رسول پارسی
بیر هفته دوامیده۰۳۱رقملی ریاست ده یکّه سلولده سهقلنیش، وقت جهتیدن قیسقه بۉلیشیگه قرهمهی، روحي تأثیری نقطهٔ نظریدن «آق قییناق» نینگ یارقین نمونهسی حسابلنهدی. بو توردهگی قییناقده محبوس نینگ تنهسی دېیرلی اهمیتسیز بۉلیب قالهدی؛ نشانگه آلینهدیگن
نرسه اېسه جسمدن هم کېنگراق بۉلیب، وقت، معنا، اۉزینی انگلش و انساني شخصیتنی اۉز ایچیگه آلهدی.
بېش مارچ۲۰۲۳-ییل، قیش نینگ سۉنگگی کونلریده، جاریکار شهریدن کابلگه قَیتهیاتگنیمده، کابل دروازهسی کیریشیده، خیرخانه منطقهسیده، مېن اۉتیرگن لیني موتر خوفسیزلیک کوچلری تامانیدن تۉختهتیلدی. دستلبکی تېکشیروودن سۉنگ موترگه رخصت بېریلدی، اما مېنی خوفسیزلیک پُستیگه آلیب کېتیشدی. طالبان قوماندانی و نقاب تقّن عسکرلری بیر-ایکّی ساعت دوامیده شخصیتیمنی انیقلش بیلن شغللنیشدی. سۉنگ کۉزلریم و قۉللریم باغلندی و آق رنگلی کرولا موتریده ۰۳۱-رقملی استخبارات ریاستیگه آلیب باریلدیم.
شو لحظهدن باشلب، مېنینگ حیاتیم مجبوري و اختیارسیز بیر یۉلگه اولاقتیریلدی؛ بو یۉل اۉن آلتی آی دوام اېتدی و بېش باسقیچلی کۉچیریش همده بېش خیل حبسخانه و قماقنی باشدن کېچیریشنی اۉز ایچیگه آلدی. ۰۳۱ریاستده بیر هفته یکّه کامرهده، ۰۴۰رقملی باشقرمه نینگ قتّيق قۉریقلنهدیگن خانهلریده قریب آلتی آی، ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ جنایت ایشلری بۉلیمی وقتینچهلیک سقلش جاییده، پلچرخیدهگی ایچکی ایشلر وزیرلیگی حبسخانهسیده و نهایت پلچرخی قماقخانهسی نینگ بېشینچی بلاکیده بۉلدیم. شو دور مابینیده آق، کول رنگ و قیزیل قییناقلر نینگ تورلی کۉرینیشلرینی باشدن کېچیردیم، کۉردیم و گواه بۉلدیم.
قییناق نینگ باشلنیش نقطهسی حتا یکّه سلولگه کیریشدن آلدینراق شکللنهدی. توتالیتار تیزیملر منطقیده قییناق فقط اقرار آلیش واسطهسی اېمس، بلکه آلدیندن بېریلهدیگن جزا یعنی جنایت اثباتلنیشیدن اوّل قۉللنیلهدیگن جزادیر. طالبان کبی دیني توتالیتار تیزیمده «عیبسیز گمان قیلینووچی» دېگن توشونچه اصلیده موجود اېمس؛ تیزیم تامانیدن حبسگه آلینگن هر بیر شخص اتوماتیک روشده عیبدار حسابلنهدی و درحال جزالنیش حالتیگه دوچ کېلهدی. مېنینگ یشب اۉتیلگن تجربهمگه کۉره، حبس نینگ ایلک آنلری دهشت و قۉرقووگه تۉله محیط یرهتیش بیلن باشلنهدی؛ بو محیط حقارتلی سۉزلر، تحقیرلاوچی مناسبت و شخصیتنی یېمیریش بیلن کېچهدی و اونی «آلدیندن قییناق» دېب اتش ممکن. بو باسقیچده انسان حلی یکّه سلولگه کیریتیلمهگن بۉلهدی، اما قییناق الّهقچان اونگه نسبتاً قۉللنیله باشلهیدی.
