سارا عنان
ایراننینگ بیر نېچته ولایتیده افغانستانلیک بالهلرنی مکتبلرگه قبول قیلیش بۉییچه رسمي فرمایش اعلان قیلینگنیگه بیر هفتهدن کۉپراق وقت اۉتگن بۉلسه-ده، مکتبلر هنوزگچه بو بارهده هېچ قندهی عملي قدم قۉیمهگن. هر کونی اېرتهلب مهاجر عایلهلر امید بیلن، اما یوزلریده خواطر بیلن یشهیاتگن منطقهلریدهگی مکتبلرگه یۉل آلیشهدی. بیراق مکتب مدیری و مسووللریدن هر سفر بیر خیل جوابنی اېشیتیشهدی: «نامه حلی بیزگه یېتیب کېلمهگن.» کتّه وعده بیلن بو سلبي جوابلر اۉرتهسیده اېسه هر کونی تعلیمدن آرتده قالهیاتگن بالهلر توریبدی. اولر اوچون یاروغ کېلهجک حقیدهگی آرزولر کوندن-کونگه خیره بۉلیب بارماقده. محمدرضانینگ اۉزی اېسه سکّیز یاشده ۱-میزاندن بېری اویده اۉتیریشگه مجبور. هر تانگ او دېرَزه آرتیدن قۉشنی بالهلرنینگ رنگلی دستکوللرینی کۉتریب مکتبگه کېتهیاتگنینی کۉرهدی. او اېسه فقط تماشابین.
ایرانده مینگلب افغان مهاجر بالهلر ینگی اۉقوو ییلیده حجتلری یۉقلیگی (آمایش یاکه اقامت کارتی) سببلی مکتب و تعلیمدن چېتده قالهدیلر. مکتبلرده برچه مهاجر اۉقووچیلرنی قبول قیلیش حقیدهگی اعلان عایلهلر آرهسیده امید اویغاتدی. یېتکرمهده کېنگ یاریتیلگن بو وعده عملده اېسه هنوز بجریلگنی یۉق. مهاجر عایلهلر فرزندلرینینگ درسدن آرتده قالیشیدن، صنفداشلریدن اجرهلیب قالیشیدن و اۉقوو ییلینینگ ضایع کېتیشیدن خواطرده.
نامهنینگ بیر بۉلیمی، مینگ خیل سوال و خواطر
افغانستانلیک مهاجر اۉقووچیلرنینگ رۉیخطگه آلیش ورقهسیگه اېگه بۉلگنلرینی ایران مکتبلریگه قبول قیلیش حقیدهگی خبر اۉقوو ییلی نینگ ایکّینچی آییده، بیر هفته اوّل اعلان قیلینگن اېدی. «ایراف» کبی اَیریم اېرانلیک یېتکرمهلرنینگ خبریگه کۉره، بو مملکتنینگ تعلیم و تربیه وزیرلیگی ینگی بیر نامهده سیستان و بلوجستان، فرس، قزوین و قم ولایتلریدهگی تعلیم باشقرمهلریگه تعلیمدن چېتده قالگن چېت اېلّیک اۉقووچیلرنی رۉیخطگه آلیش چارهلرینی کۉریشنی بویورگن. نامهده ایتیلیشیچه، ایران رهبری علی خامنهای تامانیدن بېلگیلنگن سیاستلر و تعلیم عالي کېنگشینینگ قرارلری اساسیده هېچ بیر چېت اېلّیک اۉقووچی تعلیمدن محروم بۉلمسلیگی کېرهک.
بو نامه ایراننینگ افغانستانلیک مهاجرلرگه نسبتاً اوّلگی سیاستلرینینگ دوام اېدی، بیراق بو سفر انچه انیقراق و کېنگ قمراولی کۉرینردی. بونگچه هم اۉتگن ییللرده حجتسیز بالهلرنی مکتبلرگه قبول قیلیش بۉییچه فرمایشلر چیقریلگن اېدی، اما عملده هر دایم تورلی تۉسیقلرگه دوچ کېلردی.
