یازووچی: محمدعالم کوهکن
بیرینچی بۉلیم
کۉپ ییللر آلدین دولت رادیو تلویزیونی آرقلی ساعت سکیزده خبرلر بۉلیمیده بعضن «محمدالله وطندوست معین نشراتی وزارت اطلاعات و کلتور» دېگن آتنی اېشیتیب بارردیم و اونینگ ایریم فرهنگی مراسملرده قتنهشگنینی کۉرردیم . ایریم دوستلریم وطندوست اۉزبېکلریمیزدن سرپلدن بۉلهدی دېر اېدیلر. اوزاق ییللر سیاست و دولتچیلیکدن محروم قالدیریلگن مملکت اۉزبېکلریدن بیری هم حکومتنینگ مهم ادارهلریدن بیریده تعیینلنسه خرسند بۉلردیک.
مېن بیرینچی مرته وطندوستنی شبرغان شهریده یقیندن اوچرهتیب تنیشگن اېدیم. شبرغانده او افغانستان ملی اسلامی جنبشینینگ فرهنگی مسوولی اېدی و مېن اېسه رهبرنینگ مطبوعات ادارهسی مسوولی بۉلیب ایشلردیم، هر کون بۉلمسه هم هر بیر نېچه کونده یقیندن کۉریشیب تورردیک، قاورماچ (غورماچ)ده جنگ جبهه چیزیغی شکستلندی، بیر نېچه کون ایچیده فاریاب هم اولر اشغالیگه اۉتگن اېدی. مېن، محمدالله وطندوست و رحمتلی استاد هدایتالله هدایت بیر موترده شبرغاننینگ تیک اوچرلر قۉنلغهسیگه باردیک، محمد هاشم اۉرتاق و باشقه نېچه کیشی یېتیب کېلدیلر، چرخلری ایلهنیب تورگن هلیکوپتر اوچماقچی بۉلیب تورگن اېدی. همه تیک اوچرگه جایلشدیک، آقچهدن اۉتهیاتگنده پیلوتلر دوستیمنینگ قالگنینی ایتیب تیک اوچرنی شبرغان نینگ قۉنلغهسیگه قۉندیریشگه مجبور بۉلدیلر. دوستیم کېلیب مېن بیلن وطندوستدن باشقه کیشیلرنی هلیکوپردن توشیریب اۉزی بیلن موترلرده کېلگن ایریم قوماندانلرینی تیک اوچرگه چیقردی. خلاصه توشدن کېین حیرتانگه باریب جایلشدیک، رهبر بیر مرته سورخاندریاگه اۉتماقچی بۉلدی، مېنیمچه اۉزبېکستان چېگرهچیلری رخصت بېرمهدیلر. کېین او هلیکوپترده سید کامل، عالم رزم، هاشم اۉرتاق، استاد هدایت سمنگانگه اوچیب کېتدی، شبرغاندن دوستیم بیلن حیرتانگه کېلگنلردن مېن، وطندوست و انجنیر جمال قالگن اېدیک. دوستیم بیزگه: بوندن کېین تاغلرده جبههده بۉلهمن، مېنگه فرهنگیلرنینگ کېرهگی یۉق، کوهکن بیلن وطندوست ترمزگه اۉتیب باریب مېنینگ اوییمده جالشسینلر دېدی. پولیمیز یۉق اېدی، رزم هر بیریمیزگه بیر مینگ دالردن آلیب بېردی. امنیتی مسووللریدن پاسپورتلریمیزنی عبادالله عباد ویزه آلیش اوچون سورخان دریاگه آلیب کېتگن اېدی. ویزه تیزده کېلمهدی، مزارشریف طالبلر قۉلیگه اۉتدی، حیرتانده قالیش بیزگه خطرلی اېدی.
