یازوچی: محمدعالم کوهکن
آیینه تلویزیونینینگ کابلدهگی دفترینی باشقریب کېلردیم. عین حالده آزادلیک رادیوسی اۉزبېک خدمتینینگ کابلدهگی خبرچیسی اېدیم. ۲۰۰۵- ییلی اېدی. اۉزبېکستان اېلچیلیگی وزیر محمد اکبر خان محلهسیده جایلشگن اېدی. دوستلریمدن بیری کابل بیلیم یورتی ادبیات فاکولتهسینینگ اۉزبېک تیلی و ادبیاتی دیپارتمنتیگه ایشگه کیرگندی. بیر کونی او یېرگه باریب دوستیم غلام رسول قرلوقنی ایش جاییده تاپدیم.
او یاق-بویاقدن سۉزلشیب اۉلتیرگن اېدیک، او مېنگه انچهدن بېری اۉزبېکستان اېلچیسی بیلن علاقهده اېکنینی بیلدیریب، اېلچیلیک بیلن باردی-کېلدیسی بارلیگینی ایتدی و «ایستهسنگ سېنی هم آلیب باریب، سفیر بیلن یقیندن تنیشتیرهمن»، دېدی. مېن اېسه اونگه اوشبو دعوتیدن خرسندلیگیمنی بیلدیریب، قچان خواهلسهنگیز بیرگه بارهمیز، دېدیم.
بیر نېچه کون اۉتر-اۉتمس قرلوققه زنگ اۉریب، وقتینگیز بۉلسه اۉزبېکستان اېلچیخانهسیگه کېتهمیز، دېدیم. او سېنگه بیر آزدن کېین تیلفون قیلهمن دېدی-ده، یریم ساعتلردن سۉنگ اونینگ تیلفون رقمیدن زنگ کېلدی. شهر مرکزیده بیر جایده بیر-بیریمیزنی تاپیب، کېین اېلچیلیککه بارهمیز دېب، اۉزارا کېلیشدیک. وقتی یېتگن اېکن قرلوق بیلن اۉزبېکستان اېلچیلیگیگه باردیک.
بیزنی ایچکریگه آلدیلر. سالونده اۉتیرگن اېدیک کی اېلچینینگ بیرینچی معاونی میر ثابت دېگن اۉزبېک دېپلوماتی کیریب کېلدی. سلاملشیب تنیشگندن کېین اېلچی (آتینی اونوتیبمن) هم کېلدی. اۉزبېکستان سفالچیلیگیگه خاص پخته گُللی چاینکده چای کېلتیردیلر. نقشی چاینکنینگ نقشیده بۉلگن پیالهلرده کۉک چای سوزیلدی. صحبتلریمیز کۉپراق افغانستانده شکللنگن ینگی تیزیم و مملکت اۉزبېکلری احوالی، همده اۉزبېکستان و افغانستان ارا مناسبتلر تۉغریسیده اېدی. آز اۉتمهی سفیر بیز بیلن خیرلشیب سالوندن چیقدی. بیز میر ثابت بیلن مملکت اۉزبېکلریگه ویزه شرایطینی آسانلشتیریش، همده اۉزبېکستان دولتی تامانیدن تاشکېنت و سمرقند ولایتلری اونیورسیتېتلریده افغانستانلیک اۉزبېک طلبهلرنی اۉقیشگه قبول قیلیش اوچون قولهی شرایطلر یرهتیلیشی اوستیده بحث قیلدیک. قویاش باتهیاتگن چاغ اېدی. میر ثابت بیلن تیلفون رقملریمیزنی المشگندن کېین خیرلشدیک. او بیزگه: «هر دایم انه شوندهی کېلیب تورینگلر»، دېدی. مېن تلویزیون ادارهسیگه باردیم. استاد قرلوق اوییگه جۉنب کېتدی.
بیر نېچه کوندن کېین میر ثابت مېنگه تیلفون قیلیب، اېلچیخانهگه کېلیشیمنی التماس قیلدی. مېن تلویزیون ایشیدن اېرتهراق بۉشب، وزیر محمد اکبر خان کۉچهلریده قدم اۉریب، اېلچیخانهگه باردیم. میر ثابت بیلن سلاملشیب، گپیریب اۉلتیردیک. آلدیده کابلده نشر اېتیلهدیگن کوندهلیکلردن بیر نېچتهسی قۉییلگن اېدی. او، «هر کون بو نشرلر مېنگه کېلیب تورهدی، اۉقییمن، سیزلرده تلویزیون تامانیدن اۉزبېک تیلیده چیقهدیگن بیرار گزېته بارمی؟»، دېدی. مېن اېسه: افسوس، یۉق»، دېدیم. «نېگه؟»، دېب سۉرهدی. مېن عامللرینی بیرمه-بیر اَیتیب بېردیم. صحبتیمیز ینه دوام اېتدی.
