اطلاعات روز اشارهسی
رسمي روشده یازمه متن ایشلب چیقیش و نشر اېتیش ایشلرینینگ کتّه قِسمینی بجرهدیگن عامهوي اخبارات واسطهلری عادتده فقط تحریریت مېزانلریدن اۉتگن اثر و متنلرنی چاپ اېتهدی. باشقهچه ایتگنده، گزېته و شو کبی نشرلر یازیشنی مشق قیلیش یاکه ینگی باشلهگنلرنینگ اثرلرینی چیقریش جایی اېمس. بو جملهدن اطلاعات روز ده هم عادتي مېدیه عملیاتیدیر. اما بوگونگی افغانستاننینگ وضعیتی عادتي اېمس. بو غیری عادي شرایط، شونینگدېک، طالبان ظلمینینگ آدملرنینگ فکری و قلمیگه (اینیقسه قیزلر و عیاللرگه) کۉرستگن باسیمی باشقهچه یاندشوونی هم طلب قیلهدی.
بیز اطلاعات روزده دایما افغانستان یشاوچیلرینینگ قیمتلی روایتلری، دردلری، آرزولری و کوزهتوولرینی اۉز ایچیگه آلگن ماتریاللرنی قبول قیلهمیز. اما اولر انیق بیر گزېتهنینگ تحریریت سیاستی همده اونینگ شکلي و مضموني طلبلری دایرهسیگه تۉلیق سیغمهیدی. بعضاً بیزگه ایجادکارانه و پارلاق روایتلر بۉلکلرگه اېگه بۉلگن یاکه یازوچی حیاتینینگ بیر قِسمینی یارقین قیلیب کۉرسهتهدیگن اثرلر یېتیب کېلهدی، لېکن اولر حلی بیزنینگ عادتي تحریریت مېزانلریمیزگه ماس توشمهیدی. اېندی سوال توغیلهدی: بوندهی اثرلر و متنلر بیلن نیمه قیلیش کېرهک؟
بیز اطلاعات روزده بو اثرلر اوچون علیحده بیر بۉلیم اجرهتیشگه قرار قیلدیک، تاکه اینیقسه افغانستان یاشلری اوچون نهایتده آغیر کېچهیاتگن حاضرگی شرایطده اولرگه هم اۉز ایشلری و ایجادلرینی باشقهلرگه یېتکزیش اوچون بیر امکان یرهتیب بېرهیلیک. البته، بو بۉلیم فقطگینه یاشلر اوچون مخصوص اجرهتیلگن اېمس.
بو توردهگی اثرلر اوچون علیحده بیر بۉلیم یاکه اوستون اجرهتیش، هېچ قندهی حالتده، بو یېرده چاپ اېتیلهدیگن متنلر آرهسیده یخشی و پارلاق یازوولر یۉق دېگنی اېمس. عکسینچه، اطلاعات روز اۉقووچیلری اېنگ جاذبهدار اثرلردن بعضیلرینی عیناً شو بۉلیمده تاپیشلری ممکن.
بو بۉلیمنی «آلتین ایگنه» نامی بیلن اطلاعات روزده یرهتیش تشبثینینگ پېشقدمی خانم حمیرا قادري بۉلدی. او اوزاق ییللردن بېری یاشلر (اینیقسه قیزلر و یاش عیاللر) بیلن شو یۉنهلیشده ایشلب کېلهدی. قوییده کېلتیریلگن متن، خانم قادري اوشبو بۉلیم اوچون یازگن مقّدمهدیر.
یازوچی: حمیرا قادری
۲۰۲۱-ییلده طالبلر ینه افغانستانگه حکمرانلیک قیلیب، خلقنینگ حیاتینی جرلیک یاقهسیگه آلیب باریشگنده، خَیالیمده دهشتلی بیر سوال جرنگلهدی: «1996-ییلدهگی کابوس قَیتهدیمی؟» ایشانالمسدیم. ییگیرمه ییللیک محنت، مینگلب مکتبلر، آباد بیلیم یورتلری و مستقل عیاللر بولرنینگ برچهسی امیدنینگ دلیلی اېدی. اۉیلردیمکی، اېندی هېچ قندهی کوچ بوگونگی قیزلر و اۉغلانلرنینگ ترقیاتینی تۉختهته آلمهیدی. اما طالبلر قَیتیب کېلگن اېدی، بوندن هم نادانراق، بوندن هم غضبکارراق. بوگونگی افغانستان عیاللرینینگ باشیگه توشگنلر، اۉشه اچّیق ظلمتنینگ ینه تکراریدیر. ۲۰۲۱-ییل نینگ سپتامبریده اۉزیمدن سۉرهدیم: «قندهی قیلیب مېن بیرینچی دۉزخدن اۉته آلدیم؟» جوابی عادي اېدی: یازیش بیلن.
۱۹۹۰-ییللرده مېن اوچون یازیش طالبلرنینگ آدرسی یۉق بۉلگن بیر پناه اېدی. شو ییللرده مېن و بیر نېچه هراتلیک قیزلر استاد نصیر رهياب بیلن کیچیک بیر صنف تشکیل اېتدیک. صنف اېشیگیگه شوندهی یازدیک: «آلتین ایگنه تیکووچیلیگی»؛ (طالبلرنینگ ایگنه و ایپ بیلن ایشی یۉق اېدی). شو جایدن بیزنینگ نامیمیز «آلتین ایگنه قیزلری» دېب قالگن. اما حقیقتده، آلتین ایگنه اېشیگی آرتیده بیز ایگنه و ایپنی چېتگه قۉییب، کتابنی قۉلگه آلردیک.