رئوف، اۉتیز بېیش یاشلی آته، غور ولایتیدن، اۉن ایکّی یاشلی اۉغلی احمدنی قم شهری «سعیديه» محلهسیدهگی اویلریگه یقین بۉلگن اوچته مکتبگه آلیب باردی. او ایتهدی: «قهیېرگه بارمهی، یاکه نامه کېلمهگن دېییشدی، یاکه جای یۉق دېب جواب بېریشدی. بیر جایده اېسه آچیق ایتیشدی: بیز خارجي یشاوچیلرنی قبول قیله آلمهیمیز.» اۉن ییلدن بېری ایرانده یشب، قوریلیش اوستاخانهسیده ایشلهیاتگن رئوفنینگ قۉشیمچه قیلیشیچه: «اېندی افغانستانگه قَیتالمهیمن. ایش یۉق، خوفسیزلیک یۉق.»
اونینگ ینه کۉپهیتیریشیچه، «بیر نېچته مکتبگه مراجعت قیلیشیم نتیجهسیز بۉلدی. مکتب مدیرلری بیز فرزندینگیزنی قبول قیله آلمهیمیز، چونکه حلی هېچ قندهی رسمي نامه قۉلیمیزگه کېلمهگن دېب ایتدی. بیر مکتب مدیری حتا شوندهی دېدی: بیز هم سیز کبی بو خبرنی فقط یېتکرمهلردن اېشیتدیک. حلی نامه کېلگنی یۉق. قندهی قیلیب بالهنگیزنی رۉیخطگه آلهی؟ اگر اۉزیمچه ایش توتسم، اۉزیم جوابگر بۉلیب قالهمن.» اونینگ ایتیشیچه، بو مأموري ناانیقلیک فقط مکتب مدیرلریگه باش آغریق اېمس، بلکه مهاجر عایلهلر اوچون فرزندلرینینگ تعلیم امکانیتینی قۉلدن بای بېریش دېگنی.
اما مسأله فقط نامه یۉقلیگیدن عبارت اېمس. مکتب مدیرلری نینگ مهاجر اۉقووچیلرنی رۉیخطگه آلیشدن باش تارتیشی نینگ سببلریدن بیری بو جریاننینگ اېنگ اچّیق جهتلریدن بۉلگن، مکتب مدیرلری و مسووللرینینگ افغان عایلهلریگه نسبتاً توتگن مناسبتیدیر. بعضی عایلهلر اَیریم مکتب مسووللرینینگ نااۉرین و کمسیتووچی مناسبتیدن هم شکایت قیلماقدهلر.
کۉپلب عایلهلرنینگ ایتیشلریچه، حتا مذکور نامه اَیریم مکتبلرگه یېتیب بارگن بۉلسه هم، مهاجر بالهلرنی قبول قیلیشگه ایستک یۉق. اولر بوندهی مناسبتنی جمعیتده ییللر دوامیده شکللنگن اجتماعي و مدني قرهشلر بیلن باغلشهدی قرهشلر، افغان مهاجرلرنی دایما «باشقه»، یعنی «بېگانه» صفتیده کۉرسهتیب کېلگن.