اېرتهلب وقت وطندوست بیلن پیاده تاشقرغانگه جۉنب کېتدیک، اسد آیی یۉل اوزاق و هوا جزیرمه ایسیق اېدی. پشیمان بۉلیب حیرتانگه قهتیب کېدیک، کېچه وطندوست نینگ تنیشلریدن شکور دبیر دېگن بیر روشنفکرنینگ اوییده قالدیک، تونده اۉز ارا صحبتلشیب کلدارگه و او یېرده محلی ترکمن قوماندان بیری ملا ولی همکارلیگی بیلن قوملی دشت آرقلی تاشقۉرغانگه اۉتیب باریش اوستیده کېلیشدیک. اېرتهلب بامداد نمازینی اۉقیب حیرتاندن کلدارگه قرهب پیاده یۉلگه چیقدیک. آمو دریانینگ یان یانیدن هر خیل گیاهلر اۉسیب اَیریملری قوریب-قاوجیرهب یاتگن یاوایی طبیعت کۉکسینی باسیب بارماقده اېدیک. توش چاغی بیر قیشلاققه باریب قالدیک، محلی تورکمنلر بیزنی خوش قرشیلب بار و یوقلرینی دسترخوان اوستیگه آلیب کېلدیلر، او ېیردن شامگچه کلدار مرکزی بازاریگه یېتیب باردیک. مسجد ده نمازنی اۉقیب، رستورانده نان یېماقچی بۉلدیک. رستورانچیدن بیزگه خوراز گوشتیدن شوروا پیشیریب بېریشی سۉرهدیک. خواز گوشتی کۉپ قیمت اېکن، شیرین چای بیلن نان یېدیک. کېچهنی مسجدنینگ حجرهسیده تانگآتدیردیک، ملا ولی نینگ اویی انچه یۉل اېدی، شامگه یقین ساعتلرده او یېرگه یېتیب باردیک، ملا ولی بیلن اۉتیریب صحبتلشدیک، بیز قندهی کېلگنیمیزنی بېکیتمهی اوندن بیزنی دشت آرقلی تاشقۉرغانگه یېتکزیشگه یاردم سۉرهدیک. او، بیزگه ایکی اېشک و بیر کیشی یۉللاوچینی اختیاریمیزگه قۉیدی، 1377 ییلی 21 اسد کېچه یریملرده قومانداننینگ اوییدن تاشقۉرغانگه یۉل آلدیک، رهنمامیز بۉیی بلند، گودهلیک بیر کېکسه تورکمن اېدی. او اۉز اېشگیگه مینیب بیزدن انچه ایلگری بارر اېدی، بیز اېسه تیشیگه ارپه تېگمهگن ضعیف بیر اېشکنی نوبت بیلن مینیب بارردیک.
کلدار قیشلاقلریدن اوزاقلشیب بارماقده اېدیک که، کوچیکلر هوره باشلهدی، اوزاق ییللردن بېری اېشک مینیب کۉرمهگن جناب وطندوست اېشک نینگ جُولی و تۉقیمی بیلن آغدریلیب توشیب کېتدی. مېن پیاده یوریب انچه ایلگریلهگن اېدیم. قهیتیب وطندوستنینگ یانیگه کېلدیم. بیرگهلشیب جول و تۉقیمنی اېشکنینگ آرقهسیگه قۉیدیک، قرهب کۉرسک اېشک نینگ اَییلی هم اوزیلگن اېکن، ناچار مېن بیر نېچه کون آلدین باشیمگه اۉرهگن ینگی «پلاوی» ایپک سلهمنی اییل قیلیب اېشککه تاقدیم. ینه ایستمهگن سفریمیزگه دوام اېتدیردیک. قویاش شرق تاماندن اېندی چیقهیاتگنده چرچب – هاریب تاشقۉرغاننینگ خرمنلری و دهقانلری کۉزگه کۉرینهدیگن یېرگه یېتیب باردیک. رهنمامیر تجربهلی شخص بۉلگنی اوچون بۉلسه کېرهک اونینگ یانیده بیر قومغان سوو بیر نېچه نانی بار اېکن. او بیزگه میداندهگی قوریب یاتگن پخللرنی ییغیب، چای قهینهتیب بېردی، کېن او بیلن خیرلشدیک، مېن و وطندوست تاشقۉرغان مرکزیگه یېتیب باریش فکریده اېدیک، قهیېرگه باریشیمیزنی بیلمهی ینه یۉلگه چیقدیک. ایاقلریمیز شیشیب غلاوجه اورگن اېدی، آقسب – آقسب ایاق باسردیک،.