او مېندن: «عالم اکه، سیز نېچه ییل اۉزبېکستانده قالدیز و قیسی اۉنیورسیتېتده اۉقیدینگیز؟» دېب، سۉرهدی. مېن اونگه: «میر ثابت جان اۉزبېکستانده بیر کون هم بۉلمهگنمن، مېنگه اۉزبېکستانگه سفر قیلیش تاشکېنت، بخارا، سمرقند و باشقه حدودلرینی کۉریش هر دایم بیرینچی آرزولریمدن بۉلگن دېسم»، او: «هیچ ایشانگیم کېلمهیدی»، دېدی. «نېگه ایشانمهیسیز؟» دېب، اونگه یوزلندیم. -«سیز بیزنینگ سورخان دریالیک اۉزبېکلردېک گپیرهسیز، افغانستانلیک باشقه اۉزبېکلر بیلن کۉپ گپلشگنمن، اولرنینگ گپلریگه یخشی توشونمهیم»، دېدی.
-«همهسی اۉزبېک تیلی، آه تیلیم! معیاري اۉزبېک تیلیده سۉزلش و یازیش مېن اوچون کېچیکتیرلمس وظیفه حسابلنهدی، اۉزیم تشبث قیلدیم شبرغان یا مزارشریفده بۉلگنیمده اۉزبېکستان تېلی کاناللرینی کۉریب بارردیم. اۉزبېک تیلیده یایینلنهدیگن آزادلیک، بیبیسی، همده تاشکېنت رادیوسینی متصل اېشیتردیم»، دېسم، میر ثابت مېنگه: «اې آفرین سیزگه، کۉپ خرسند بۉلدیم»، دېدی. شو بحثلر بیلن صحبتیمیز اداغیگه یېتیشدی.
اسد آیینینگ باشلنیشی اېدی شېکیلّی، ینه میر ثابت تیلفون قیلیب: -«اکه، انچه بۉلدی کۉریشمهدیک، وقتینیگیز بۉلسه اېلچیخانهگه اَیلنیب کېلسنگیز دېماقچی اېدیم». مېن اونگه: «خوش بۉلهدی، بیر ساعتلرده کېلهمن دېدیم». باردیم. سالونده میر ثابتنینگ اۉزی اۉلتیرگن اېدی. سلاملشیب، اوندن جناب اېلچی نېردهلر دېب، سۉرهدیم. -«هه او کیشی بیر نېچه کون تعطیلده بۉلهدیلر، تاشکېنتگه کېتیب قالدیلر»، دېدی. صحبتیمیز آیینه تلویزیونی فعالیتلری تۉغریسیده باشلندی.
مېن اۉنگه: «قنی تاشکېنتگه باریشیمیز اوچون فرصت یرهتسگیز اېدی، اۉزبېکستاننینگ تأریخي جایلری و او یېردهگی حیات حقیده ویدیو گزارشلر تیارلب، آیینه تېلی کانالی آرقلی یایینلهسک اېدی، دېدم. -«البته یخشی بۉلردی»، دېدی-ده، -«سیز چای ایچیب اۉتیرینگ، مېن بیر نېچه دقیقهده قیتهمن» دېب، سالوندن چیقیب کېتدی.
بیر پیاله چای ایچیب تلویزیون تماشا قیلیب اۉتیرگن اېدیم که، میر ثابت قیتیب کېلدی. جاییده اۉتیریب آلگندن سۉنگ مېنگه: -«عالم اکه، یقینده سمرقندده «شرق ترانهلری»نینگ خلق ارا فستیوالی اۉتکزیلهدی، کمیده اېلّیک مملکتدن او یېرگه خواننده و سازندهلر کېلهدیلر، افغانستاندن هم شمسالدین مسرور باشچیلیگیده بیر گروه هنرمندلر قتنشهدیلر.
سیز هم افغانستان هنرمندلری ترکیبیده ژورنالیست صفتیده سمرقندگه بارسنگیز دېیمن. تلویزیوندن بیر کمرهمن آلیب باریب، فستیوال جریانیدن، شونینگدېک تاشکېنت و سمرقندنینگ تأریخي جایلریدن گزارشلر تیارلب کېلسنگیز یخشی بۉلهدی»، دېدی. مېن هم بو دعوتدن خرسندلیگیمنی اَیتیب، «اۉزبېکستان سفریگه تیارمن»، دېدیم. میر ثابت مېندن اۉز پاسپورتیم بیلن کمرهمننینگ پاسپورتینی سفارتگه آلیب کېلیشیمنی سۉرهدی.
تلویزیونیمیز باشلیغی دوستیم سید انور اۉشه کونلر سرپلده بۉلردی. اونی موضوعدن خبر قیلیشیم کېرهک اېدی؛ تیلفون قیلیب سفر حقیده معلومات بېردیم. او، مېندن: -«استاد، اۉزبېکستان سفریگه مېنی هم آلینگلر» دېب، التماس قیلدی. اونگه: «سفارتنی کۉندیرالسم البته سیزگه هم ویزه آلرمن»، دېدیم. میر ثابتگه تیلفون آرقهلی بو حقده خبر بېردیم. او: -«اېرتهگچه کوتینگ، تاشکېنت بیلن گپلهشیب نتیجهنی سیزگه ایتهمن»، دېدی.
