اسلامالدین جرأت
شمسالدینخان سهشنبه کونی اېرتهلب لندندن اۉغلی نینگ پیامینی آلدی: «آتهجان، پولنی حسابینگیزگه اۉتکزدیم». او برق و گاز خرجتلرینی تۉلهشگه شاشیلیب بانککه باردی. آینه آرتیدهگی خادم کۉزیگه قرهمهی دېدی: «حسابینگیز یاپیلگن». شعبه مدیری عاديگینه ایضاح بېردی: «سیز نینگ پی او آر کارتنگیز نادره تامانیدن بېکار قیلینگن».
ایکّی ساعت اۉتیب، تېلفونی نینگ سیم-کارتسی اۉچیریلدی. اۉشه کونی کېچقورون اوی اېگهسی اجاره شرطنامهسی بېکار قیلینیشینی بیلدیردی. پېشاورده 37 ییل یشهگن شمسالدین شوندهی دېیدی: «توشوندیمکی، دېپورت اېندی چېگرهدن اۉتیش اېمس. پاکستان دولتی بیز نینگ حیاتیمیزنی ایچکریدن اۉچیریپتی».
بو ییگیرمه بیرینچی عصردهگی دېپورت نینگ ینگی قیافهسی: رقملی، جیم و پولیس یاکه چېگره طلب قیلمهیدی.
تیزیملی تازهلش -معلوماتلر پایگاهسی آرقهلی
بو سیاست نینگ مرکزیده پاکستان ملي رۉیخطگه آلیش تشکیلاتی نادره توریبدی. او دنیادهگی اېنگ ایلغار بیامېتریک تیزیملردن بیرینی باشقرهدی. اوشبو معلوماتلر پایگاهسی بانکلر، مخابراتی شرکتلر، جماعت خدمتلری و خوفسیزلیک ادارهلری بیلن باغلنگن. 2024 ییل اۉرتهلریدن باشلب، تیزیم تۉلیق انتیگراسیون قیلینگچ، شخصي گواهنامهلری مدتی توگهگن یاکه اوزهیتیریلمهگن مهاجرلر عملده تیزیمدن اۉچیریب تشلندی.
2025 ییل نینگ سۉنگگی هفتهلریده یوز مینگلب افغان مهاجرلری تیلفونلری اېندی ایشلهمهی قالگنینی سېزدی. هېچ قندهی آلدیندن آگاهلنتیریشسیز، شوندن کېین ایکّینچی تۉلقین باشلندی: بانک حسابلرینی بلاکلش. بیر پیتلر حمایه واسطهسی بۉلیشی کېرهک بۉلگن نرسه، جیم دېپورت واسطهسیگه ایلندی.
رسمي حساب کتابلرگه کۉره، 2023 ییل سپتامبریدن 2025 ییل نوامبر آخریگچه پاکستاندن تخمیناً 1 میلیون 700 مینگ مهاجر دېپورت قیلینگن. بو جریان اوچ باسقیچده عملگه آشیریلدی: اوّل حجتسیز شخصلر چیقریب یوباریلدی، سۉنگ ایسیسی کارتسی اېگهلری، 2025 ییل اۉرتهلریدن باشلب اېسه پی او آر کارتلری نینگ حقیقيلیگی بېکار قیلیندی. نتیجهده بیر میلیون 400 مینگدن آرتیق آدم دېپورت خوفی آستیده قالدی.
قشّاقلیک بو امکانیتدن محروملیک بۉلگنده
45 یاشلی ظریفه شوندهی دېیدی: «اکهم مېنگه پول جۉنهتدی، لېکن اونگه کیره آلمهیپمن، چونکه مېنینگ پی او آر کارتم بیر کېچهده مدتی توگهگن دېب چیقریلدی. قیزیم اۉقیش تۉلاوینی تۉلهمهگنی اوچون آخرگی آگاهلنتیریشنی آلدی؛ اونی بیلیم یورتیدن هَیدهشلری ممکن».
ظریفه نینگ حکایهسی اقتصاددن چېتلهتیلگن مینگلب عایلهلر نینگ حکایهسیدیر. بوگونگی دنیاده قشّاقلیک فقط پول نینگ یۉقلیگی اېمس؛ پولگه اېریشیش امکانی نینگ یۉقلیگی دیر. میداندهگی بهالشلر شونی کۉرسهتهدیکی، 2025 ییل آخریگه کېلیب پاکستاندهگی افغانستانلیک مهاجرلر خاندانلری نینگ 70 فایزیدن آرتیغی قشّاقلیک چیزیغیدن پستگه توشیب کېتگن.
بو سیاست فقط کتّهلرنی نشانگه آلگنی یۉق. پېشاورنینگ تاج آباد محلهسیده توغیلگن، فارس تیلینی فقط بیرآز توشونهدیگن 17 یاشلی نیلوفر شوندهی دېیدی: «دېپورت مېن اوچون هېچ قچان کۉرمهگن، فقط اېشیتگن جایگه سورگون قیلینیش دېگنی».
