عادله سنگلاخی
کوېته شهریدهگی گوجوم بیر بازارنینگ یۉلکلری آرهسیده کیچیک بیر دوکان جایلشگن، اونینگ عادي ویترینلری و ضعیف چیراقلری اېسه محصولات و زرگرلیک بویوملریدن کۉره کۉپراق حکایه و خاطرهلرنی سقلهیدی. مېن پروانه حکیمی بیلن یوزمه-یوز اۉتیرگنمن؛ او خاطرجمع یوزلی، قرهشلریده اېسه چوقور چرچاقلر و تیریک امیدلر بیرگه عکس اېتگن عیال. اطرافیمیزده هزارهگلی لباسلر و زرگرلیک بویوملری آسیلگن؛ پروانهنینگ ایتیشیچه، هر بیری اۉزیده بیر بۉلک شخصیت، خاطره و قرشیلیکنی سقلهیدی. او یومشاق تبسم بیلن شوندهی دېیدی: اونینگ حیات حکایهسی بېقرارلیک، کۉچیش و چېکلاولر ایچیده شکللنگن و او کۉپلب پست-بلندلیکلرنی باشدن کېچیرگن.
پروانه حکیمی اۉسمیرلیک ییللریدناق فعال و سېر حرکت تفکرگه اېگه اېدی. کۉپلب تېنگداشلری نینگ شبهه و قۉرقوو ایچیده قالگن دوریده، او دقّت و متانت بیلن کېلهجگینی شکللنتیرردی. اوزاق دوام اېتگن محنتی نهایت ثمره بېردی و او کابل بیلیم یورتی آرقهلی چین نینگ بیر تحصیلی بورسیهسینی قۉلگه کیریتدی.
2015 ییل اونینگ حیاتیده ینگی رنگلر آچگن ییل بۉلدی؛ اۉشه ییلی او چمدانینی ییغیب، تیل، مدنیت و دنیاقرهشی افغانستاندن توبدن فرق قیلووچی بیر یورتده یششگه یۉل آلدی. چینده او مملکت تیلی و ادبیاتینی اۉرگندی؛ «مېن ییللر دوامیده چین نینگ کۉپ مدنیتلی محیطیده یشهدیم؛ بو محیط دنیا قرهشیمنی کېنگهیتیردی و علمي، مدني و شخصي اۉسیشیم اوچون مستحکم پایدېوار یرهتدی،» دېیدی او. پروانهنینگ ایتیشیچه، بو تجربه اونگه فقط تعلیم دوری بۉلیب قالمهگن، بلکه مستقل بۉلیش، ماسلشیش و کتّه دنیاده شخصي هویت تاپیش بۉییچه مشق بۉلگن. او اېنگ قیین کونلرده هم دنیاگه قرشی توریشنی اۉرگنگن.
اما پروانهنینگ تحصیلی و سیاحتلری شکللنیشیدن آلدین، صنعت بالهلیگیدن اونینگ حیاتیده موجود اېدی. او اۉز سۉزلری بیلن شوندهی دېیدی: «مېن دۉستلریم بیلن حکایهلر قیلردیم و کتّه آرزولریمنی اولرگه ایتردیم. هر دایم کېلهجکده اۉز برندیمنی یرهتیب، دنیاگه اۉز اسلوبیم و ایجادیمنی نمایش قیلهمن، دېب ایشانگنمن». اونینگ سۉزلریگه کۉره، صنعت اونینگ اوچون شونچهکه بیر اۉیین اېمس، بلکه روحی نینگ تیلی اېدی. رنگ، زرگرلیک و کییم حکایهلری، بولرنینگ برچهسی اۉز هویتی و آرزولرینی افادهلش واسطهلری اېدی.
چینده بېش ییللیک یشش و اۉقیشدن سۉنگ، پروانه 2020 ییل آخریده کابلگه قَیتدی، چین ده ماسترلیکنی دوام اېتتیریش بۉییچه انیق رېجه بیلن. اما تقدیر اونینگ اوچون باشقه یۉلنی یازدی. طالبان نینگ کېلیشی و افغانستان نینگ قولهشیدن سۉنگ همه نرسه بیردن تۉختهدی. شو ناتینچ کونلرده او تورموش قوردی: «گرچه مېن نامزاد اېدیم، تورموش قوریش نیتیم یۉق اېدی. دولت قولهگنده، مېنده بۉلگن حجتلر بیلن نامزادیم بیلن کۉچیب کېتیشگه قرار قیلدیم، اما بو قرشیلیکنی آتهم بیلدیردی».
پروانهنینگ آتهسی قیزینینگ قراریگه قرشی چیققن و اونگه شوندهی دېگن: «سېن تورموش قوریشینگ کېرهک و آق لباس کيیب اویینگدن چیقیشینگ لازم». تورموش قورگنیدن سۉنگ، او طالبان حکمرانلیگی آستیده حیاتینی اۉزی و اېری اوچون ممکن اېمس دېب تاپدی و مجبوري روشده کوېته، پاکستانگه کۉچیب کېتیشدی؛ «مجبور بۉلیب کوېته، پاکستان یۉلینی تنلهدیک؛ بو شهر کۉپلب افغانستانلیکلر اوچون پناه، لېکن تینچلیک مسکنی اېمس». کوېتهدهگی حیات، برچه امکانیتلری و چېکلاولریگه قرهمهی، پروانه اوچون مرکّب سیناو بۉلگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، او جوده دیني و قتّيق قاعدهلر بیلن تۉله محیطده یشهیدی، شو بیلن بیرگه اونینگ آنگ و روحیتی کۉپراق اېرکینلیکنی خواهلهیدی: «بو ضدیت هر کونی ینگی کۉرینیشده اۉزینی نمایان قیلهدی. کۉپچیلیک آدملر مېنگه قرشی: مېن بېقرار عیالمن، وظیفهلریمگه بۉیسونیشنی خواهلهمهیمن و اویده قالمهیمن، دېب اۉیلشهدی. شونگه قرهمهی، عیناً شو باسیملر مېنی کوچلیراق، مستقلراق، قطعیتلیراق و برداشلیراق قیلدی».