بیر کون اۉتیب میر ثابت: -«سید انورنینگ پاسپورتینی مېنگه تېزراق یېتکزینگ»، دېدی. شاشیلیب آیینه تلویزیونی رئیسیدن اېرتهگچه پاسپورتینی کابلگه یېتکزیب بېریشینی سۉرهدیم. اېرتهگه کېچه یۉلگه چیقیب اۉز پاسپورتینی ایشخانهمیزگه آلیب کېلدی. بیر هفته اۉتر-اۉتمس پاسپورتلرگه ویزه ورقی یاپیشتیریلدی. کابلدن «شرق ترانهلری فستیوالی»گه قتنشهدیگن هنرمندلر بیزدن آلدین جۉنب کېتگن اېکنلر. سید انور، مېن و کمرهمن سید هدایتالله محبوبي جنرال دوستیمنینگ ترمذدهگی اوییگه یېتیب باردیک. شمسالدین مسرور و باشقه هنرمندلر هم او یېرده اېکنلر.
قیزیق بیر حادثه شرحی
هنرمندلر حویلینینگ کته دروازهسی یانیدهگی مهمانخانهده اېکنلر. مهمانداریمیز بیزنی جنرال دوستیم کېلگنده اۉزی تورهدیگن مهمانخانهده جایلشتیردی. ایکی مهمانخانهنی بیر دیوار بیر-بیریدن اَییرر اېدی. ایکی تامانگه هم کیچیک بیر دوازهدن اۉتیلردی. مهمانخانه سالونیده اۉتیریب بیر آز دم آلدیک، شام اېدی، مهمانداریمیز شبرغانلیک قاسم اکه بیزگه اۉزی پیشیرگن قابلی پلو و بازاردن آلیب کېلگن ایسیققینه سیخلنگن شیش کبابلرنی دسترخوان اوستیگه قۉیدی، و هنرمندلرگه هم پلو و کباب و باشقه ایچیملیکلر بېردیم دېدی. دسترخوان ییغیلدی.
مهمانداریمیز یانیمیزدهگی مهمانخانه گه کېتدی. بیر وقت قیتیب کېلسه، طبیعتی بوزوق اېدی. «تینچلیکمی» دېب، سۉرهدیک. -«اې، بو هنرمندلریز همهسی چرسی اېکن؛ بارسم چرسنینگ ایسی همه یاققه ترقلگن. اولرگه سگرتلرینگیزنی تېزراق اۉچیرینگلر، سورخان دریا حاکمی بیز بیلن یان قۉشنی، بیلیب قالسه بیزنی بو اویدن کۉچیریب دېپورت قیلهدی دېسم، اولردن بیری مېنگه: -«برو بادار، ما چرس خوده ده پاریس فرانسه هم زدیم»، دېدی. آخر نریگی خانهده اۉتیرگن شمسالدین مسرور ارهلشیب اولرنینگ سگریتلرینی قۉللریدن، چرسلرینی کیسهلری و بکسلریدن آلیب مېنگه بېردی. اېندی مېن بو چرسلرنی اویده هم قۉیالمهیمن، باشقه بیراوگه هم بېرالمهیمن. بیر رقم قیلیب یۉق قیلیشیم کېرهک»، دېدی.
اېرتهلب اویقودن توریب تاشکېنت گه قرهب یۉلگه چیقدیک. ترمذ بیلن تاشکېنت آرهسی انچه یۉل اېکن. بیر نېچه ساعت یۉل یوریب سمرقندگه باریلدی؛ مقصدیمیز تامان یۉلگه دوام بېرماقده اېدیک.
بیر نېچه ساعتدن کېین تاشکېنت گه یېتیب باردیک. اۉزبېک مهماندارلریمیز بیزنی و فیستیوالگه قتنهشیش اوچون سمرقندگه کېتماقچی بۉلیب تورگن باشقه مهمانلرنی یۉل چېکهسیده قطار تورگن اوتوبوسلردن بیریگه جایلشتیریشدی. قویاشنینگ آلتین نورلری تاشکېنتنینگ اېندی خزان اورهدیگن درختلری یپراقلرینی ترک اېتماقده اېدی. اوتوبوسلر آلدینمه-کېین تاشکېنتدن سمرقندگه قرهب یۉلگه چیقدی. بیز بۉلگن اوتوبوسده ایریم اۉزبېکستانلیکلر هم بار اېدی. بیر محل کینوچی دوستیمیز صدیق عابدی هم تاپیلیب قالدی. او بیزگه: «مېن هم سمرقندگه کېلماچیمن»، دېدی.