زهرا، اوچ فرزندنینگ آنهسی. قم شهرینینگ جَنوب-غربي چېکّهسیدهگی بیر مکتب حقیده شوندهی دېیدی: «اهالی آرهسیده مهاجرلرنینگ رۉیخطگه آلینیشی باشلندی دېگن خبر ترقهلگنیدن کېین، مېن قیزیمنی آلیب اوییمیزگه یقین مکتبگه باردیم. مکتبگه کیرگنیمیزده، مدیر دغللیک بیلن: «سیز افغانلر فقط بیزگه معما یرهتیش اوچون کېلهسیز. نېگه یورتلرینگیزگه قَیتمهیسیز؟ بارینگلر، بالهلرینگیز اۉشه یېرده اۉقیسین،» دېدی. قیزیم بو گپلرنی اېشیتیشی بیلن کۉزلریگه یاش کېلدی. اویگه قَیتهیاتگنیمیزده، موترده بیر آغیز هم گپیرمهدی و بوتون یۉل ییغلهدی.» زهرانینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، «منه شو سلبي قرهشلر سبب، کۉپلب مهاجر عایلهلر فرزندلرینی مکتبگه رۉیخطدن اۉتکزیشگه باریشدن هم قۉرقیب، خواطرلنیب قالیشیپتی.» عایلهلر فرزندلرینینگ مکتب محیطیده هم تحقیرگه یاکه چېتلشتیریشگه اوچرهشیدن خواطردهلر. حالبوکه، اونینگ ایتیشیچه، بالهلرنینگ اۉزلریده هېچ قندهی عیب یۉق. اولرگه مِهر و انسانيلیک بیلن مناسبت قیلینیشی کېرهک.
قربان بۉلهیاتگن بیر نسل
ایراننینگ ینگی اۉقوو ییلی باشلنگنیگه قریب ایکّی آی بۉلدی، بیراق «اتباعلرنی قَیتریش و مهاجرلرنی چیقریش» سیاستی طفیلی یوز مینگلب افغان مهاجر اۉقووچیلر تعلیمدن چېتده قالیشدی. اېندی اېسه اۉقوو ییلی انچهدن بېری باشلنگن بیر پیتده، هر بیر کونلیک کېچیکیش اساسي درسلردن قالیش دېگنی. اویده اۉتیریشگه مجبور بۉلگن مهاجر بالهلر نهفقط صنفداشلریدن آرتده قالهدیلر، بلکه امتحانلرده هم جدّي قیینچیلیکلرگه دوچ کېلهدیلر. آفغانستانلیک مهاجر آنه، عاطفه، شوندهی دېیدی: «اگر بالهلر رۉیخطدن اۉتمسه، وقتلرینی بای بېریشهدی. اۉغلیم اۉن بیر یاشده، هر کونی مېندن سۉرهیدی: نېگه مېن هم صنفداشلریم کبی مکتبگه باره آلمهیمن؟ اولر ینگی نرسهلرنی اۉرگنیشیپتی. مېن نېگه مکتبگه باره آلمهیمن؟ اېندی، اگر مکتب اونی رۉیخطگه آلسه کی بو هم احتمال جوده کم، صنفداشلرینینگ یانیده تحقیرلنیشیدن، مسخره قیلینیشیدن خواطردهمن. چونکه او درسلردن آرتده قالگن بۉلهدی و بلکه باشقه اۉقووچیلر کبی بۉله آلمس. مېن عیناً شوندن خواطردهمن. چونکه اگر بیر باله اۉقوو دستوریدن آرتده قالسه، نهفقط اۉقیشده قیینهلهدی، بلکه اونینگ اۉزیگه بۉلگن ایشانچی هم شکستلنهدی. اۉزینی باشقهلردن کم دېب اۉیلهی باشلهیدی، بو اېسه جوده سلبي عاقبتلرگه آلیب کېلیشی ممکن.»