حبس شخصي بویوملر نینگ تۉلیق مصادره قیلینیشی و اولرنی سینچیکلب تینتوو قیلیش بیلن باشلنهدی، سۉنگره تېرگاو مرکزیگه کۉچیریلهدی. کۉچیریش یۉلی نینگ اۉزی هم قییناق نینگ بیر قِسمی حسابلنهدی؛ محبوس قۉل کیشنلنگن، کۉزلری باغلنگن و بعضاً باشیگه قاپ کيدیریلگن حالده ایکّیلمچی محیطگه — مثلاً، وقتینچهلیک سهقلش جایی یاکه قماقخانهگه آلیب باریلهدی. بو جریانده عاجزلیک، خوفسیزلیک نینگ یۉقلیگی و نظارتنی بوتونلهی یۉقاتیش حسی کېسکین کوچهیهدی، نتیجهده محبوس نینگ آنگی آلدیندن یکّه و روحي قییناقلرنی باشدن کېچیریشگه تیارلب قۉییلهدی.
یکّه سلوللر اۉز-اۉزیدن قییناق نینگ یقّال مثالِدیر. آق قییناق نینگ اېنگ مهم واسطهلریدن بیری شخصنی یکّه سلولگه قهمهب، سېزگی جهتیدن محروم قیلیش و مطلق ایزالیتسیه حالتینی یرهتیش دیر. انسان اجتماعي موجودات صفتیده جمعیتده باشقهلر بیلن مناسبت آرقهلی اۉزیگه خاص علاقهلر، شخصیت و معنا تیزیمینی شکللنتیرهدی؛ بو باغلنیشلر نینگ تۉلیق اوزیلیشی حبسگه آلینگن شخص نینگ روحیتیگه چوقور و ویرانکار ضربه بېرهدی.
اۉشه کون نینگ شام پیتیده، مېن فقط نامینیگینه اېشیتیب یورگن جایگه یکّه سلولگه کیردیم. بو مکانده نه ضربه کېرهک و نه قیچقیریق. اوزلوکسیز سکوت، نسبي قارانغاولیک، علاقه نینگ تۉلیق اوزیلیشی و مطلق معلقلیک، میشل فوکو «حاکمیتنی ایچکیلشتیریش» دېب اتهگن تأثیرنی حاصل قیلهدی. محبوس اېندی بیلمهیدی: کونمی یاکه تونمی؟ قچان سۉراق بۉلهدی؟ اونی کیمدیر اېشیتیپتیمی یاکه یۉقمی؟
فوکو نظریده، زمانهوي حاکمیت قماقخانهلرده زۉرآورلیک و قییناق نینگ آچیق بېلگیلرینی آلیب تشلش آرقهلی شخصنی باسیم یوکینی اۉزی کۉتریشگه مجبور قیلهدی. ۰۳۱-یکّه سلولده مېن بو تجربهنی اۉز جانیمده، گۉشت و تېریم بیلن حس قیلدیم. عقل اۉز-اۉزینی سۉراققه توته باشلهیدی؛ خاطرهلر قیته-قیته کۉزدن کېچیریلهدی، اعتقادلر، اخلاقي معیارلر و قدریتلر شبهه آستیگه آلینهدی، فکري و ایشانچگه دایر موضعلر لرزهگه کېلهدی.
یکّه سلوللرده نهفقط جزالش جایی، بلکه اطاعت لابراتوارسیدیر؛ بو یېرده محبوس مطلق یالغیزلیک حتا اېنگ قیمتگه توشهدیگن قییناق اېکنینی اۉرگنهدی. اۉشه بیر هفته ۰۴۰-رقملی باشقرمهدهگی کېینگی تیزیملی قییناقلر اوچون روحي-پسیکولوژیگ مقّدمه بۉلدی؛ بو تجربه حاکمیت تنهنی ساغلام سهقلب قالیشی، اما انسان نینگ معناسی، شخصیتی و اۉز قدر-قیمتینی حس اېتیشینی استه-سېکین یېمیریب باریشی ممکنلیگینی کۉرسهتدی.