مېن سید انور بیلن یانمه-یان اۉتیریب، اۉز تیلیمیزده گپیریب بارردیک. اۉزبېکستانلیکلردن بیری حیرت بیلن بیزگه قرهب: -«اې سیزلر قهیېردن کېلدینگیزلر؟»، دېب سۉرهدی. «افغانستاندن»، دېسم ایشانگیسی کېلمهی: -«افغانستانده اۉزبېک بارمی؟» دېب سۉرهدی. مېن اونگه: -«سیزلر بیلمهیسیزلرمی؟ افغانستانده کمیده تۉرت-بېش میلیون اۉزبېک یشهیدی»، دېدیم. اولردن باشقه بیری: «تۉغری ایتهسیز، اۉزبېکلر دنیانینگ هر یېریده بار»، دېب قۉیدی.
کېچه دوامیده یۉل یوریب، تانگ آتر چاغی سمرقند شهریگه یېتیب باردیک. مهمانلرنینگ کته قسمی افراسیاب هوتلیده جایلشدیلر. مذکور هوتلده بۉش خانه قالمهگنی اوچون بیزنی افغانستانلیک صنعتچی مهمانلر بیلن افراسیاب یقینیدهگی باشقه بیر هوتلگه آلیب باردیلر. اېرته کونی «شرق ترانهلری» فیستیوالی ریگستان میدانیده باشلنر اېدی. اېرتهنینگ چای و نانینی هوتل رستورانیده تناول قیلدیک.
بیز اوچون سمرقندلیک ثناقول و دلشاد ناملی شخصلر مهماندار اېتیب تعیینلنگن اېکنلر. اولر بیلن تنیشدیک. بیرگهلیکده ریگستانگه جۉنب کېتدیک. یۉلده ثناقول بیزگه: -«بوندن ایکی ییل آلدین افغانستاننینگ قتغن منطقهسیدن بۉلگن قوماندانلردن بیری آمر پیریمقول هم کېلگن اېدی. بیز او کیشینینگ مهمانداری اېدیک، سمرقند تورلی تأریخي بنالری و زیارتگاهلرینی کۉرستدیک»، دېدی. ههدېمهی ریگستانگه یېتیب باردیک. باریب کۉرسک بو میدانده صاحبقران امیر تېمور دوریده قوردیریلگن مدرسه (امیر تېمور مدرسهسی)، میرزا اولوغ بېگ و شیردار مدرسهلری بار اېکن. اۉلوغ بېگ و شیردار مدرسهلری بیر-بیریگه مقابل قوریلگن. ایکی مدرسه اۉرتهسیده بیر نېچه مترلیک مسافه کۉزگه تشلنردی؛ امیر تېمور مدرسهسی انه شو مسافه قرشیسیده شمال تامانده اولوغ بېک و شیردار مدرسهلریگه یقین قوریلگن اېکن.
تماشاچیلر ریگستان میدانیده پست و بلند زینهلرده قۉییلگن قطار-قطار چوکیلرده اۉتیرگن اېدیلر. مېن هم سید انور بیلن اولر آرهسیده اېدیک. سید هدایت الله کمرهسیده ویدیو تصویرلر آله باشلهدی. شرق ترانهلری فیستیوالی اۉزبېکستاننینگ دنیادن اۉتگن جمهور رئیسی اسلام کریموف بیاناتی بیلن آچیلدی.
تورلی مملکتلردن کېلگن هنرمندلر گروهلری نوبت بیلن کېلیب اۉزبېکستان دولتی رهبری، همده حَکملر هیأتیگه حرمتلرینی کۉرسهتیش اوچون بیر لحظه باش اېگیب تورردیلر. فیستیوالده قتنشگن آسیا، اروپا و امریکا مملکتلریدن کېلگن هنرمندلر اجرالری باشلندی. اوچ کون دوامیده تورلی مملکتلردن تشریف بویورگن قۉشیقچیلر گروهلری اۉز سازلری و قۉشیقیرینی اجرا اېتیش امکانیگه اېگه بۉلدیلر.
فیستیوالنینگ حَکملر هیأتی ترکیبیده بۉلگن ایچکی و تشقی هنرمندلر اېنگ آلدینگی قطارده بیر صفده اۉتیرگن اېدیلر. تنیقلی مقامخوان مناجات یۉلچیاوه هم حَکملر هیأتیده بارلیگینی کوزهتدیم. بیرینچی کونی فیستیوال مراسمی توگهیاتگن لحظهلرده حَکملر هیأتی صفیگه یقینلشیب باردیم، مناجات آپه اۉتیرگن چوکی یانیده توردیم. او، بیر محل باشینی آرقهسیگه اۉگیریشی بیلن سلام بېریب اۉزیمنی تنیتدیم. مناجات خاننی مېن بیلن بیر انترویو اۉتکزیشگه دعوت قیلدیم. آپه: -«البته انترویو بېرهمن. مېن افراسیاب هوتلیده تورهمن. فیستیوال توگشی بیلن هوتلگه کېلینگ» دېدی. تیلفون رقملریمیزنی المشدیک.
سمرقند حاکمی چېت دولتلریدن کېلگن مهمانلرنی سمرقند مرکزیدهگی رستورانلردن بیریده شام ضیافتگه دعوت قیلگن اېدی. بیز افغانستانلیک هنرمندلر جملهدن شمسالدین مسرور، صفدر توکلی، سلام لوگری، بیلتون،…، همده صدیق عابدی ایکی میز اطرافیده اۉلتیردیک.