بیر آز ایلگری باریب دهقانلر اۉتیب قیتهدیگن یۉل چېکّهسیده قچانلر قوریلگن اوستی آچیق بیر چاردیوار ایچکریسیگه باردیک و دیوار سایهسیده اۉلتیریب دم آلدیک. بیر محل ېیلکهسیده تېمیر شاخه کۉترگن بیر کیشی بیز تامان کېلیب اۉزینی تنیتدی، آتی اقبال اېکن، جهاد دوریده قوماندان معلم عبدالرزاق کمیتهسینینگ لوژستیک مسوولی بۉلگنینی ایتدی. او بیزدن: «بو یېرلرده نیمه قیلهسیز، مېن مشکللریزنی بیلهمن. یورینگلر پالیز باشیدهگی دهقانلریم یانیگه بارهمیز،» دېدی و ینه اۉز سۉزیگه دوام اېتدیریب: «سیزلر کېچه تاشقۉرغان تاغیدن آشیب آیبېک شهریگه باره میز دېدیزلر، کېچه اویاققه تورسین کوندوز کونی او تاغدن آشیب اۉتیش قیین، تاغده هر خیل ییرتقیچ حیوانلر بار. مېن سیزلرنی حیرتاننینگ سه راهیسیگه یقین تورهدیگن اۉزبېکلرنینگ دهنو قیشلاغیگه یېتکزه من. قوملریزدن حاجی محمد رسول و بابه باتور نفوذلی شخصلر او یېرده تورهدیلر، اولردن بیری سیزگه یاردم بېرهدیلر،»دېدی.
اقبال، دهقانلریدن بیریگه بولرگه ایاق کۉیر کۉیمس ایسیق شۉرابه قیلیب بېرینگلر، آیاقلری کۉپ آزرده بۉلگن، توزلی ایسیق سووگه قۉییب اۉلتیرسهلر یخشی بۉلیب قالهدی،» دېدی. آیاقلریمیزنی یریم ساعتچه بیر کته ایدیشدهگی توز سوویگه قۉییب توردیک. کېین دهقانلر پیشیرگن شوروانی بیرگهلیکده یېدیک، اېندی پیشگن مزهلی قاونلردن تناول قیلیب، بیر آز تینچیدیک، کېچه اېرتهگچه راحت اوخلهدیک. اېرتهسیگه دوستیمیز اقبال بیزگه ایکی اېشک بېریب بیر رهنما قۉشدی. اۉشه کونی بیز یۉلده اېدیک که، تاشقۉرغان طالبلر قۉلیگه اۉتدی. بو خبرنی اېشیتیب سمنگان مرکزیگه بارالمسلیگیزنی بیلیب مأیوس بۉلدیک. دهنو قیشلاقی تاشقۉرغان مرکزیدن اوزاق اېکن، عصر چاغی او یېرگه یېتیب باردیک، حاجی رسول تاپیلمهدی، بابه باتورنینگ حویلیسیگه باردیک، او هم جنبش عسکرلریدن بۉلگن عبدالرحمن آتلی ییگیت فرزندینی اختریب تاشقۉرغانگه کېتگن اېکن، وطندوست بیلن مهمانخانهده اۉلتیرگن اېدیک که، بابه باتور عبدالرحمن نی تاپیب کېلدی، او بیز بیلن تنیشدی و «مهمان عزیز خدا» دېب بیزنی کوتیب آلدی، بیز اونگه حقیقی کیملیگیزنی ایتمهسک او نیمه اوچون بو یاقلرده یورگنیمیزنی سېزدی. و هر قچان قۉرقمسلیککه تشویق قیلردی. شامده بیزگه شیرداغ قیلیب بېردی، نان تۉغرهب یېدیک.