مطلق یالغیزلیک؛ آق قیناقنینگ اېنگ یلنگغاچ و آشکارا قیافهسی
یکّه سلولده باشیمدن کېچیرگنلریم «آق»، یعنی یومشاق یاکه کۉرینمس قییناق توشونچهسی دایرهسیده تعریفلنیشی ممکن. واسطهلر عادي و اولرنینگ قیمتی نهایتده ارزان، اما تأثیری ویرانکاردیر. یکّه کامرهدهگی مطلق یالغیزلیک شونچهکه «یالغیز قالیش» اېمس، بلکه یۉق قیلینهیاتگنلیک تجربهسی دیر. مطلق یالغیزلیک بو انسان نینگ نه مراجعت قیلهدیگن کیشیسی و نه گواهی بۉلگن حالتی دیر؛ جواب بېرهدیگن آواز هم، موجودلیگینگنی عکس اېتتیرهدیگن نگاه هم یۉق. بو وضعیتده یالغیزلیک سویکنی تېشیب اۉتهدیگن بۉشلیققه ایلنهدی؛ اونده وقت چۉزیلهدی، معنا قولهیدی و آنگ مجبورن اۉزی بیلن گپلشیشگه، اۉزینی سۉراق قیلیشگه و حتا اۉز موجودلیگیدن شبههلنیشگه مجبور بۉلهدی. بو یالغیزلیک ساکن و آوازسیز حالده انساننی «هېچ نرسه بۉلمسلیک» نینگ هلاکتلی چېگرهسیگه آلیب بارهدی شوندهی بیر حالتکی، اونده سېن یۉق بۉلسنگ هم، دنیاده هېچ نرسه صادر بۉلمهیدیگندېک تویولهدی. عیناً منه شو کۉرینمس بۉلیب قالیش حسسی آق قییناق نینگ اېنگ چوقور و اېنگ ویرانکار قیافهسیدیر.
اوزلوکسیز سکوت، بېزاوته قیلووچی یاروغلیک یاکه بیر خیل، زېریکرلی یاریتیش، انساني علاقه نینگ تۉلیق اوزیلیشی همده اجتماعي و زماني مطلق معلقلیک، بولر نینگ برچهسی فوکو «حاکمیتنی ایچکیلشتیریش» دېب اتهگن حالتنی یوزهگه کېلتیرهدی؛ یعنی شوندهی بیر لحظه کېلهدیکی، حاکمیت اېندی زۉرآورلیکنی بېواسطه قۉللشگه محتاج بۉلمهیدی، چونکه محبوس نینگ اۉزی اۉز آنگی نینگ قماقبانیگه ایلنهدی.
وقت نینگ قولهشی «صفر ساعت» نینگ باشلنیشی
یکّه سلوللردهگی اېنگ دهشتلی ضربهلردن بیری وقتگه اوریلگن ضربهدیر. گۉیا وقت بیردن تۉختهب قالهدی؛ یاکه انیقراق ایتگنده، وقت نه اۉتهدی، نه تۉختهیدی، بلکه قولهیدی. گۉیا وقت اوزون، چۉزیلگن و چېکسیز نوبتگه ایلنهدی؛ نوبتده هېچ قندهی آلدینگه سیلجیش کۉرینمهیدی، لېکن تۉختش هم اېمس. هر لحظه آلدینگی لحظهگه اۉخشهیدی و هر بیر کوتیش باشقه کوتیشگه باغلنهدی، آخری یۉقلیگیچه.