گارسونلر میزلر اوستیگه خیلمه-خیل اۉزبېک طعاملری و تورلی کبابلرنی تېره باشلهدیلر. لذیذ آذیق-آوقتلرنی تناول قیلهیاتگن اېدیک که، یاشی بیر یېرگه باریب قالگن هنرمندلردن بیلتون قۉلینی میز اوستیده کباب قیلیب قۉییلگن قیب-قیزیل گوشتگه اوزهتدی. مېن و سید انور خرس گوشتی بۉلگنینی تصور قیلیب اونگه کبابدن یېمسلیگینی توصیه قیلدیک. او، اوزهلگن قۉلینی تېزده تارتیب بیزگه: -«اې خیر کۉرینگلر، یخشی که ایتدینگلر، بۉلمسه خرس گوشتینی یېب دوزخگه کېتردیم»، دېدی. کېینراق گارسونلر اوشبو کباب خرس گوشتی اېمس، بلکه تاووق گوشتیدن بۉلگنینی ایتدیلر. ضیافتدن سۉنگ سالونده کنسرت باشلندی. مناجات یۉلچیاوه مقام قۉشقلرینی اجرا قیلدی.
رستوراندن چیقیب هوتلگه باردیک. مهماندارلریمیز بیزنی سایهدېک تعقیب قیلر اېدیلر. اېرتهسی هم هوتلنینگ رستورانیدن چیقیشمیز بیلن ثناقول و دلشاد تاپیلیب کېلدی. ینه اولر بیلن «شرق ترانهلری» اۉتکزیلهدیگن ریگستان میدانیگه باردیک. نوبت اساسیده تورلی ملتلر هنرمندلری اۉز آهنگلری و رقصلرینی اجرا اېتر اېدیلر. افغانستان قۉشیقچیلریدن شمسالدین مسرور، صفدر توکلی، بیلتون و سلام لوگری اۉز آهنگلرینی تقدیم قیلدیلر.
«شرق ترانهلری» فیستیوالینینگ ایکینچی کونی هم جوده مراقلی اۉتدی. شونینگدېک فیستیوالنینگ اوچینچی کونیده هم ایریم مملکتلردن کېلگن خوانندهلر اۉز آهنگلرینی اجرا قیلدیلر. چمهسی یریم ساعتدن سۉنگ حَکملر تامانیدن «شرق ترانهلری» فیستیوالی مسابقهلریده قتنشگن هنرمندلرنینگ قۉلگه کیریتگن نتیجهلری اعلان قیلیندی. اۉزبېکستانلیک مقامخوان خواننده نادره پیرمتوه «شرق ترانهلری» فستیوالیده اشتراک اېتگن هنرمندلر ارا بیرینچی اۉریننی اېگلّهگنی معلوم قیلیندی. اوشبو اعلان تماشاچیلر طرفیدن قرسکلر بیلن کوتیب آلیندی.
افغانستاندن شمسالدین مسرور بېشینچی اۉرینده اېکنی اَیتیلدی. مراسم تمام بۉلگچ، بیز هم باشقه مهمانلردېک مهمانخانهگه باردیک. کېین مېن سید هدایتالله کمرهمن بیلن افراسیاب هوتلیگه باردیم. مناجات یۉلچیاوهگه تیلفون قیلیب، وعدهگه کۉره انترویو آلیش اوچون هوتلگه کېلگنیمنی ایتدیم. او مېنگه: -«هه یخشی، اېسیمده. هوتلنینگ آرقهسیدهگی میدانچهده کوتیب تورینگلر، بیر نېچه دقیقهده کېلهمن»، دېدی. کمرهمن بیلن اَیتیلگن جایگه باردیم. او یېرده کته بیر حوض و بیر نېچه توب درخت بار اېدی. بیر-ایکی چوکی و بیر میز تاپیب جایلشتیردیک.
بیر-ایکی دقیقهده مناجات آپه هم کېلدی. چوکیده اۉلتیریب برماغلریده کیچکینه آیینه اۉشلب، یوزی، کۉزی و قاشلرینی بېزهب: -«اې عیال بۉلسنگ شو بۉلر اېکن»، دېب قۉیدی. بیر آزدن کېین انترویوگه تیار اېکنینی بیلدیردی. مېن هم اونینگ قرشیسیده اۉتیریب سوال بېره باشلهدیم. چمهسی ییگیرمه دقیقه سوال جواب بۉلدی. او، اۉرته حال روحلی عایلهده دنیاگه کېلگنینی بیلدیردی. مناجات آپهدن قۉشیقلریدن بیرینی خرگاهی قیلیب بېریشینی التماس قیلدیم. او، بیر قۉلینی چېکّهسیگه توتیب آهسته-آهسته خرگاهی قیله باشلهدی. آوازی بلند چیقمس اېدی.
