تعیینلنگن. او ایلگری قندهارده طالبان پولیس قوماندانی بۉلگن. حزبالله پشتون ملتیگه منسوب و قندهاردن بۉلیب، طالبان رهبری نینگ اېنگ یقین آدملریدن بیری سنهلهدی.
تخار والیسی نینگ اۉرینباسری محمد نادر حقجو اۉزبېک ملتیگه منسوب بۉلیب، سرپل ولایتیدن کېلگن. او ایلگری طالبان نینگ سرپل ولایتیدهگی والی اۉرینباسری لوازمیده ایشلهگن و طالبان نینگ باش وزیر اۉرینباسری عبدالسلام حنفی نینگ یقین آدمی حسابلنهدی. اما تخار ولایتیده هم تورکمن، هزاره و ایماق قوملریدن بیرار کیشی مأموري توزیلمهلرده یاکه رهبرلیک لوازملریده اشتراک اېتمهیدی
بلخده طالبلر والیسی حاجی یوسف وفا طالبان رهبرینینگ یقین آدملریدن دیر/ طالبلر
بدخشاندن فاریابگچه
طالبان تامانیدن بدخشان ولایتیگه والی اېتیب تعیینلنگن محمد ایوب خالد پشتون ملتیگه منسوب بۉلیب، قندهاردن کېلگن. او طالبان نینگ قندهاردهگی حاکمیت دایرهلری و گروه رهبرینینگ ادارهسی بیلن یقینلیگی سببلی بو لوازمگه قۉییلگن. محمد ایوبخالد اوّل طالباننینگ جَنوبدهگی مشهور قوماندانی ملا داداللهنینگ یقین آدمی بۉلگن. دادالله 2007-ییلده امرکیا همده بریتانیا مخصوص کوچلری هجومیده اۉلدیریلگن.
بدخشان اساسا تاجیک ملتیگه منسوب اهالینینگ یشش منطقهسی حسابلنهدی. طالبان حاکمیتینینگ دستلبکی ایکّی ییلی دوامیده بو ولایتنی طالبان مرکزی کوچلر باش قوماندانیقاری فصیحالدین فطرت نینگ یقینلری باشقرگن. اما «اسلامي دولت» (داعش) هجوملری کوچهیگچ، فصیحالدین نینگ یقین آدمی بۉلگن امانالدین منصور لوازمیدن آلینیب، اۉرنیگه محمد ایوبخالد تعیینلندی.
بدخشان والیسینینگ اۉرینباسری قاری امینالله طیب اۉزبېک ملتیگه منسوب بۉلیب، تخار ولایتیدن. او ایلگری طالبان نینگ 313-مرکزي قوماندانی اۉرینباسری صفتیده فعالیت یوریتگن. شونگه قرهمهی، بدخشان ولایتیدهگی طالبان مأموري توزیلمهسیده تورکمن، هزاره، عرب و ایماق اېلتلریدن بیرار نماینده هم یۉق. شونینگدېک، بو ولایتدهگی اولسواللیکلر حاکملری آرهسیده هم اوشبو قوملردن هېچ کیم موجود اېمس.
تخار ولایتیگه یېتّی آی مقّدم طالبان رهبری بویروغی بیلن مولوي سمیعالله حزبالله حاکم اېتیب تعیینلنگن. او ایلگری قندهارده طالبان پولیس قوماندانی بۉلگن. حزبالله پشتون ملتیگه منسوب و قندهاردن بۉلیب، طالبان رهبری نینگ اېنگ یقین آدملریدن بیری سنهلهدی.