بابه باتور اېرتهلب بیزنی قیشلاغی یانیده بۉلگن پالیزی و او جایده تورهدیگن دهقانلری کپهسیگه آلیب باردی، بیر نېچه کون او یېرده قالدیک، اۉشهکونی بابه باتور گرگ علی دېگن دهقانی گه مېنگه اشاره قیلیب، منه شو بېدولت نی ساچینی قیریب تشله دېدی. بو گپنی اېشیتیب کیشیگه سېزدیرمسدن بیر آز خفه بۉلدیم، بېدولت بۉلمسهم شوندهی بیر وضعیتگه توشر مېدیم، مېن قهیېرده و بالهلریم قهیېرده دېب آه چیقاردیم. ینه بیر نېچه کون هم شو جایده قالدیک، بابه باتور بیزگه خبرلرنی اېشیتهسیزلر دېب، اوییدن بیر رادیو کېلتیریب بېردی، هر کونی BBC و مشهد رادیوسیدن خبرلرنی تینگلب بارردیک، ینه بیر کونی بابه باتورگه تاشقۉرغان تنگیسی نینگ شرقی تامانیدن سمنگانگه اۉتیشنینگ امکانی بۉلمهدی، اگر علاجی بۉلسه بیزنی تنگی نینگ غربی تامانیدن آیبېککه اۉتکزینگ دېب مراجعه قیلدیک، بابه باتور گه سیغینیب اۉلتیریشدن فایده یۉق، شو کیشی بیزنی مزارشریفگه جۉنتسه کته خذمت قیلگن بۉلردی دېدیم محمدالله وطندوستگه، مزارشریف، کېین شبرغان و او یېردن سرپلگه کېتیشیمیز تۉغریسیده کېلیشدیک. موضوعنی بابه باتور گه ایتدیک، او، اوبیزگه بوغدای خرمنیمدن قۉلگه کیریتگن محصولاتیمنی بوجی (قاپ) لرگه جایلشتیریب قۉیگنمن، بیران موتر تاپسم بوغدایلریم بیلن سیزلرنی هم مزارشریفگه جۉنته من، دېدی. اۉشه کونی توشدن اۉتگنده بیر مینی بوس تاپیب کېلدی، بیز موترده بوغدای قاپلری اوستیده اۉتیریب مزارشریف گه یېتیب باردیک شهرده وطندوست نینگ سرپللیک دوستلریدن بۉلگن اکه-اوگه حاجی نسیم و حاجی سلیم نینگ اوییگه مهمان بۉلدیک. اېرتهسی شبرغانگه جۉنب کېتدیک.
شبرغانده حلی تۉله قوریلمهگن اوییمگه جایلشدیک، ایشانچلی قۉشنیلریمدن بیرینی چقریب، شهر مرکزیده جنرال دوستیم امانت بېرگن اوییمده تورهدیگن تورموش اۉرتاغیم نسیمهخاننی کېلگنیمنی خبر قیلدیم. او چمهسی آلتی آی آلدین دنیاگه کېلگن اۉغلیم تویغونجاننی کۉتریب، اوکهسی گل علم بیلن کېلیب قالدی، او مېنی امان اېسن کۉرگنیدن خوش اېدی. تورموش اۉرتاغیم مېندن شبرغانده تورمهی سرپل نینگ کۉرهک قیشلاغیده دوستیم عبدالحی نینگ اوییگه باریشیمنی سۉرهدی. عبدالحی شبرغانده یخشی دوستیم و قۉشنیم اېدی، مېن حیرتانگه کېتمسدن بیر ایکی ساعت آلدین عایلهمنی عبدالحی نینگ تورموش اۉرتاغی بیلن اونینگ سرپلدهگی اوییگه جونتگن اېدیم، نسیمهخان وضعیت بیر آز تینچیگندن سۉنگ شبرغانگه کېلیب، آلدینگی اوییمده تورر اېکن. او مېندن بیر نېچه مرته سرپلده عبدالحی نینگ اوییگه باریشیمنی سۉرهگن اېدی.