اۉشه قیین کونلردن مېن شونی ایتیشیم ممکن: مېن حقیقتاً هم بیلمسدیم، شو لحظهده کونمی یاکه تون، نېچه ساعت یاکه نېچه کون اۉتگن، و حاضر حیاتیم نینگ قَیسی نقطهسیده توریبمن. لحظهلر بیر-بیری نینگ یانیده اېمس، «حاضر» و «کېین» چېگرهسی یۉقالگن. بوندهی وضعیتده انسان پسیکولوژیگ یخلیتلیگینی سهقلش اوچون وقت بېلگیلری مثلاً، کون و توننی اجرهتیش کبی اېنگ اساسي یۉریقچیگه محتاج بۉلهدی. بو بېلگیلرنینگ یۉق قیلینیشی آنگنی موجودلیک تشویشیگه سالهدی؛ بوندهی حالتده وقت یۉل اېمس، بلکه یېلکهگه توشهدیگن آغیر یوکگه ایلنهدی. وقت نینگ معلقلیگی شخصنی اونینگ شخصي تاریخیدن اجرهتهدی و اونی فقط «کوتیش حالتیدهگی» موجوداتگه کمهیتیرهدی؛ مضمونی، بېلگیلری و آخری بۉلمهگن کوتیش. منه شو یېرده «صفر ساعت» باشلنهدی، اۉتگن وقت بېکار بۉلیب قالهدی، کېلهجک اۉلچهب بۉلمهیدی، و حیات اوزلوکسیز و اېزووچی تۉختشگه توشهدی.
معلق پرونده؛ معنا و کېلهجک نینگ معلقلیگی
وقت نینگ قولهشی بیلن بیر قطارده، انسان معناسی و موجودلیگی نینگ معلقلیگی، قییناق نینگ ینه-ده چوقور قتلمینی آچیب بېرهدی؛ بو قتلم فقط تنهنی اېمس، بلکه انسان نینگ موجودلیگی و توشونیش افقینی نشانگه آلهدی. دستلبکی تېرگاودن سۉنگ، ساعتلب (بعضاً اېسه کونلب) یکّه سلوللرده قالدیریلدیم، هېچ قندهی سوال بېریلمسدن یاکه ایش و عیبلاو بېلگیسی کۉرسهتیلمسدن. بو معلق حالت، گۉیا جیم یشیرین زمبوروغ کبی جاننی چیرمهب آلهدی؛ سلول نینگ تارلیگی ینه-ده قتّيقلشهدی، نفس آلیش قیینهلهدی و تنه کۉرینمس منبعدن کېلهدیگن تشویشگه فیزیولوگیک جواب بېرهدی. شخص شوندهی بیر بۉشلیقده سهقلنهدیکی، اونده هېچ قندهی صحبت صادر بۉلمهیدی: نه باشلنیشی انیق، نه آخری تصور قیلینهدیگن. بو لحظهلرده حیات «اگرلر» و «احتماللر» مجموعهسیگه توشهدی، و آنگ هر قندهی قطعي بېلگی نینگ یۉقلیگیده تخمین، قۉرقوو و کوتیش آرهسیده ادهشهدی؛ کېلهجک ناانیق و تهدیدلی بیر نرسهگه ایلنهدی، اونی رېجهلشتیریش هم ممکن اېمس، حتا اونی انیق تصور قیلیش هم قیین.