تخار والیسی نینگ اۉرینباسری محمد نادر حقجو اۉزبېک ملتیگه منسوب بۉلیب، سرپل ولایتیدن کېلگن. او ایلگری طالبان نینگ سرپل ولایتیدهگی والی اۉرینباسری لوازمیده ایشلهگن و طالبان نینگ باش وزیر اۉرینباسری عبدالسلام حنفی نینگ یقین آدمی حسابلنهدی. اما تخار ولایتیده هم تورکمن، هزاره و ایماق قوملریدن بیرار کیشی مأموري توزیلمهلرده یاکه رهبرلیک لوازملریده اشتراک اېتمهیدی
اۉتگن ییلی طالبان محمدخان دعوتنی قندوز ولایتیگه والی اېتیب تعیینلهگن. او پشتون ملتیگه منسوب بۉلیب، قندهاردن کېلگن و طالبان رهبری ملا هبتالله آخوندزاده نینگ یقین آدمی حسابلنهدی. والی اۉرینباسری صفتیده حبیبالرحمان صاحب فعالیت یوریتماقده. او هم قوندوزلیک پشتونلردن بیری. قوندوز ولایتیده تورکمن، هزاره، ایماق و عرب اېلتلریدن بیرارته هم کیشی محلي باشقرووده اشتراک اېتمهیدی. حاکمیت اساسا پشتون طالبانلرنینگ قۉلیده جمعلنگن. 36 ته دولت ادارهسیدن 33 تهسی پشتونلر تامانیدن، 2 تهسی اۉزبېکلر تامانیدن، 1 تهسی اېسه تاجیکلر تامانیدن باشقهریلماقده.
بغلان ولایتیده والیلیک لوازمینی پشتون ملتیگه منسوب و افغانستاننینگ جَنوبي ولایتلریدن کېلگن عبدالرحمن حقّاني اېگهلهگن. اونینگ اۉرینباسری همایون جهاديار هم پشتون ملتیدن. بغلان ولایتیده هم تورکمن، هزاره، ایماق و عرب قوملریدن بیرار کیشی دولت باشقرووی یاکه اولسواللیک حاکملیکلریده اشتراک اېتمهیدی. برچه حاکمیت تۉلیق پشتون طالبانلرنینگ قۉلیده تۉپلنگن.
طالبان رهبری ملا هبتالله آخوندزاده اۉزینینگ اېنگ یقین آدملردن بیری حاجی یوسف وفانی بلخ ولایتیگه حاکم قیلیب تعیینلهگن. او نۉرزي قبیلهسیدن چیققن پشتون بۉلیب، طالباننینگ جَنوبدهگی مشهور حربي یېتکچیلریدن سنهلهدی، اینیقسه قندهارده مشهورلیککه اېریشگن. او طالبان ایچیده «قندهارنینگ غالبی» صفتیده تنیلگن. محلي منبعلرگه کۉره، شمالي ولایتلر حاکملری نارسمي طرزده اۉز گزارشلرینی بیرینچی نوبتده حاجی یوسف وفاگه تقدیم اېتیشهدی، سۉنگ او اولرنی طالبان رهبری ادارهسیگه قندهارگه یوبارهدی.
ایکّی یریم ییل آلدین یوسف وفا نینگ والی اېتیب کېلیشی بیلن بلخ ولایتیدهگی طالبان حاکمیتی نینگ قوم ترکیبی کېسکین اۉزگردی. شو دوردن بېری پشتون طالبانلرنینگ تأثیری کېسکین آشیب، باشقه قووملرنینگ اولوشی چېکلنگن. طالبان ملا ملا نورالهادی ابو ادریس اسملی اۉزبېکنی بلخ حاکمی نینگ اۉرینباسری قیلیب تعیینلهگن بۉلسهلر-ده، «اطلاعات روز» گزېتهسیگه گپیرگن منبعلر اونینگ حاکمیتده هېچ قندهی مثبت تأثیر کوچیگه اېگه اېمسلیگینی و فقط رمزي لوازم اېگهللب تورگنینی تأکیدلهگن.
موجود تدقیقاتلرگه کۉره، بلخدهگی 46 ته محلي اداره رهبرلیگیدن پشتونلر 78،26 فایزینی اېگهلهگن. تاجیکلر اتیگی 8،7 فایز، اۉزبېکلر، تورکمنلر و عربلر هر بیری 4،35 فایز اولوشگه اېگه. ایماق و هزارهلر اېسه عموماً کیشی نمایندهلیک قیلمهیدی.
