طالبان فاطمه اسملی عیالنینگ پنجشیرده دولت ادارهلریدن بیریده ایشلاوچی خادم نینگ حمل و ثور آیلریگه تېگیشلی معاشینی بېرمهدی. کېین اونگه اونینگ بستی قیسقرتیریلگنی و اېندی دولت خدمتچیلری صفیده اېمسلیگی حقیده خبر بېریلدی. فاطمهنینگ حیاتی دولت معاشیگه باغلیق اېدی. او ایشسیز قالگنیدن کېین عایلهسی بیلن بیرگه دهقانچیلیک و چارواچیلیک قیلیشگه مجبور بۉلدی، اما بو مشغولاتلر اونینگ حیات احتیاجلرینی قاندیریشگه یېترلی اېمس.
اطلاعات روز گزیتهسی موضوع نینگ حساسلیگی سبب فاطمهنینگ شخصیتی و ایش جایینی آشکار قیلمهیدی. فاطمه، «ینگی ییل باشلنگنیدن ایکّی آی اۉتگن اېدی، اولر اېسه «ینگی ترکیب توزیلمهگونچه معاش اجرهتیلمهیدی» دېب ایتیشردی معلوم قیلدیلر دېدی. بیر ایش کونی توشدن کېین اداره باشلیغی بیزگه: «سیزلرنینگ بستلرینگیز قیسقرتیریلدی، اېندی ایشگه کېلمنگلر»، دېدی. مېن اوندن «نیمه اوچون اېرککلرنینگ بستینینی قیسقرتیرمهدینگیز؟» دېب سۉرهدیم. او اېسه: «رییس صاحبنینگ تکلیفی اېدی، مېن سیزلرنی اضافهبستگه کیریتدیم»، دېب جواب بېردی».
آرهدن بیر نېچه کون اۉتگچ، فاطمه بیر نېچته باشقه عیاللر بیلن بیرگه معاشلرینی آلیش اوچون ادارهگه بارهدیلر. لېکن اولرگه: «سیزلر ایشدن بۉشهتیلگنسیزلر، ینگی ییل نینگ بودجهسیده اسملرینگیز یۉق، معاش تۉلش نینگ هېچ بیر امکانیتی یۉق»، دېب ایتیلدی. سۉنگره اولرگه اویلریگه قَیتیش بویروغی بېریلهدی.
طالبان دولت خرجتلرینی کمهیتیریش بهانهسیده دولت ادارهلریده 20 فایزلیک قیسقرتیریش قرارینی چیقردیلر. اما بو قرار اساسن اوّلگی جمهوریت تیزیمیده ایشلهگن خادملرگه تأثیر کۉرسهتدی. طالبان جنگچیلری و اولرنینگ عایله اعضالری اېسه بو قراردن دېیرلی ضرر کۉرمهدیلر.
فاطمه اېندی آلدینده تورگن قیش حقیده اۉیلهماقده. او عایلهسی پنجشیرنینگ چیدهب بۉلمس ساووغیگه برداش بېره آلیشی اوچون یاقیلغی تیارلشگه حرکت قیلماقده. اولرنینگ یگانه درآمد منبعی کیچکینه بیر بۉلک یېر و بیرته سیگیردن عبارت. قشّاقلیک و ناچارلیک فاطمه نینگ بۉینیگه بۉغووچی ارقاندېک اۉرهلگن. او شوندهی دېیدی:
«اکم کسل بۉلیب قالدی. نه دارو آلیشگه پولیم بار اېدی، نه اونی شفاخانهگه آلیب باریش اوچون موتر حقی. جوده آغیر وضعیت اېدی. بیر نېچه کوندن کېین قۉشنیمدن قرض آلیب، ایناغمنی شفاخانهگه آلیب باردیم. اېندی اېسه حتی قۉشنیم نینگ قرضینی قَیتریشگه هم پولیم یۉق. شرایط جوده قیینلشیب کېتدی».