بو حالت فقط حقوقي معلقلیک اېمس، بلکه انیق معنا و تقدیرنی ناانیق حالده سهقلش آرقهلی ایشلهیدیگن انتظامي حاکمیت شکلی دیر. آرشیف حالتدهگی ایش شخصنی شوندهی بیر وضعیتده اوشلب تورهدیکی، او نه جنایتچی، نه عیبسیز؛ نه حکم قیلینگن، نه اېرکین. توتالیتار تیزیملر منطقیده عیناً شو معلقلیک اۉز-اۉزیدن تۉلیق جزا حسابلنهدی. فوکو «نظارت و جزالر» اثریده کۉرسهتهدیکی، زمانهوي دنیاده حاکمیت آچیق زۉرآورلیک اۉرنیگه، کېلهجکنی معلق قیلیش آرقهلی سوبژېکتنی دایمي حاضرگه بۉیسونیشگه محکوم قیلهدی. بوندهی شرایطده آنگ معنا بۉشلیگینی تۉلدیریش اوچون دایمي روشده احتمالي سناریولرنی قَیته یرهتیشگه مجبور بۉلهدی؛ اۉزینی عیبلهیدی، اۉزینی حمایه قیلهدی و دایمي روشده اۉز-اۉزینی سۉراققه توتهدی. شو توگنمس سوال و شبهه سیکلی روحي چرچهش نینگ باشلنیشی حسابلنهدی؛ قییناق ساکن و ضربهسیز، لېکن اوزلوکسیز و چوقور بۉلیب، انسان نینگ معنا و شخصیت پایدېوارلرینی استه-سېکین یېمیرهدی.
مطلق بېپناهلیک؛ اجتماعي اۉلیم
بعضاً تیزّهلریمنی قوچاقلب اۉتیرهمن، بعضاً خانه نینگ بیر بورچهگیده غوجنک بۉلیب قالهمن، بعضاً اېسه تیک تورگنچه خانه نینگ بیر چېتیگه تیکیلیب، وقتنی (اگر او هنوز بیرار معناگه اېگه بۉلسه) یۉقاتهمن. بو، یکّه سلول نینگ ینه بیر قیافهسی: انساننی مطلق بېپهناهلیک میدانیگه ایتریش. کون دوامیده کوتیلمهگنده قۉریقچیلر کېلیشهدی، قۉل کیشن و کۉزباغ بیلن مېنی سۉراققه آلیب کېتیشهدی و هېچ قندهی توشونتیریشسیز قَیتریب کېلیشهدی. شو قۉرقوولی قتناولر آرهسیده حسابلنگن و ویرانکار آهنگده جملهلر قیته-قیته تکرارلنهدی: «سېن اېندی هېچ نرسهسن. سېنی هېچ کیم کۉرمهیدی، اېشیتمهیدی، و اگر یۉقالیب کېتسنگ، هېچ قندهی ایز قالمهیدی». بو گپلر شونچهکه تهدید اېمس، بلکه موجودلیک نینگ قدرسیزلیگینی سینگدیریش و شخصنی اجتماعي دنیادن رمزي طرزده اۉچیریشگه قرهتیلگن آنگلی اورینیش دیر.
اجتماعي پسیکولوژي نقطهٔ نظریدن، بو لحظه فعال شخص نینگ «اجتماعي اۉلیمی» یاکه «فقراوي اۉلیمی» نینگ یقّال مثالِدیر؛ یعنی انسان بیولوگیک اۉلیمدن آلدین انساني مناسبتلر ترماغیدن، اجتماعي رۉللردن و تن آلینیشی تیزیمیدن چیقریب تشلنهدیگن حالت. انسان اجتماعي موجودات صفتیده اۉز موقعینی باشقهلر بیلن مناسبت، کۉریلیش، اېشیتیلیش و اجتماعي قۉللب-قوّتلش آرقهلی شکللنتیرهدی. یکّه سلوللر اېسه بو باغلنیشلرنی بوتونلهی اوزیب، شخصنی برچه اجتماعي پناهلردن محروم قیلهدی: عایله، جمعیت، قانون و حتا همدرد باشقه بیراو حقیدهگی تصوردن هم. بوندهی شرایطده انسان نهفقط یالغیز قالهدی، بلکه اۉز موجودلیگینی هر قندهی معنا و اجتماعي اهمیتدن خالی دېب حس قیله باشلهیدی. بو مطلق بېپناهلیک تۉلیق تشلب قۉییلیش تشویشیگه آلیب کېلهدی؛ شوندهی بیر حالتکی، اونده آنگ، ادراک و خوفسیزلیک حسسی قولهیدی و انسان بارلیق بیلن یۉقلیک، کۉریلیش بیلن یۉقالیش چېگرهسیده معلق حالتده قالهدی.