بولرنینگ برچهسیگه قۉشیمچه روشده، او اوچ یاشلی قیزنینگ آنهسی هم دیر؛ اۉزینینگ ایتیشیچه، او بیر وقت نینگ اۉزیده تورلی رۉللرنی احتیاطکارلیک و مِهر بیلن باشقرهدی: خاتین، آنه، مهاجر و تدبیرکار. او شوندهی دېیدی: «هر کونی مېن تجارتنی باشقریش، اوی وظیفهلری و آنه صفتیدهگی مسوولیتلرنی موازنتلشگه حرکت قیلهمن. حیاتیم چرچهگن، اما تسلیم بۉلیشگه جای یۉق. هر بیر کون مېن اوچون ینگی امید بیلن باشلنهدی».
انه شو قیینچیلیکلر ایچیده، پروانه نینگ اېسکی آرزوسی ینه جانلندی. او اۉز شخصي برندینی « باترفلای» (Butterfly)نامی بیلن تشکیل اېتدی؛ پروانهگه کۉره، بو برند صنعت، شخصیت و هزارهگی مدنیت نینگ اویغونلیگی دیر. او شوندهی دېیدی: «خلق هزارهگی کییملر و زرگرلیک بویوملرینی دیزاین قیلیب ساتیش آرقهلی مېن نهفقط اۉزیم اوچون مستقل بیزنس قوردیم، بلکه سېوهدیگن مدنیتیمنی دنیاگه تنیتماقچیمن». پروانهنینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، او آنلاین تجارت صحیفهسینی هم یرهتگن، و بو صحیفه آرقهلی کانادا، ناروی، امریکا و آسترلیا کبی مملکتلردن مشتریلری بار. بو برند پروانه اوچون فقط درآمد منبعی اېمس، بلکه بیر عیال نینگ قرشیلیک، ایجادکارلیک و اقتصادي مستقللیک بیانی دیر. او ایشینینگ قیین باشلنغیچ کونلرینی شوندهی اېسلهیدی:«جوده کم پول بیلن، باشقه بیر کیشی نینگ دوکان قالدیقلرینی ساتیب آلدیم. باشلنیشده دوکانیمده فقط اوچته کوموش تاقینچاق و بیر نېچه جُفت هزارهگی کییم بار اېدی». پروانهنینگ آرزوسینی عملگه آشیریش یۉلی اجتماعي قیینچیلیکلردن هم خالی بۉلمهگن و حاضر هم اېمس.
او ایش محیطیده کۉپلب معمالرگه دوچ کېلهدی؛ مثلاً، بیر عیال دوکان اېگهسی بۉلیشی بیلن باغلیق آدملر نینگ ناراضیلیک قرهشلری یاکه اېرکک مشتریلرنینگ بېزاوته قیلووچی حرکتلری کۉرهدی. او شوندهی مثال کېلتیرهدی: «خودّی کېچه بیر مشتری، خاتین بیلن بیرگه بۉلیشیگه قرهمهی، دوکانده خرید قیلهیاتیب مېنگه بیر قنچه مقصدسیز گپلر ایتدی، و بو بیرینچی و آخرگی سفر بۉلمهیدی». پروانهنینگ ایتیشیچه، بوندهی وضعیتلرده او مشتری نینگ بوندهی خطی-حرکتلرینی اعتبارسیز قالدیریشنی یخشی بیلهدی: «مېن باشقه یۉل کۉرمهدیم، چونکه اولرنینگ فکرینی اۉزگرتیره آلمهیمن». شونگه قرهمهی، مهاجرلیکدهگی حیات پروانه اوچون قۉرقووسیز اېمس. پاکستاندن افغانستانلیک مهاجرلرنینگ مجبوري هَیدهلیش تۉلقینلری اونینگ قلبیده چوقور خواطر اویغاتگن.
پروانه شوندهی دېیدی: «اگر مېنی مجبوري روشده چیقریب یوبارسهلر، احتمال کوېتهدهگی برچه سرمایه و مال-ملکیم شو یېرده قالهدی، و مهاجرلیکدهگی کېلهجگیم ینهده مرکّبلشهدی». بو تشویشلر اونینگ حیاتیگه کوندهلیک روحی باسیم آلیب کېلگن، لېکن اونینگ ایتیشیچه، رېجهلشتیریش و ماسلشووچهنلیک آرقهلی حیات و بیزنس یۉلینی دوام اېتتیریشگه حرکت قیلهدی. او ایشانهدی: هر بیر قیینچیلیک اۉسیش اوچون امکانیت، هر بیر ظلمت اېسه بیر کون توگهیدی. «مېن قیزیم، اۉزیم و اېرکینراق کېلهجک اوچون کورهشهمن؛ بقیریش بیلن اېمس، بلکه ایش، ایجاد و قطعیت بیلن»، دېیدی او.
پروانه شونینگدېک تأکیدلهیدی: هېچ بیر ظلمت و قارانغولیک دایمي اېمس. بوگونگی دنیا، اینترنت و تکنالوژي بیلن باغلنگن، اۉرگنیش و اۉسیش اوچون چېکسیز امکانیتلرگه اېگه. شو امکانیتلردن فایدهلنیش، کۉنیکمه اۉرگنیش و امیدنی سقلش کېرهک. او ایشانهدی: امید، متانت و ایجاديلیک حیات یۉلینی یاریتهدی و باشقهلرگه الهام بېرهدی.