محمدالله وطندوست فاریاب و هرات آرقلی پاکستانگه جونب کېتیشی ایلینجیده نفس آلردی. چونکه عایلهسی انچه آلدین پیشاورگه باریب قالگن اېکن. بیرکونی اېرتهلبب گل علم بیر موتر تاپیب کېلدی، و طندوست بیلن شبرغاندن عبدالحی نینگ اوییگه باردیک، او بیزنی دروازهخانهسی اوستیده قچانلر قوریلگن کیچیک بیر بالاخانه (مهمانخانه)سیده جایلشتیردی. بیر هفتهدن کۉپراق او یېرده قالدیک، تقریبن هر کونی عصر چاغی حویلی نینگ آرقه تمانیدهگی میدانگه چیقیب یورردیک، دریا یقین بۉلگنی اوچون دریانینگ ایلیق سوویگه کیریب یووینردیک، چمهسی هر کونی تورر جایی کۉرهککه انچه یقین تورگن ملاکریم (سرپللیک مشهور قیزیقچی) بیزنینگ یانیمیزگه کېلیب، قیزیق صحبتلری بیلن بیزنی توشکونلیککه توشرگه قۉیمس اېدی. بیر کون ملاکریم بیلن بیز سرپل تاغلری و چغچران آرقلی پاکستانگه جۉنب کېتیشیمیز تۉغریسیده مصلحت قیلدی. ملا «- اوندهی بۉلسه اول مېنینگ دوستلریمدن تاش قلعه قیشلاغیده حبیبالله بشر دوستنینگ اوییگه بارینگلر، او سیزلرگه یخشی کۉمک قیلهدی،» دېدی. او، بشر دوست گه بیر نامه یازیب وطندوستگه بېردی. موضوعنی عبدالحی گه ایتدیک، او، اېرته تانگ آتمسدن آلدین اوچ کیشی یقینلری بیلن بیزنی کۉرهکدن یَمچی تامان آلیب چیقدی (7- سنبله-1377)، اېشکلرگه مېنیب یمچیگه یېتیب بارگنیمیزدن کېین او بیزنی فاریابنینگ قۉرچی قیشلاغیگه یېتکزیب قۉییش اوچون بیر یۉلچی تاپدی، عبدالحی و قرنینداشلری بیز بیلن خیرلشیب قیشلاغیگه جۉنب کېتدیلر، ینگی رهنمانینگ اېشگی بار اېدی، مېن و وطندوست تاشلیق و پست و بلند یۉللرده پیاده یوریشگه مجبور اېدیک. اینیقسه سرپلنی قۉرچی قیشلاغیده اجرتهدیگن پستهمزار داوانیدن آشیب اۉتیش اۉته قیین اېدی. رهنما بیزنی شام چاغی قۉرچی وادیسینینگ کیریش جاییده اویی بۉلگن دوستینینک مهمانخانهسیگه آلیب باردی، اوزاق یۉل یوریب کۉپ چرچهگن اېدیک، اېرتهلب مېن و وطندوست حبیبالله بشر دوست نینگ قۉرچی بیلن قۉشنی بۉلگن تاش قلعهدهگی اوییگه بارماقچی بۉلیب یۉلگه چیقدیک، سۉرهی – سۉرهی تاپیب آلدیک. بشردوست اوییده یۉق اېکن، اۉغلی محمد آصف کوتیب آلیب بیزگه اېرتهنینگ چایینی تیارلب کېلدی، هاردیق چیقریش اوچون یانغاق درخت سایهسیدهگی سوپهده اۉخلب قالگن اېدیک. بیر محل اویغاندیک. بیزنی کوتیب تورگن حبیب الله بشر دوست کوتیب اۉتیرگن اېکن. بیز او بیلن کۉریشیب اۉزیمیزنی اونگه تنیشتیردیک و اونگه ملا کریم نینگ خطینی بېردیک. بیز اونگه نېگه سرپلدن کېلگنمیزنی ایتدی. او موضوعنی یخشی انگلب آلدی.