سید هدایت پریشان حالده مېنگه قرهب: -«سېسینی کۉتریب خرگاهی قیلیسین» دېدی. مناجات خرگاهی قیلیشنی توختهتیب، «تشویش قیلمنگ، حلی قۉشیق اَوجیگه یېتگنده آواز انچه کۉتریلهدی» دېب، قیته باشدن خرگاهی قیله باشلهدی. اۉزی اَیتگنیدېک، آهنگ اَوجیگه یېتگنده سېسی شونچه هم بلند بۉلدی که، افراسیاب هوتلینینگ بلند قبتلریده اۉتاقلری بۉلگن مهمانلر کلکینلرینی آچیب بیزگه قرهدیلر. شو طرزده انترویو توگهدی.
نادره پیرمتوهدن هم صحبت آلیش نیتیم بار اېدی. قیدیریب، اونی اۉزیمیز بۉلگن هوتلده تاپدیم. او هوتلنینگ بیرینچی قبتیدن بلندگه چیقیلهدیگن زینه یانیدهگی جایده اۉتیرگن اېدی. آلدیگه باریب، سلاملشیب اۉزیمنی تنیشتیردیم.
اونینگ «شرق ترانهلری» فیستیوالیده بیرینچی اۉریننی اېگلّب، کته مکافات آلگنی اوچون تبریکلهدیم. بیزنینگ آیینه تیلیکانالیگه انترویو بېریشینی التماس قیلدیم. راضی بۉلدی. سید هدایتاللهنینگ کمرهسی قۉلیده اېدی. اوندن: -«نې وقت صحبت قیلیشگه تیارسیز؟» دېسم، -«ایستهسنگیز حاضر اۉتکزیشیم ممکن»، دېدی. او، اۉتاغیدن دوتارینی آلیب کېلدی. مناسب بیر لوکیشن (جای) تاپیب، سوال و جوابلر باشلندی. تخمین اۉن بېش دقیقهدن آشهراق انترویو قیلیندی. اوندن هم بیر قۉشیغینی خرگاهی قیلیب و دوتاری بیلن اۉزی یاقتیرگن سازلردن بیرینی چالیب بېریشینی سۉرهدیم.
دوتارینی قۉلیگه آلیب اوچ دقیقه دوامیده ساز چالدی؛ اونگه آفرینلر ایتدیم. «اېندی قیسی قۉشیقنی اَیتسم اېکن»، دېب تورگن اېدی که، «هه، اگر ممکن بۉلسه دوتار حقیدهگی «مېن دوتار بیرله توغیشگن کهنه بیر دیوانهمن»، دېگن آهنگیزنی اجرا قیلسنگیز زۉر بۉلهدی»، دېدیم. نادره پیرمتوه بو قۉشیقنی مرامیگه یېتکزیب اجرا قیلدی.
اۉزبېکستاندن کابلگه قیتیب کېلیشیم بیلن مناجات آپه همده نادره پیرمتوه صحبتلری، شونینگدېک اولرنینگ خرگاهیلرینی آیینه تیلی کانال آرقهلی یایینلهگن اېدیک. اۉزبېکستاننینگ تنیقلی قۉشیقچیلری مناجات یۉلچی و نادره پیرمتوا تاشکېنتده باشقه قۉشیقلری یازیلگن DVDلرینی هم تلویزیونیمیزگه ساوغه قیلیشنی وعده بېرگن اېدیلر. تاشکېنتگه بارگنیمده مذکور DVDلرنی قۉلگه کیریتدیم.
«شرق ترانهلری» فیستیوالیده قتنشگن چېت اېللیک مهمانلرنینگ اکثریتی اۉز اۉلکهلریگه قیتدیلر. مېن، سید انور و هدایتالله کمرهمن سمرقندنینگ تأریخي آبدهلرینی یقیندن کۉریب، اولردن تلویزیون اوچون مخصوص دستورلر و گزارشلر تیارلش نیتیده ینه بیر نېچه کون بو شهرده قالدیک. صاحبقران امیر تېمور مقبرهسینی یقیندن باریب زیارت قیلدیک. مقبره گنبدی آستیده امیر تېمور، پیری میر سید برکه، اونینگ اۉغیللریدن عمر شیخ، میرانشاه، شاهرخ میرزا، همده نبیرهلری محمد سلطان، اولوغ بېک و باشقهلر دفن قیلینگن. اۉشه کون توشدن کېین افغانستانلیک هنرمندلر بیلن سمرقند شهری مرکزیده تیکلنگن امیر تېمور هیکلینی تماشا قیلیب، هیکل پاییده گل قَۉدهلری قۉیدیک. کېچگچه سمرقندده تورلی تأریخي آبدهلرنی تماشا قیلیب، ویدیولر آلدیک. شونینگدېک سمرقندشهرینینگ شرق تامانیده یېرلشگن میرزا اولوغ بېک رصدخانهسینی هم باریب یقیندن تماشا قیلدیک.