آلتین ایگنه بیز اوچون فقطگینه بیر نام اېمس اېدی؛ او موجود بۉلیش صنعتینینگ رمزی اېدی. بیز، تۉرت نفر هراتلیک قیزلر، اوّل عایله آلدیده، کېین اېسه سکوت سقلهگن حالده طالبلر قرشیسیده توردیک، شو اعتقاد بیلن: اگر آوازیمیزی سۉزلرده سقلهسک، بیز جیم قالمهیمیز، اونوتولمهیمیز.
۲۰۲۱-ییلده طالبلر قولهگچ، حیات عادتدهگی یۉلگه قَیتدی و بیز طالباندن کېیینگی دوریگه کیریب باردیک. بیراق، آلتین ایگنهنینگ خاطرهسی مېنینگ و شهر اهالیسینینگ آنگیده سقلنیب قالدی.۲۰۲۱-ییل سپتامبریده فیس بوک صحیفهام گه شوندهی یازدیم: «مېن شو کونلرنینگ حکایهسینی ایتیشگه قرار قیلگنلر بیلن بیرگه بۉلیشنی خواهلهیمن.» بو سفر یشیرین خانهده اېمس، بلکه کېنگ و ویرتول مکانده اېدی. مېنگه یوزلب مراجعتلر یۉللندی.
بوگون اۉشندن بېری تۉرت ییل اۉتدی. آلتین ایگنه اېندی فقط تۉرت نفر هراتلیک قیزنینگ کیچیک صنفی اېمس؛ او کېنگشگه ایلنگن بۉلیب، افغانستاننینگ تورلی بورچکلریدن کۉپلب قیزلر و اۉغلانلر اونگه قۉشیلگن. اولر کوندهلیک عذابلر، باستیریلگن امیدلر، افادهلنیشگه امکان تاپمهگن محبتلر و اولاددن-اولادگه قوویب یېتهیاتگن، لېکن هېچ قچان ترک اېتمهیدیگن یرهلی تاریخ حقیده یازیشهدی.اېندی اوشبو روایتچیلر طفیلی، اطلاعات روز گزېتهسی بیلن همکارلیکده آلتین ایگنه اوچون علیحده بیر اوستون آچدیک. بو بیزنینگ شخصیتیمیز و اوییمیز بۉلسین. اوشبو اوستون فقطگینه اېسلتمه یاکه خاطره یازیش جایی اېمس؛ او ینگی بیر اولادنی یرهتیش اوچون امکانیتدیر قلم اولادی.
بیر مملکتده، اهالی نینگ قوم، تیل و دین اساسیده تکرار-تکرار اجرهتیلگن جاییده، بیز قلم و یازیش آرقهلی بیر باغلنیش اۉرنتماقچیمیز. ایشانهمنکی، یازیش نهفقط شخصي شخصیتنی یرهتهدی، بلکه ملت قوریشنینگ هم پایدېواریدیر؛ عینِ ملت، باشقه برچه ساحهلرده مغلوب بۉلگن. اگر سیاست بیزنی بیرلشتیره آلمهگن بۉلسه، اگر اقتصادیات پرچهلنیب کېتگن بۉلسه، اگر جمعیت بۉلک-بۉلک بۉلسه، اگر عرف-عادتلر خشت-تۉشک کبی بۉلسه، بلکه قلم بیزنی ینه بیرگه اۉتیریشگه امکان بېرهدی.
آلتین ایگنه، تشقی کۉرینیشده، ادبي بیر جمعیتدیر. اما ایچ-ایچیدن او اونوتیشگه قرشی تورهدیگن بیر مکتب دیر. اوشبو اوستوندهگی یازوولر دستلب حسسي تویولیشی ممکن، لېکن حسیاتدن تشقری، اولر خاطرهنی هم اۉزیده سقلهیدی.
بیز بوگونگی اولادگه شونی کۉرستماقچیمیز: اولر یازیشی ممکن و یازیشی کېرهک، حتا مکتب و بیلیم یورتیگه یۉللری بۉلمهسه هم؛ تاکه اېرتنگی اولاد اۉقیب بیلسین: بیر پیتلر ظلمت ایچیده قلم تیریک قالیش نینگ ارقانی بۉلگن. اولر بیلیب آلهدی. بیز ظلمت ایچیده قندهی یشهگنمیز؛ قندهی قیلیب یازیش آرقهلی دېوارلر ایچیده یاروغلیک اۉتیشی اوچون تېشیک آچدیک و یشیرین آلاونی تیریک سقلهدیک، تاکه وقت نینگ ساووقلیگی و بېپروالیگی بیزنی ساووتالمهسین.
آلتین ایگنه بوگون هم اۉشه کېچهگی وظیفهنی بجرهدی. ترقاق قلبلرنی باغلش و امیدنینگ ییرتیلگن پرچهلرینی تیکلش. اگر بیر پیتلر بیز کیچیک، طالبلر کۉزیدن یشیرین خانهده یازگن بۉلسک، بوگون تاریخ نینگ اۉز کۉز اۉنگیده یازهمیز.
اوشبو اوستون، اطلاعات روز بیلن همکارلیکده، بوگوندن باشلب سکوت سقلهگن آوازلرگه جای و جان بېرهدی. هر بیر اېسلتمه، هر بیر خاطره و هر بیر روایت، بیزنینگ عمومي کییمیمیزنینگ بیر بۉلهگی بۉلیب، اونی آلتین ایگنه بیلن تیکهمیز. احتمال، قاره تاریخ ینه تکرارلنمس و اولادیمیز اولاد یرهتهدی قانگه و قومگه اېمس، بلکه سۉز و یازیشگه اساسلنگن اولاد.بوبیزنینگ اۉزیمیزگه و کېلهجک اولادگه قیلگن عهدیمیزدیر.