تاش قلعهدن پایدِهیک تامان
حبیبالله بشر دوست یازنهسی بابه رستمنی یۉللاوچی صفتیده بیز گه تنیشتیردی. اونینگ ایکی اېشگی بار اېدی، کېچه یریمدن اۉتگنده تاش قلعهدن دهیک قیشلاغیگه جۉنهدیک (14- سنبله- 1377). بیر نېچه دقیقه یۉل یوریب ایلگریمیزده تورگن داواندن آشیب اۉتدیک، تانگ آتماقده اېدی، تاغ نینگ ککلیکلری نینگ هر تاماندن اوچیشیب اۉزیگه خاص آهنگده سَیرهشی قولاقلر گه راحت بېرردی. حلی گرزیوان بیلن سرپل اۉرتهسیدهگی پُشته[1]ده اېدیک. بیر وقت قویاش اۉزی نینگ آلتین نورلرینی هر تمانگه ساچه بېردی، توستدن یۉلنینگ اۉنگ تامانیده دهقانلر بیر خرمنده شاخه تشلب تورگن اېدیلر. اولردن سوو سۉرهدیک، دلشاد دېگن بیر کیشی کېلیب بیز بیلن کۉریشدی، او بیزگه سوو اېمس اېندی قینهتیلگن چای و بوغدای نانی بېردی. او بیلن بیر نېچه دقیقه صحبت قیلدیک، مېن اونگه میمنهدن بۉلیشیمنی ایتگن اېدی، دلشاد بوندن بیر کون آلدین دوستیم نینگ قوماندانلریدن رحمت الله اۉز عسکرلری بیلن بیزنینگ آلدیمیزده دم آلیب گرزیوان تامان اۉتیب کېتدی، دېدی. مېن اونگه: او کیشی آتهمنینگ جییهنی بۉلهدی دېدیم.
او یېرده بیر آز دم آلیب ینه یۉلگه چیقدیک، دلشاد بیزگه «پایدهیک انچه اوزاق، سیزلر شام چاغی یېتیب باررسیزلر دېگن اېدی. یۉل یوردیک و یۉل یورسک هم مۉل یۉردیک، قویاش باتیشیدن آلدین پشته یۉلی هم تمام بۉلدی، بیز هم گاه پیاده و گاه اېشکده چقور بیر جرلیک آستیگه توشدیک، جر تگیده بیر آز یۉل یوریب، شامده پایدهیک قیشلاغیگه یېتیب باردیک. حبیبالله بشر دوست بیزگه او یېردهگی دوستلریدن قاضی غفور دېگن بیر کیشیگه تنیشتیریب خط بېرگن اېدی، قاضی خرمن ینچماقچی بۉلیب پشتهگه کېتگن اېکن، چارهسیزلیکدن اونینگ یقینلریدن عبدالرحمننینگ اوییگه باریب جایلشدیک. او بیلن تنیشیب عبدالرحمندن بیزنی مناسب یۉللر آرقلی چغچران یېتکزیشینی سۉرهدیک. او بیزگه سیزلرنی بیر رهنما قۉیب قاضی هییت چیراس منطقهسیگه یوباره من، فاریاب والیسیدن یۉل خطلریز که بار اېکن، قاضی هییت سیزنی مقصدگه یېتیشتیرهدی، دېدی. عبدالرحمن گه بیز اۉز ارا بیر مصلحت قیلهمیز کېین اېرتهلب سیزگه ایته میز دېدیک. او ایچکری اوییگه کېتدی، مېن و محمدالله طندوست مهمانخانهده قالدیک. مېن