باشقه بیر کونی بیزنی دلشاد بیلن ثناقول سمرقند شهریدن بیرآز اوزاقراقده جایلشگن اسلام دنیاسینینگ یېتوک محدثی امام البخاري حضرتلرینینگ مقبرهسی زیارتیگه آلیب باردیلر. مقبره شهر مرکزیدن چمهسی۲۵ یا۳۰ کیلومترلیک مسافهده شمال تامانده جایلشگن اېدی. مقبرهنینگ تۉرت بورچگیده تۉرت ستون موجود، اوستیده بلند گنبد تورت تامانی آچیق شکلیده قوریلگن. گنبد آستیدهگی قبرگه مرمر زینهلر بیلن چیقیلردی. اوچ تامانیدهگی برندهلر بلند-بلند ستونلرینینگ اۉیمهکارلیک نقشلری تماشاچیلر دقتینی اۉزیگه جلب قیلردی.
مقبره خادملری تلویزیون اوچون ویدیو آلهیاتگنیمیزنی بیلیب، بیز بیلن مهم مهمانلر صفتیده یاندهشدیلر. اولردن بیری البخاري حضرتلرینینگ جسدی کۉمیلگن مقبره آستیدهگی خانه دروازهسینی آچیب بېردی. بیر نېچه زینه پستگه توشیب اصلي قبرنی باریب زیارت قیلدیک. اۉزبېکستانلیک دین عالملریدن بیری بیزنینگ یانیمیزده توریب قرآن مبارکدن آیتلر اۉقیدی. قۉللریمیزنی یوزیمیزگه تارتیب دعا قیلدیک.
او جایدن چیقیب مقبرهنینگ کته میدانیده اېندی نکاح تۉیلری اۉتگن بیر-ایکی کېلین-کویاونی کۉردیک. سمرقندده تۉی قیلگن کېلین-کویاونینگ امام البخاري زیارتیگه کېلیشی بیر عنعنهگه ایلنیب قالگن. مقبره قوریلیشی، امام بخاري قچان بو یېرده دفن اېتیلگنی تۉغریسیده یېترلی معلوماتگه اېگه بۉلگن عالملر بیلن صحبت اۉتکزیب ویدیوگه توشیریک. هوا بیرآز ایسّیق اېدی. مقبره میدانیدن تشقریگه چیقیب، یۉل چېکّهسیده زلال سوو آقیب تورگن اریقچهنینگ ایکی تامانیده یقین قیشلاقلردن آلیب کېلگن اَیرانلرینی ساتیب تورگن قیزگینهلرگه کۉزیمیز توشدی. اولرنینگ مزهلی اَیرانلریدن هم آلیب ایچدیک.
امیر تېمورنینگ کته خاتینی بیبی خانم (اصل آتی سرایمُلک خانم) آتیگه اَتب قوردیریلگن مدرسهنینگ تشقی و ایچکی کۉرینیشینی تماشا قیلیب ویدو آلدیک. بیبی خانم مسجدی و مدرسهسی تأریخي بیر آبده صفتیده سقلنیب قالگن. منبعلرده قید اېتیلیشیچه، اوشبو مدرسه ۱۳۹۹ – ۱۴۰۴ ییللری آرهسیده قوردیریلگن. مدرسه میدانیده بیر سمرقندلیک قۉشیقچی بالهنی اوچرهتدیک. او بیلن صحبت اۉتکزیب، خرگاهی قیلگن بیر قۉشیغینی ویدیو کمرهده یازیب آلدیک.
مهماندارلریمیزدن ثناقول بیزگه سمرقند شهریده افغانستان تورکمنلریدن حاجی بادغیسي دېگن کیشینینگ اۉغلی عبدالله بادغیسينینگ قالین تۉقیتهدیگن کارخانهسی بارلیگینی اَیتیب، «ایستهسنگیز او یېرگه آلیب بارهمن»، دېدی. باردیک، تیکّهسیده یانمه-یان قۉییلگن دستگاهلرده اکثریتی سمرقندلیک قیزلر تورلی رنگ و نقشلرده قالین تۉقیب تورگنیگه گواه بۉلدیک. اولردن ایریملری بیلن ایشلری و ایش حقلری بارهسیده سۉرهب، ویدیوگه یازدیک.
اۉرته یاش کیشی عبدالله بادغیسي هم او یېرده اېدی. او بیلن هم قالین تۉقیش کارخانهسی، ایشچیلرینینگ درآمدلری، همده قالین بازاری حقیده صحبت قیلدیک. او بیزنی اوییگه مهامانلیککه چقیردی. اېرتهسی توشده بادغیسينینگ مهمانخانهسیگه باریب، اویاق-بو یاقدن گپلشدیک. بیز اوچون تیارلهگن لذتلی طعالملرینی تناول قیلدیک. اېرته کونی تأریخي مکانلر جملهدن شاه زنده کمپلکسی و اولیا خواجه دانیار مقبرهسینی یقیندن کۉردیک. خلاصه قیلیب اَیتیشیم کېرهک که، سمرقند سفریمیز بیزگه یخشی خاطرهلر قالدیردی.