فاطمه عایله نینگ یگانه باقووچیسی اېدی. آنهسی وفاتیدن سۉنگ، او حلی طلبه بۉلگن پیتده، بیر دۉستینینگ یاردمیده دولت ادارهلریدن بیریده ایش تاپیشگه موفق بۉلگن. او عیاللر و قیزلرنینگ رواجی اوچون بېریلگن بېش نمرهلی امتیازی طفیلی دولت خدمتینینگ آچیق تنلاویده غالب بۉلگن. فاطمهنینگ ایتیشیچه، جمهوریت دوریده باشقه عیاللر بیلن یانمه-یان ایشلش و عایلهنینگ خرجتلرینی تأمینلش اونینگ حیاتیدهگی اېنگ شیرین تجربهلریدن بیری اېدی؛ بیر تجربه کی، طالبان اوندن تارتیب آلدیلر.
جمهوریت تیزیمی قولهگنیدن کېین، فاطمه ایکّی آی دوامیده ایشیگه بارمهدی. اما اوندن کېین ادارهدن اونگه قۉنغیراق قیلیب، معاش آلیش اوچون حاضرینی امضالشگه کېلیشینی ایتیشدی. جوده قۉرقوو و تیتراق بیلن، اما معاشگه جوده محتاج بۉلگنی اوچون، او ادارهگه باردی.
او شوندهی دېیدی: «ادارهگه بیرینچی بار بارگنیمده، یۉل بۉیلب طالبان کوچلرینینگ حربي کییمده اېمسلیکلرینی و بیراقلرینی هر جایگه آسیب قۉیگنلیکلرینی کۉردیم. مېن جوده قۉرقیب کېتدیم. ادارهگه کیریب، حاضر ورغینی امضالهدیم. اۉشه یېرده بیزنینگ اَیریم اېرکک همکسبلریمیز هم جمهوریت دوریدن قالگن اېدیلر. حاضر بۉلیشنی امضالهگچ، تېزده ادارهدن چیقیب کېتدیم».
طالبان حاکمیتینینگ دستلبکی بیر ییلیده، فاطمه آییگه ایکّی مرته حاضری ورغینی امضالش اوچون ادارهگه بارر و معاش آلر اېدی. کېینچهلیک اېسه، طالبان اوندن و بیر نېچته باشقه عیال خادملردن اۉز وظیفهلریگه قَیتیشلرینی طلب قیلدیلر.
فاطمه نینگ سۉزلریگه کۉره، بو وقت ایچیده او قۉلیدن کېلگن برچه امکانیتنی ایشگه سالیب، طالبان قانونلریگه رعایه قیلگن، ادارهگه تۉلیق حجاب بیلن بارگن، تاکه اونی ایشدن بۉشهتیش اوچون بیرار بهانه تاپه آلمهسینلر. اما بو سعی-حرکتلر نینگ هېچ بیری اونینگ ایشینی دوام اېتتیریشیگه کفالت بېرمهدی. آخر-عاقبت، طالبان اونی هم، مینگلب باشقه عیاللرنی هم، فقطگینه جنسیتی سببیدن مجبورن اویده اۉتیریشگه محکوم قیلدی.
بېزهش منع
طالبان نهفقط دولت ادارهلریده ایشلاوچی عیاللرنینگ کتّه قِسمینی ایشدن بۉشهتگن، بلکه سۉنگّی پیتلرده بعضی عیال ساغلیقنی سقلش خادملرینینگ فعالیتی و کيینیشلریگه هم کېنگ قمراولی چېکلاولر قۉیگن. پنجشیرده فعالیت یوریتهیاتگن قابلهلردن بیری نرگس اطلاعات روزگزېتهسی بیلن صحبتده، «سۉنگّی اوچ آی ایچیده طالبان بیزنینگ کيینیش طرزیمیز و فعالیتیمیزگه ینگی چېکلاولر جاري قیلدیلر» دېب تیلگه آلهدی.