قاری گُلحیدر شفق، پشتون ملتیدن و نورستان ولایتیدن بۉلیب، ایکّی ییلدن بویان جوزجان ولایتیده طالبان والیسی صفتیده فعالیت یوریتماقده. او طالباننینگ قندهاردهگی قرار قبول قیلیش دایرهلری بیلن یقین و مستحکم علاقهگه اېگه.
جوزجاندهگی طالبان باشقروو توزیلمهسیده هزاره و ایماق قوملریدن بیرارته هم نماینده یۉق. برچه حاکمیت تۉلیق طالبان، اینیقسه پشتونلر نینگ قۉلیده جمعلنگن.
سرپل طالبان حاکمیتیده یگانه ولایت بۉلیب، بو یېرده ایماق اېلتیدن بیر شخص حاکم لوازمیگه تعیینلنگن. مولوي ظریف مظفر، ایلگری طالبان مدافعه وزیری اۉرینباسری بۉلگن، حاضرده ولایت والیسی صفتیده ایشلهماقده. اوندن آلدین محمد یعقوب عبدالررحمن اکه حاکم اېدی، اما او طالبان ایچیده سراجالدین حقّاني باشچیلیگیدهگی حقّاني ترماغیگه یقینلیگی سببلی ملا هبتالله آخوندزاده تامانیدن لوازمیدن آلیندی. سرپل حاکمی نینگ اۉرینباسری ملا خال محمد حقّاني، اۉزبېک ملتیدن و تخار ولایتیدن. او ایلگری هم طالبان نینگ تخاردهگی حاکم اۉرینباسری لوازمیده ایشلهگن.
سمنگان ولایتیگه طالبان تامانیدن والی اېتیب مولوي شعیب رسالت تعیینلنگن. او تاجیک ملتیدن و فاریاب ولایتیدن. محلي منبعلر اونینگ سِراجالدین حقّاني رهبرلیگیدهگی حقّاني ترماغی بیلن یقین علاقهسی بارلیگینی بیلدیرهدی. حاکم اۉرینباسری لوازمینی اېسه بغلان تاجیکلریدن بۉلگن مولوي دادخدا خادم اېگهلهگن.
فاریاب ولایتیگه تخمیناً 15 آی آلدین ملا عبدالاحد فضلي حاکم اېتیب تعیینلنگن. او پشتون ملتیگه منسوب بۉلیب، مملکت جَنوبیدهگی هلمند ولایتیدن کېلگن و طالبان رهبریتیگه تۉلیق صادقلیگی بیلن تنیلگن. محلي منبعلر نینگ ایتیشیچه، فضلي ولایتده پشتونلرنینگ سیاسي و اجتماعي تأثیرینی کوچهیتیریشگه اینتیلماقده همده باشقه اېلتلرگه، اینیقسه اۉزبېکلرگه نسبتاً کمسیتووچی سیاست یوریتماقده.
بېش آی آلدین نصرالله فیضاني فاریاب والیسی نینگ اۉرینباسری صفتیده تعیینلنگن. او اۉزبېک ملتیدن و سمنگان ولایتیدن.
قبیله حاکمیتی و طالب معیاری
طالبان حاکمیتی تۉلیق حالده پشتون-طایفهلی طالبان تامانیدن باشقریلهدی و یېتکچیلیک قیلینهدی. سۉنگّی تۉرت ییل ایچیده، بو گروه ینه افغانستانگه حکمران بۉلگچ، اونینگ ایچکی قبیله توزیلمهسی نهفقط سهقلنیب قالگن، بلکه ینه-ده کوچهیگن. حتی اهالیسی کۉپچیلیکنی ناپشتونلر تشکیل اېتگن ولایتلرده هم طالبان حاکملری و یوقاری مرتبهلی عملدارلرینی پشتونلر آرهسیدن تعیینلهگن.