وطندوست گه قرهب: بیز آغیر وضعیتده روبهرو میز، عبدالرحمن نینگ اېتیشیچه آلدینلری جنبشگه طرفدار بۉلگن قاضی هییت طالبلرگه تسلیم بۉلگن، او بوندن بیر کون آلدین جنبش قوماندانلریدن گرزیوانلیک عبدالرحیم پهلواننی بیز تورگن قیشلاقده قندهارلیکلرگه توتیب بېرگن و… بیز اوچون اېنگ یخشی تنلاو تانگ آتمسدن بو یېردن چیقیب ینه تاش قلعهگه قیهتیب باریش دېدیم، او هم معقول دېدی. باشیمیزنی یاستیققه قۉیدیک، مېن قۉلیمده ساعت بار اېدی. اوخلهشیمدن یریم ساعت اۉتر اۉتمس وطندوست مېنی اویغانیب: ساعتگه قرهنگ قنی تانگ آتمهدیمی، دېدی. ارکین چراغ یاروغیده ساعتگه قرهسم، حلی انچه وقت اېکن، ینه اوخلهدیک. بیر آزدن کېین او ینه مېنی اویغاتدی، ساعتگه قرهسم آلدینگی اویغاتگنیدن ییگریمه دقیقه اۉتگن اېکن، چقور آه ترتیب اوخلهمچی بۉلگن وطندوست گه قۉلیمدهگی ساعتنی یېچیب بېردیم، کېین تینچ اوخلهدیم. سحر چاغی ملا، بامداد اذانینی ایتمسدن آلدین بابارستم بیلن بیر کون آلدین کېلگن ایزیمیزنی باسیب بارر اېدیک. شام چاغی تاش قلعه قیشلاغیده حبیبالله بشردوست نینگ حویلیسیگه کوتیلمهگن مهمان صفتیده کیریب باردیک، اونگه ایکی کونلیک نامؤفق سفریمیز حقیده معلومات بېردیک.
جنبشنینگ قۉرچیدهگی قوماندانی ملا محمدی اېندی حاکمیتگه اېریشگنلر طرفیدن بلچراغ اولسوالی اېتیب تعیینلنگن اېکن. بیز میزبانیمیزدن بیر التماس قیلسه ملا بیزنی اۉز موتریده میمنه نینگ هرات بندریدن اۉتکزیب قۉیسه بادغیس و هرات تامان اۉزیمیز کېتردیک، دېگن گپلرنی تیلگه آلدیک. چونکه میمنه شهری و اطرافیده مېنی تنیگنلر کۉپ بۉلیشی اوچون میمنه آرقلی هراتگه کېتیش خوفلی اېدی. تخمینن بیر هفته منطقه قوماندانی ملا محمدی ولایت مرکزیدن کېلیشینی کوتیب بشر دوستنینگ اوییده قالدیک، بیر نېچه دقیقه صحبتلشیب تورگن اېدیک که، بیر موتر بشر دوستنینگ دروازهسیگه کېلیب تۉختهدی. بیر آز هم قۉرقدیک، بیر نېچه دقیقهدن سۉنگ موتر جۉنب کېتدی. بشر دوست بیزنینگ یانیمزگه کېلیب: «برادرلر! قوماندان ملا محمدی اېدی، میمنهگه کېتگن اېکن، او یېرده استعفا قیلیب کېلیبدی، او سیزلردن خبردار اېدی، مېنگه: مهمانلرینگگه سلام ایت، اولر قۉرچیدن کېتسینلر، مېن اولرنینگ امنیتینی قیلالمهیمن» دېگن اېمیش.
