خالد محمدی
افغانستان ملي کرکت تیمینینگ کاپیتانی و دنیاگه تانیقلی یولدوز راشدخان تشکیل اېتگن «خان خیریه جمغرمهسی» آچیلیش مراسمیده یاش بیر عیال اونینگ یانیده باش آچیق، بېزهکلی و حجابسیز حالده کۉریندی. راشدخان بو جمغرمهنی افغانستانده تعلیم، ساغلیقنی سقلش، محتاجلرگه یاردم کۉرسهتیش و ایچیملیک سووی تأمیناتینی یخشیلش مقصدیده تشکیل اېتگن. راشدخاننینگ بو اېزگو تشبثی مخلصلری تامانیدن ایلیق کوتیب آلینگن بۉلسه-ده، مراسمدهگی باش آچیق عیالنینگ اشتراکی و اوندن ترقهلگن صورتلر سۉنگگی کونلرده اجتماعي ترماقلرده اساسي بحث موضوعسیگه ایلنگن.
ترقهلگن ویدیو و صورتلرده اۉشه عیال راشدخان بیلن یانمه-یان یورهیاتگنی و اونینگ یانیده اۉتیرهیاتگنی کۉرینهدی. اجتماعي ترماقلرده تورلی میش-میشلر کوچهیگنیدن سۉنگ، راشیدخان سکوتینی بوزدی و انستاگرام صحیفهسیده نکاح مراسمیدن آلینگن صورتنی جایلب، شو ییل نینگ 2-اگست کونی اویلنگنینی معلوم قیلدی. او پُست ایضاحیده شوندهی یازگن: «مېن آرزو قیلگن محبت، آسایشتهلیک و همراهلیگیمنی تاپگن عیالگه اویلنگنمن. یقینده تورموش اۉرتاغیمنی بیر خیریه تدبیریگه آلیب باردیم و عادي بیر واقعهگه حددن تشقری ناتۉغری تلقینلر بېریلگنیدن افسوسدهمن. حقیقت جوده عادي. او مېنینگ تورموش اۉرتاغیم، بیز بیرگهمیز و یشیرهدیگن هېچ نرسهمیز یۉق.»
هر حالده، راشدخان ایکّینچی خاتینینینگ اسمینی آشکار اېتمهگن، بیراق بیر ییل اوّل اونینگ بیرینچی دبدبهلی تۉی مراسمی کابلدهگی «امپېریال کانتینینتال» قصریده اۉتکزیلگنی معلوم. اوشبو مراسمده طالبان رسمیلرینینگ اَیریملری هم قتنهشگن، خوفسیزلیکنی اېسه حقّاني ترماغی جنگچیلری تأمینلهگن. معلوماتلرگه کۉره، بو ترماق راشدخان بیلن یقینراق علاقهلر اۉرنهتیشگه حرکت قیلگن. اۉشه پیتده طالبان المپیک کمیتهسی باشلیغی احمدالله وثیق تۉی حقیده شوندهی دېگن ایدی: «راشدخاننینگ تۉیی تۉلیق اسلامي معیارلر و افغان مدنیتیگه موافق طرزده اۉتکزیلگن.» شونگه قرهمهی، راشیدخاننینگ بیرینچی خاتینینینگ اسمی یاکه صورتی حاضرگچه عامهگه آشکار اېتیلمهگن.
اۉتگن ییلی راشدخان تۉرت ییللیک تنفسدن سۉنگ کابلگه قَیتگن، و سِراجالدین حقّانينینگ اوکهسی انس حقّاني بیلن بیرگهلیکدهگی صورتلری جدّي تنقیدلر اویغاتگن اېدی. کۉپلب تنقیدچیلر افغانستان ملي کرکت جماعهسینی و راشدخاننینگ اۉزینی «طالباننی آقرتیریش» بیلن عیبلهگنلر. شوندن بېری، طالبان مخالفلری راشدخاننینگ هر بیر فعالیتینی دقّت بیلن کوزهتیب کېلماقده.
یقینده هالندده بۉلیب اۉتگن خیریه جمغرمهسی آچیلیش مراسمیده اونینگ حجابسیز خاتینینینگ اشتراکی ینه اجتماعي ترماقلرده کېنگ بحثلرگه سبب بۉلدی.