بیر کونی سمرقند محلي تیلیکانالی ادارهسیگه باریب، سمرقند تلویزیونی مسوولی امرالله اکه بیلن ملاقات قیلدیک. او کیشی بوندن آلدین مزارشریف و شبرغانگه باریب، سید انور بیلن صحبت اۉتکزیب، آیینه و سمرقند تلویزیونلری آرهسیده همکارلیکلرنی باشلش بۉییچه کېلیشوونامه امضالهگن اېکن. بو مرته هم ایکی تیلیکانال آرهسیده همکارلیکلر دوام اېتیشی خصوصیده شرطنامه امضالندی.
سمرقند سفریمیز قرّیگن اېدی. تاشکېنت تامان یۉلگه چیقدیک. تاشکېنت شهریده جایلشگن ملکه هوتلیده جایلشدیک. بیر-ایکی ساعتچه هوتل آرقهسیده اۉرنهتیلگن گیلم و قالین تۉشلگن تختلر اوستیده چای ایچیب اۉتیردیک. دوستیم ذکرالله ایشانچگه تاشکېنتگه کېلگنیمیزنی خبر قیلگن اېدیم. ایشانچ آزادلیک رادیوسی اۉزبېک بۉلیمینینگ تاشکېنتدهگی ادارهسیده خبرچی بۉلیب ایشلردی.
بیر وقت او هم کېلیب قالدی. او بیلن اوزاق-یاووقدن صحبت قیلیب، اۉتگن خاطرهلریمیز اطرافیده سۉزلشدیک. قارانغولیک قوزغونی قنات یایماقده اېدی. او بیز بیلن قالمهی اوییگه کېتماقچی بۉلدی. اونگه و تورموش اۉرتاغی زهرا ایشانچگه کابلدن آلیب بارگن ارزیمهگن ساوغهلریمنی تاپشیردیم. ایشانچ بیز بیلن خیرلشیب اۉز اوییگه کېتدی.
بیر کونی ایشانچ بیزنی اۉزبېکستان تیلیکنالی آنتنی اۉرنهتیلگن بلند بیر منارهگه آلیب باردی. سید انور مېن بیلن بارمیدی یا یۉقمیدی انیق اېسیمده یۉق. منارهنینگ تېپه قسمی هر بیر ساعتده اۉز اطرافیده بیر بار ایلنر اېدی. اوندهگی رستورانگه باردیک. او یېرده چای ایچیب، تاشکېنت شهرینی تماشا قیلدیک.
اۉیلشیمچه، باشقه بیر تعطیل کونی اېدی. بیزنی ایشانچ قارهسوودهگی اوییگه چقیردی. او یېرده بیر اپارتمان ساتیب آلگن اېکن. دوستلریمیزدن داکتر عزیزالله فاریابي هم بار اېدی. ایشانچنینگ یقین دوستلریدن نوایيشناس افتندل اېرکیناوف هم کېلیب قالدی. او تحصیل دوریده تاشکېنتده بیزنیکیلردن عزیزالله آرال، نورالله آلتای، ایشانچ و باشقهلر بیلن تنیشگن اېکن. افتندل بیلن یقیندن تنیشیدیم. او مېندن امیر علیشیر نوایي اثرینینگ قۉلیازمهلری ویا اېسکی نسخهلری افغانستانده بار و یۉقلیگی حقیده سۉرهدی. اگر قۉلیازمه تاپیلسه کته پولگه ساتیب آلیشینی هم بیلدیردی.
دوستیم عزیزالله فاریابي بیزنی بیر آقشام تاشکېنت شهری یقینیده جایلشگن بیر شرشرهگه آلیب باردی. در حقیقت او یېرده فاریابينینگ مهمانی اېدیک. بیر نهر سوو بلندلیکدن پستگه توشیب چیرایلی شرشره تشکیل اېتردی. سوونینگ ایکی تامانیده هم رستوران بار اېدی. بو مهمانلیککه عزیزالله فاریابينینگ اکهسی دوستیم محمدالله همدرد هم کېلگن اېدی. افتندل، سید انور و ایشانچ هم بار اېدیلر.
بیر تامانده شرشرهنینگ گۉزل منظرهسی، سوونینگ یاقیملی سېسی و باشقه تاماندن او یېردهگی سلقین هوادن کیفیمیز کۉک بۉلدی. شوندهی قیلیب توننینگ یرمیگچه قیزیق صحبتلر قیلدیک. سۉنگره کېچه هوتلگه قیتیب باردیک. ینه بیر کون تاشکنتده قالیندی. بیزنی ایشانچ تاشکېنت بازاریده اَیلنتیریب، چینی ایدیشیلر ساتیلهدیگن میدان بازارگه یېتیکلب باردی. او یېرده اۉزبېکستان سفالگرلیک صناعتی محصولی بۉلگن پخته گُللی چاینک-پیالهلر و پلو سوزیلهدیگن غۉریلر ساتیب آلدیک. شوندهی قیلیب اۉزبېکستان سفریمیز اۉز نهایهسیگه یېتدی. اېرتهلب کابلگه جۉنب کېتدیک.