اوشبو سیاست نینگ اېنگ کتّه قربانلری پاکستانده توغیلگن بالهلردیر. اولر اوردو و پشتو تیللریده سۉزلشهدی، اما نه پاکستانده قبول قیلینهدی، نه افغانستاننی تنيدی.
رقملی رۉیخطگه آلیش تۉختهتیلیشی بیلن بو بالهلر مکتبدن، طبي خدمتلردن و حتا بشری یاردمدن هم محروم بۉلدی. کېلهجگی بیرته معلوماتلر بۉلیمیدن اۉچیریب تشلنگن بیر اولاد.
خوفسیزلیک بهانهسی، عامهوي اجرا
پاکستان رسميلری بو سیاستنی خوفسیزلیک دلیللری بیلن آقلهماقده. پاکستان اوردوسی باشلیغی جنرال عاصم منیر 10 دسامبر کونی چیقیش قیلیب، تحریک طالبان پاکستان جنگریلری نینگ 70 فایزی افغانلر اېکنینی دعوا قیلدی. هېچ قندهی حجتلشتیریلگن دلیلسیز ایلگری سوریلگن بو ادعا افغان مهاجرلریگه قرشی باسیمنی کوچهیتیریش اوچون بهانهگه ایلندی.
پاکستان ایچکی ایشلر وزیری محسن نقوی یقینده خیبر-پختونخوا ایالتی محلي رسميلرینی «حددن تشقری یومشاقلیک»ده عیبلب، تونگی عملیاتلرنی کوچهیتیریش بۉییچه کۉرسهتمه بېردی. میداني حساباتلرگه کۉره، اوشبو ولایتده پولیس هر کېچه مهاجرلر یشهیدیگن محلهلرگه یوریش اویوشتیریب، محکمه قراریسیز یاش اېرککلرنی حبسگه آلماقده.
اما اساسي سوال شوکی: اوچ فرزندلی بیر آنه نینگ سیم کارتینی اۉچیریش یاکه بیر کېکسه نینگ بانک حسابینی موزلهتیش ملي خوفسیزلیککه قندهی خدمت قیلهدی؟
قانون بوزیلیشیگه نسبتاً سکوت
خلقارا حقوق مجبوري قَیتریب یوبارمسلیک تمایلینی (نانرفولمان) مجبوري دېب بیلهدی، حتا 1951 ییلگی کانوانسیوننی امضالهمهگن دولتلر اوچون هم. پاکستان فقرالیک و سیاسي حقوقلر تۉغریسیدهگی خلقارا پکت همده قییناقلرگه قرشی کانوانسیون اعضاسی حسابلنهدی.
شونگه قرهمهی، خوفسیزلیک بهانهلری سایهسیده میلیونلب افغانستانلیک باشپناه ایزلاوچیلر ایندیویدوال کۉریب چیقیشسیز، حیاتنی دېیرلی امکانسیز قیلهدیگن سیاست قربانیگه ایلنیشدی. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ قاچقینلر بۉییچه عالي کمیسارلیگی و خلق ارا مهاجرت تشکیلاتی حاضرگچه خواطر بیلدیرگن بیاناتلر بیلن چېکلنیب کېلماقده، بیراق هېچ قندهی عملي چارهلر کۉریلگنی یۉق. خلق ارا همجمعیت اېسه کوندن کونگه چوقورلشیب بارهیاتگن سکوت ایچیده قالماقده.
بیر کلیک بیلن دېپورت
ایلگری دېپورت پولیس، موتر و چېگره بیلن تنیلگن اېدی. بوگون اېسه دېپورت کامپیوتر تیزیمی آرتیدن باشلنیشی ممکن. سیم کارت نینگ اوزیلیشی، بانک حسابی نینگ موزلهتیلیشی، معلوماتلر تېگیشلی بۉلیملردن اۉچیریلیش و انسان، حبسگه آلینمسدن توریب، حیاتدن چېتلهتیلهدی.
بو سیاست فقط آدملرنی جاییدن کۉچیریش اېمس، بلکه اولرنی اجتماعي ترتیبدن بوتونلهی اۉچیریش دیر. چېگرهلر رقملی توس آلگن دنیاده دېپورت اېندی چېگرهدن اۉتیشنی طلب قیلمهیدی. تیزیم سېنی کۉرمسه بس.
شمسالدین هنوز پېشاورده، اما او هر تانگ بیرته سوال بیلن اویغانهدی: «بوگون حلی هم موجود بۉلیب تورگن سۉنگگی کونیممی؟» بو سوال اېندی فقط بیر افغانستانلیک کېکسه نینگ سوالی اېمس؛ بو دنیا مهاجرت سیاستلری کېلهجگینی بېلگیلب بېرهدیگن سوالدیر: رقملی یۉق قیلیش جسماني دېپورت نینگ اۉرنینی اېگهلهیدیمی؟ اگر شوندهی بۉلسه، هېچ قندهی چېگره کېسیب اۉتیلمهگن بۉلسه-ده، میلیونلب آدملر غایب بۉلهیاتگن پیتده کیم جوابگر؟