عینِ پیتده طالبان افغانستانده عیاللرنی بورقع و تۉلیق حجاب کيیشگه مجبور اېتهیاتگن بیر پیتده، حتی هرات ولایتیده چادری (نماز رۉمال) اۉرهگن عیاللرنینگ هم دولت ادارهلری و مرکزي شفاخانهگه کیریشیگه رخصت بېریلمهیاتگنی خبر قیلینماقده، مینگلب چقیریملر اوزاقده، راشدخاننینگ ایکّینچی خاتینی طالبان طلب قیلگن کییملرسیز، آچیق حالده جماعت آرهسیده کۉرینیش بېردی و اېرینینگ اۉزی اونی عامهگه تنیشتیردی.
راشدخان، خلق ارا کرکت عالمینینگ اېنگ مشهور یولدوزلریدن بیری بۉلیب، تورلی خلق ارا لیگهلرده اشتراک اېتیشی و ییریک ریکلام شرطنامهلری آرقهلی کتّه بایلیک آرتتیرگن. افغان جمعیتیده، اینیقسه بدولت طبقه آرهسیده ایکّینچی یاکه اوچینچی نکاح قیلیش حالتلری عادتي حسابلنهدی؛ خودّی شونینگدېک، طالبان رسمیلری و قوماندانلری آرهسیده هم کۉپ خاتینلیلیک طبيعي حادثه صفتیده قبول قیلینهدی.
قندهار و شرقي طالبان اۉرتهسیدهگی ضدیت
شونگه قرهمهی، افغانستان ملي کرکت جماعهسی کاپیتانی راشدخاننینگ ایکّینچی خاتینینینگ حجابسیز کۉرینیشی اونگه نسبتاً جدّي عاقبتلر کېلتیریب چیقریشی ممکن. سۉنگگی ییللرده حقّاني ترماغی کرکت جماعهسینی قۉللب-قوّتلش آرقهلی خلق آرهسیده اۉز آبروسینی آشیریشگه اورینیب کېلگن. بو ترماق سپورتنی، اینیقسه کرکتنی، ملاقات و یومشاق کوچ واسطهسی صفتیده کۉرهدی.
اما قندهار قناتی، یعنی ملا هبتالله آخوندزاده باشچیلیگیدهگی طالبان یېتکچیلری، سپورتگه، خصوصاً کرکتگه بېفرق بۉلیب، اونی اوستوار یۉنهلیش دېب حسابلهمهیدی. نتیجهده، راشدخان اطرافیدهگی بو واقعه، طالباننینگ ایکّی اساسي قناتی اۉرتهسیدهگی سیاسي و مفکوروي تفاوتلرنی ینهده کوچهیتیریشی ممکن.
رشیدخاننینگ تورموش اۉرتاغیگه عاید صورتلرنینگ ترقهلیشی اېندیلیکده طالباننینگ قندهار قناتی اعتبارینی هم اونگه قرهتدی. طالبان اۉزلرینی «اسلامي شریعتنی تطبیق اېتووچیلر» دېب اعلان قیلگن بۉلسه-ده، راشیدخان و اونینگ ایکّینچی خاتینینینگ خط-حرکتی کۉپلب کوزهتووچیلر تامانیدن طالبان نینگ دیني تلقینیگه قرشی یشیرین ناراضیلیک رمزی صفتیده بهالنماقده.
راشدخاننینگ انستاگرامدهگی پُستی اتیگی 12 ساعت ایچیده 248 مینگدن آرتیق لایک تۉپلهدی و خلق ارا یېتکرمهده کېنگ عکسالعملینی کېلتیریب چیقردی. بو حالت جمعیتدهگی دیني قرهشلر بیلن طالباننینگ رسمي تلقینی اۉرتهسیدهگی تفاوت قنچهلیک چوقورلشگنینی کۉرسهتهدی.
اېندی اېسه اساسي سوال شوکی: طالبان حکومتی، اینیقسه قندهار قناتی، بو واقعهگه قندهی مناسبت بیلدیرهدی؟ بو قنات اوچون «شریعتنی قطعي تطبیق اېتیش» مطلق اوستوار وظیفه بۉلیب قالماقده، شو سببلی سپورت، جملهدن کرکت، اولرنینگ دقّت مرکزیده اېمس.