باشقه تاماندن، اۉرته مکتبنینگ آخرگی ییللرینی اۉتهیاتگن اۉقووچیلر اوچون وضعیت ینه-ده آغیر. جمشید، اۉن آلتی یاشلی اۉغیل، بو ییل یکوني امتحانلرینی تاپشیریشی کېرهک اېدی. اونینگ آتهسی شوندهی دېیدی: «اگر او اۉز وقتیده مکتبگه رۉیخطدن اۉته آلمهسه، اونینگ تعلیم کېلهجگی خوف آستیده قالهدی. جمشید اۉقوو ییلی باشیده مکتبگه باره آلمهگنیدن بېری جیم و اۉزینی چېکّه توتماقده. او دایمي شوندهی دېیدی: صنفداشلری درسلرنی دوام اېتتیردی، مېن اېسه حلی اۉز تقدیریمنی بیلمهیمن. آرقهده قالیشدن قۉرقهدی. مهاجر اۉقووچیلرنی قَیته رۉیخطگه آلیش خبری چیققندن کېین مېن جمشیدنینگ اېسکی مکتبیگه باردیم، لېکن هنوز نتیجه یۉق. فقط شونی تیلهیمن: او ینه مکتبگه باریب، درسینی دوام اېتتیرسین. او درسدن محروم بۉلمسلیگی کېرهک. مېن اۉزیم اۉقیمهگنمن. جمشیدنینگ کېلهجگی مېنینگ کبی بۉلیشینی خواهلهمهیمن. بیز حیاتده باشدن کېچیرگن قیینچیلیکلرنی او ینه باشدن کېچیرمسلیگی کېرهک. بیز برچه امکانیتیمیزنی ایشگه سالیهپمیز، او اۉقیسین و کېلهجگی یخشیراق بۉلسین.»
مهاجر بالهلرنینگ نامعلوم کېلهجگی
افغان مهاجر اۉقووچیلرنی رۉیخطگه آلیشنینگ عملگه آشیریلمسلیگی نهفقط اولرنینگ تعلیمیگه تأثیر قیلماقده، بلکه عایلهلرینینگ حیاتیگه هم سایه سالماقده. کۉپلب عایلهلر بیلمهیدیکی، بو وعدهگه امید قیلیشلری کېرهکمی یاکه فرزندلری اوچون باشقه یېچیم تاپیشلری لازممی. عینِ پیتده افغانستانگه قَیتیش هم کۉپلب عایلهلر اوچون ممکن اېمس. وطنده خوفسیزلیک، ایش و درآمد یۉق. شو ناانیقلیک مهاجرلر اوستیده کتّه روحي باسیم یرهتماقده. فقط بالهلر اېمس، بلکه اولر اۉزلرینی بېقرار و امیدسیز حس قیلماقده؛ عایلهلر اېسه دایمي استرس و تشویشده یشهماقده. بو حالت بوتون مهاجر جمعیتیگه سلبي تأثیر کۉرسهتهدی. عایلهلر فرزندلرینینگ کېلهجگیگه امید قیله آلمهسه، طبيعيکی، اولر محنت قیلیش و حرکت قیلیش انگیزهسینی یۉقاتهدیلر. شو بیلن بیرگه، افغانستانلیک اۉقووچیلرنی مکتبلرگه قبول قیلیش خبری تهراندهگی افغانستان مهاجر عایلهلری اوچون هم ینگی امید اویغاتدی. بیراق، بیر هفتهدن آرتیق وقت اۉتگن بۉلسه-ده، اعلان قیلینگن ولایتلرده بو عملیات هنوز عملگه آشیریلمهگنلیگی سببلی، اونگه جوده کتّه امید باغلش قیین. اۉقوو ییلی باشلنگنیگه قریب ایکّی آی بۉلدی. مهاجر بالهلر تعلیم آلیش حقوقیگه اېگه. بو حقوق نهفقط بیرلشگن ملتلر تشکیلاتینینگ بالهلر حقوقلری قانونیده انیق کفالتلنگن، بلکه کمبغللیک، عدالتسیزلیک و کمسیتیش تسیکللرینی بوزیش اوچون اېنگ اساسي سرمایهدیر. بو حقوق چېگرهلر، تیللر و حجتلر بیلن چېکلنمهیدی، چونکه بوگون درسدن محروم بۉلگن هر بیر باله اېرتهگه جمعیت، حتا بوتون دنیا، اولر نینگ اۉسیشی و ایجادکارلیگیدن محروم بۉلهدی.