مېن و وطندوست اۉز ارا مصلحت قیلیب کېچه تاش قلعه قیشلاغیدن سرپلگه کېتماقچی بۉلدیک، ینه بابه رستم بیزنی قارانغی تونده قورچینینگ اوزون وادیسیدن چیشقریشگه یاردم بېردی، (14-سنبله-1377) کېین مېن و وطندوست اېرتهلب تانگده پسته مزار داوانیگه یېتیب باردیک، کۉپ هاریگن اېدیک، بامداد نمازینی اۉقیب اویېرده تاش و کمر اوستیده تخمینن یریم ساعت اوخلهدیک. 14- سنبله بیز اوچون جوده مشقتلی کونلردن بیری اېدی، میرزا اۉلنگ بلند داوانیگه چیقیش آسان کېچمهدی، پیاده یۉل یوریب یمچی منطقهسیده بیر قودوقنینگ یانیده ایکی ساعت اۉلتیردیک، محلی اۉزبېکلر بیزگه چای و نان کېلتیریب بېردیلر. ساعت ایکده دم آلگندن کېین سرپل تامان جۉنهدیک، بیز ینه عبدالحی نینگ حویلیسیگه کیریب باردیک، او بیزگه بیز آز یېگولیک آلیب کېلدی، نامؤفق سفریمیز بارهسیده عبدالحیگه قیسقه – قیسقه اونگه معلومات بېردیک. وطندوست سرپل شهری وطنداشی بۉلگنی اوچون او سرپلگه جۉنب کېتدی، مېن اېسه دوستیم عبدالحی نینگ اوییده قالدیم، وطندوست باریده کمیده هر ایکی کونده بیر مرته ملاکریم بیزنینگ یانیمیزگه کولیب تورردی، اوزاق یقینلردن روایت قیلیب، باشیدن اۉتگن کولگۉلی گپلرنی ایتیب بیزنی کولدیرردی. او پیتلر زمانوی مبایل تیلفونلر یۉق اېدی، عبدالحی بازار کونلری سرپل شهریگه بارگنیده مېن بیلن اۉرتهسیده پیاملر المهشیب تورر اېدی. بیر نېچه کوندن سۉنگ عبدالحیدن شبرغانگه تورموش اۉرتاغیمگه مېنینگ یانیمه کېلیشی سۉرهب، پیام یوباردیم، او بیر کوندن سۉنگ بالهلریم بیلن عبدالحینینگ اوییگه کېلدی، اونده انیسه قیزیم، تېمور، کۉرهگان و تویغون اۉغیللریم انچه یاش اېدیلر. مېن اولرنی کۉریب کۉزلریم آیدینلشدی. میزبانیمز کته حویلیسی نینگ بیر اۉتاقینی بیزگه بېردی. عبدالحی نینگ عیالی مېنینگ تورموش اۉرتاغیم بیلن دوست بۉلدیلر، بیر کونی اونینگ یقینلریدن بیری نینگ اوییده تۉی اېدی، بیزنی هم سرپلدهگی تۉیخانهگه آلیب باریب کۉپ عزت و حرمت قیلدیلر. مېن وطندوست بیلن سرپل مرکزیگه جۉنب کیتهیاتگنده اونگه اگر مېن کۉرهکدن چیقیب شبرغان و یا باشقه تامان کېتماقچی بۉلسم سیزنی عبدالحی آرقلی خبردار قیلهمن، سیزهم سرپلدن کېتماقچی بۉلسنگیز کمیده بیر ایکی کون آلدین مېنگه پیام جونهتینگ دېدیم، موضوع اوستیده کېلیشگن اېدیک.
[1] . فاریاب ولایتی نینگ تاغلی حدودی گرزیوان اولسولوایلیگی نینگ بیر تمانیده جایلشگن بوغدای، ارپه،و…. اېکیشگه مناسب بۉلگن هکتار هکتار تېکیس یېرلر.