او اۉز ایش شرایطلرینی تصویرلب شوندهی دېیدی، «بیز اوییمیزدن چیققنیمیزده البته چادری کيیشیمیز کېرهک، چونکه طالبان بیزگه شوندهی کۉرسهتمه بېرگن. چادری بۉلمهسه، دوالش مرکزیگه کیریشگه رخصت بېریلمهیدی. مرکز ایچیگه کیرگنیمیزده اېسه عیاللرنی دوالش بۉلیمی بوتونلهی علیحده بۉلهدی و بېمار عیاللرنی فقط عیال شفاکارلر کۉرهدیلر. عیاللر بۉلیمی ایچیده چادری کيمسک هم معما یۉق، اما اوندن تشقریگه حویلیگه یاکه باشقه بۉلیملرگه چیققنیمیزده، البته چادری کيیشیمیز شرط»
نرگسنینگ ایتیشیچه، یقینده رییس قابلهلر و همشیره(نرس)لر بیلن ییغیلیش اۉتکزیب، طالباننینگ ینگی کۉرسهتمهلرینی یېتکزگن. او، اولرگه بو قاعدهلرگه عمل قیلیشلری شرطلیگینی، اگر ناراضیلیکلری بۉلسه، ایشنی ترک اېتیشلری ممکنلیگینی آگاهلنتیرگن.
نرگس شوندهی دېیدی، «رییسی یمیز بیزگه دېدی: برچه اسلامي اخلاقي معیارلرگه رعایه قیلیشینگیز کېرهک. ساچنی رۉمال آستیدن تشقریده قالدیریش، بۉیهنیش، تیرناققه رنگ سورتیش و یاپیشقاق کییم کيیش تعقیقلنهدی. بیز هم راضی بۉلدیک و «تۉغری» دېدیک. کېین او قۉشیب قۉیدی: صورت یاکه ویدیو آلیش امکانیتی بار مبایل تېلفوننی ایش جاییگه آلیب کېلیش ممکن اېمس. بیز اونگه: «مابیل بیزگه کېرهک، بعضاً او آرقهلی تعلیم آلهمیز، ینگی طبي معلوماتلرنی اۉرگنهمیز» دېدیک. رییسی یمیز اېسه: «اگر بو شرطلرگه راضی بۉلمهسنگیز، اویده قالینگ، ایشگه کېلمنگ» دېدی».
عایلهده یگانه باقووچی بۉلگن نرگس اېسه ایشینی سقلب قالیش اوچون چادری کيیشگه، بۉینمسلیککه و کامرهسی بار مبایلنی ایشگه آلیب کېلمسلیککه مجبور بۉلگن. شونگه قرهمهی، او هنوز قۉرقوو و خواطر بیلن یشهماقده.
«هر کېچه شو قۉرقوو بیلن یاتهمن: بیر کون کېلیب، طالبان چېکلاولرنی ینه-ده کوچهیتیریب، بیرار بهانه بیلن بیزنی هم ایشدن بۉشهتیشلری ممکن»لیگینی قۉرقیب خواطرگه توشهمن دېدی.
بو چېکلاولر شوندهی بیر پیتده جاري اېتیلماقدهکی، طالبان ایلگری هم شونگه اۉخشش قرارلر بیلن کۉپلب عیال دولت خدمتچیلرینی مجبورن اویده اۉتیریشگه مجبور قیلیب، مینگلب عیاللرنی ایش بازاریدن محروم اېتگن اېدی. اېندی اېسه، بوندهی قتّيق قاعدهلر بیلن حتا ساغلیقنی سقلش کبی حیاتي ساحهلرده ایشلهیاتگن عیاللر هم دایمي قۉرقوو و ایشدن هَیدهلیش خوفی آستیده یششماقده.
عیال بۉلیشنینگ اۉزی معما
طالبان پنجشیرده نهفقط عیاللرنی دولت ادارهلریدن چېتلهتگن، بلکه اولرگه نادولت تشکیلاتلرده و حتی یاردم تشکیلاتلریده ایشلشگه هم رخصت بېرمهیپتی. جمهوریت دوریده بیر نېچه یاردم تشکیلاتلریده فعالیت یوریتگن عیاللردن بیری – عایشه نینگ ایتیشیچه، او اوچ آی آلدین طالبان نینگ بویروغی بیلن ایشدن بۉشهتیلگن.