اۉز آنگینی سۉراققه توتیش، حاکمیتنی ایچکیلشتیریش
تېرگاونینگ برچه باسقیچلریده سۉراقچیلر بېرگن سواللر مېنده تکرارلنیب تورردی، اولر نینگ آوازی گۉیا مېنینگ آنگیمگه بورغو بیلن اوریلگنیدېک بۉلردی: «نیمهنی قیلدینگ؟ اقرار بۉل». منه شو نقطه، حاکمیت تشقی سطحدن اۉتیب، آنگ ایچیگه کیرهدی. اېندی سۉراقچی نینگ جسماني موجودلیگیگه احتیاج قالمهیدی؛ سۉراقچی محبوس نینگ آنگیده جایلشهدی و آنگ اۉزی اۉزینی سۉراققه توتیشنی باشلهیدی. بو جریانده خاطرهلر بیرمه-بیر قَیته کۉریب چیقیلهدی، اخلاقي اعتقادلر شبهه آستیگه آلینهدی، فکري پازیتسيهلر یېمیریلهدی و حتا اساسي قدریتلر و اعتقادلر سیلکینهدی. شو باسقیچده قییناق اۉز چۉقّیسیگه یېتهدی؛ سېکین، اوزلوکسیز و کۉرینمس طرزده ویران قیلینهدی. عیناً منه شو لحظهده حاکمیت، فوکو سۉزلریده ایتگندېک، تۉلیق ایچکیلشهدی و سوبژېکت بیر وقتده هم اۉز اوستیدن باسیم کۉرسهتووچی، هم قربان بۉلهدی.
یکّه سلول اطاعت لابراتوارسیگه کیریش اېشیگی
بیر هفته اۉتیب،۱۳ مارچ ۲۰۲۳-ییلده همه نرسه روشنلشدی. معلوماتلر تصدیقلندی، حجتلر تۉلدیریلدی و کېینگی باسقیچ باشلندی. مېنینگ یشب اۉتیلگن تجربهم شونی کۉرسهتدیکی، یکّه سلوللر شونچهکه جزالش یاکه اقرار آلیش واسطهسی اېمس؛ او اطاعت، بۉیسونیش و شخصیت نینگ اۉزگریشینی سیناودن اۉتکزهدیگن لابراتوارگه کیریش اېشیگی. مقصد انیق: انسان نینگ مطلق یالغیزلیککه چیدملیلیگی و صبر چېگرهسینی اۉلچش، سکوت نینگ تسلیميهتگه ایلنگن لحظهسینی تاپیش. یکّه سلول نینگ یکوني خبری آچیق و شفقت سیزدیر: مطلق یالغیزلیک هر قندهی اقراردن قیمتراق دیر. ۰۳۱-رقملی استخبارات باشقرمسیدهگی یکّه سلولده اۉتگن بیر هفته، تشقی قرهشده قیسقه کۉرینیشی ممکن بۉلسه-ده، روحي و عقلي جریان نقطهی نظریدن مهم بیر مقّدمه بۉلدی؛ بو مقّدمه کېینچهلیک ۰۴۰-رقملی باشقرمهده تیزیملی، اوزلوکسیز و اوزاق مدتلی دوام اېتگن تجربهگه پایدېوار یرهتدی. بو تجربه شونی کۉرسهتدیکی، حاکمیت تنهنی ساغلام سهقلب قالیشی ممکن، لېکن بیر وقتده انسان نینگ معناسی، شخصیتی، خاطرهسی و اۉز قدر-قیمتینی حس اېتیشی استه-سېکین یېمیریلهدی. شو یۉل دوامیده انسان ۰۴۰-رقملی باشقرمهده تشکیل اېتیلگن سکوت بیلن یوزلشهدی؛ سکوت اېندی عادي و اۉتکینچی تجربه اېمس، بلکه تۉلیق حاکمیت و بۉیسونیش تیزیمیگه ایلنهدی.