اگر طالبان حاکمیتیده شریک بۉلگن پشتونلر حقیده گپیریلسه، بونده نظرده توتیلگنی طالبان اعضاسی بۉلگن یاکه بو گروه رهبرلری و قوماندانلری بیلن یقین علاقهگه اېگه بۉلگن پشتونلردیر. طالبانگه علاقهسی بۉلمهگن یاکه اولرنی قۉللب-قوّتلهمهگن پشتونلر اېسه، بو توزیلمهده مطلقا اۉرین تاپمهگن.
طالبان حکومتیده یوقاری لوازملرگه اېریشیش نینگ اساسي مېزانی اوشبو گروه صفیده، اوّلگی حکومت و غرب اتفاقچیلریگه قرشی جنگ قیلگنلیک تجربهسی دیر. شو باعث، سۉنگّی ییللرده، حتی جمهوریت دوریده هم، طالبان تاجیکلر و اۉزبېکلر آرهسیدن هم جنگچیلر جلب قیلیشگه حرکت قیلگن. بوگون تاجیک و اۉزبېک طایفهلرنینگ طالبان توزیلمهسیدهگی رۉلی عیناً شو اوروشدهگی اشتراکلری طفیلی یوزهگه کېلگن.
بونگه قرشی طرزده، طالبان حربي توزیلمهسیده دېیرلی اشتراک اېتمهگن هزارهلر بوگون بو گروه حکومتیده عموماً اۉرین آلمهگن. طالبان آچیقچهسیگه حاکمیت مېزانینی اوشبو گروه صفیده جنگ قیلیش بیلن بېلگیلب قۉیگن و هزارهلر کېنگ کۉلمده اوروشده قتنهشمهگنلری اوچون حکومت توزیلمهسیدن بوتکول چیقریب تشلنگن.
طالبان حاکمیتی نینگ ایلک کونلریده اوشبو گروهدهگی یگانه مشهور هزاره قوماندان مهدي مجاهد بامیان ولایتیده طالباننینگ استخبارات باشلیغی لوازمیده ایشلهگن اېدی. بیراق، آرهدن کۉپ اۉتمهی، او لوازمیدن چېتلهتیلدی و سرپل ولایتی نینگ بلخاب تومنیگه باردی همده او یېرده طالبانلرگه قرشی قوراللی قرشیلیک باشلهدی.
مهدي مجاهد طالبانلرنی قبیله انحصاری و هزارهلرنینگ چېتگه سوریب تشلنیشیده عیبلهدی. او جنگلردن کېین هراتگه قاچدی، اما اوچ ییل اوّل اېران تامان یۉل آلهیاتگنده، اسلام قلعه چېگره پوستهسیده طالبان تامانیدن اۉلدیریلدی. بو واقعه شونی کۉرسهتدیکی، هزارهلر نهفقط طالبان حکومتیده اۉرین آلمهگن، بلکه اولرنینگ حاکمیت توزیلمهسیده اشتراک اېتیش اورینیشلری هم باستیریش و یۉق قیلیش بیلن یکونلنهدی.
حاضرگی پیتده طالبان حکومتیده فقط اوچ نفر هزاره وزیر اۉرینباسری صفتیده فعالیت یوریتماقده: عبدالطیف نظری طالبان نینگ اقتصاد وزیری نینگ اۉرینباسری، مدار علی کریمی شهر قوریش وزیرلیگی نینگ اۉرینباسری، حسن غِیاثي ساغلیقنی سقلش وزیری نینگ اۉرینباسری. بیراق ولایتلر درجهسیده بیرار هزاره نه حاکم، نه پولیس قوماندانی و نه باشقه یوقاری لوازمگه تعیینلنگن. اوشبو اوچ اۉرینباسرنینگ اۉرنی هم بوتونلهی رمزي و تشریفاتي بۉلیب، اساسا طالبانلر اۉز حکومتیده هزارهلرگه هم اولوش بېریلگنینی کۉرسهتیش اوچون ایشلهتیلماقده.