عایشه اطلاعات روز گزېتهسی بیلن صحبتده، حتی بوندن اوّل هم طالبان چېکلاولری سببلی اولر میدانی فعالیتی آلیب بارالمس، وقتلرینینگ برچهسینی ادارهده اۉتکزیشگه مجبور بۉلگنلرینی توشینتیریب بېردی. اما طالبان بونگه هم راضی اېمسدی و «عیاللر و اېرککلرنینگ بیر جایده ایشلشی، حتی ادارهلری علیحده بۉلسه هم، غیرِ شرعي» دېب توریب آلدیلر.
«اوچ آی آلدین، بیر کونی هماهنگ اېتوچیمیز طالبان ییغیلیشیدن قَیتیب کېلدی و «طالبان ایتدیکی، بوندن کېین عیال همکسبلرینگیز بۉلمهسین»، دېدی. او مرکزي اداره بیلن باغلنیب، بو قرارنی خبر قیلدی. مرکزي اداره، «اگر بو بویروغینی قبول قیلمسک، طالبان احتمال پنجشیرده ادارهنی یاپیب قۉیهدی»، دېدی. آخر-عاقبت بیزگه ایتیشدیکی، ینگی میلادي آی باشلنگنیدن باشلب سیزلر مجبوري روشده ایشدن چیقهسیزلر. مېن هم آی توگهگچ، ایشدن بۉشهتیلدیم».
منبعنینگ قۉشیمچه، «بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ ایکّی نفر یوقاری مرتبهلی نمایندهسی پنجشیر ولایتیگه کېلگن اېدی، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ بو ولایتده عملگه آشیرهیاتگن لایحهلرینی نظارت قیلیش اوچون. بو هیئت اعضالریدن بیری عیال بۉلیب، او بیلن بیرگه شریعت بۉییچه محرمی اکهسی همراهلیک قیلهیاتگن اېدی. اما طالبان نینگ حربي کمیسیونی بو عیالگه قیشلاقلرگه باریشگه رخصت بېرمهدی و نتیجهده او قَیتیب کابلگه کېتیشگه مجبور بۉلدی».
بو چېکلاولر شوندهی پیتده جاري اېتیلماقدهکی، طالبان کۉپلب حربي کوچلر و اوروش تخنیکسینی پنجشیرگه یوباریب، ولایت محیطینی حربيلشتیریلگن احوالگه کېلتیرگن. بو آغیر حربي اشتراک عاقبتیده پنجشیر اهالیسی آرهسیده قشّاقلیک و ایشسیزلیک ینه-ده آرتدی. سۉنگّی تۉرت ییل دوامیده طالبان تورلی بهانهلر بیلن پنجشیرگه یاردم یېتکزیش جریانینی قیینلشتیریب کېلماقده. اېندی اېسه عیاللرگه یاردم تشکیلاتلریده ایشلشنی منع قیلیش آرقهلی بو ولایت اهالیسی، اینیقسه عیاللر اوچون حیات شرایطلری ینهده آغیرلشتیریلدی.
این منبع افزود: «دو هیأت عالیرتبه از دفتر سازمان ملل به ولایت پنجشیر آمده بودند تا پروژههایی را که سازمان ملل در این ولایت تطبیق میکند، نظارت نمایند. یکی از اعضای این هیأت یک خانم بود که برادرش نیز بهعنوان محرم شرعی او همراهش بود، اما کمیسیون نظامی طالبان اجازه نداد این خانم به روستاها برود و در نتیجه او مجبور شد دوباره به کابل بازگردد.»
این محدودیتها در حالی اعمال میشود که طالبان با اعزام شمار قابلتوجهی از نیروهای نظامی و تجهیزات جنگی به پنجشیر، فضای این ولایت را به وضعیت نظامی تبدیل کردهاند. در پی این حضور سنگین نظامی، فقر و بیکاری در میان باشندگان پنجشیر افزایش یافته است.
در طول چهار سال گذشته، طالبان به بهانههای مختلف روند امدادرسانی به پنجشیر را با دشواریهای فراوان روبهرو کردهاند و اکنون با منع زنان از کار در نهادهای امدادی، شرایط زندگی برای مردم این ولایت، بهویژه زنان بیش از پیش سختتر شده است.