قندههار گروهی اساسن دیني تعلیم و افراطیت مفکورنی مستحکملش بیلن شغللنهدی، حالبوکه حقّاني ترماغی اېسه خلق ارا میدانده طالبان نینگ «یومشاقراق، زمانهويراق» قیافهسینی نمایش اېتیشگه اینتیلماقده.
اصلیده، طالبان ایچیده قوّت توزیلمهسیده قندهار قناتی و حقّاني ترماغی اۉرتهسیده چوقور تفاوت موجود، و بو تفاوت 2021-ییلده طالبان حاکمیتنی قَیته اېگهلهگندن بېری سېکین-استه، لېکن دایمي روشده کېنگهییب بارماقده.
قندهار قناتی، ملا هبتالله آخوندزاده باشچیلیگیده، اۉزینی «اسلامي شریعتنی هر نرخگه بۉلسه هم تطبیق قیلووچی» صفتیده کۉرسهتهدی. باشقه تاماندن، سراجالدن حقّاني باشچیلیگیدهگی حقّاني ترماغی اېسه کۉپراق «عملگه یۉنهلتیریلگن» و عاموی اخبارات یۉنلتیریلگن صفتیده اۉزینی تنیتهدی، و او طالباننی خلق ارا میدانده کمراق منزوی طرزده کۉرسهتیشگه اینتیلهدی.
شو آرهده، کرکت حقّاني ترماغی اوچون فقط سپورت اېمس، بلکه طالبان نینگ ایچکی و تشقی میدانده تصویرینی قَیته تیکلش اوچون ثمرهلی ریکلام واسطهسی حسابلنهدی. حقّانيلر، راشدخان کبی مشهور اۉیینچیلرنینگ عامهويلیگینی ایشلهتیب، طالبان نینگ سیاسي و اجتماعي آبروسینی مستحکملشگه اینتیلهدی و شونی کۉرسهتماقچی بۉلهدی: «ینگی طالبان دیني قدریتلرنی سهقلهگن حالده زمانهوي حیات بیلن هم اویغون یشهی آلهدی.»
اما از نگاه جناح قندهار، چنین رویکردی نشانهی نفوذ «فرهنگ کفار» در بدنهی «امارت اسلامی» است. در دیدگاه رهبر طالبان، ورزشهای بینالمللی که با اسپانسرها، لوگوهای غربی و حضور زنان پیوند دارند، بیتردید بخشی از ارزشهای بیگانه به شمار میآیند. از همین منظر، بحث حجاب همسر دوم راشدخان بهانهای خواهد شد تا قندهاریها فشار خود را بر شبکه حقانی افزایش دهند.
اما قندهار قناتی نقطهی نظریدن، بوندهی یاندشوو «کافر مدنیتی نینگ» اسلام امیرلیگی ترکیبیگه کیریب کېلیشینینگ بېلگیسی حسابلنهدی. طالبان رهبریتینینگ قرهشیچه، تشقی حاميلر، غربي لوگو و عیاللر اشتراکینی اۉز ایچیگه آلگن خلق ارا سپورت تورلری شبههسیز چېت اېللیک قدریتلرنینگ بیر قِسمی حسابلنهدی.
شو نقطهی نظردن، راشیدخاننینگ ایکّینچی خاتینینینگ حجابسیز کۉرینیشی قندهار قناتی اوچون حقّاني ترماغیگه باسیم اۉتکزیش اوچون قولهی بهانه بۉلهدی و اولر بو آرقهلی ترماق نینگ «یومشاق» سیاستیگه قرشی چاره کۉریشگه اورینهدی.
طالبلر عکسالعمللری
بعضی طالبان نمایندهلری اجتماعي ترماقلرده راشدخاننی قتّيق تنقید قیلیشگن. مثلاً، طالبان بیلن باغلیق فایدهلنووچیلردن بیری، حامد قندهاری، ایکس صحیفهسیده یازگن: «راشدخان نه اسلامي قدریتلرنی، نه افغانستان عرف-عادتلرینی حسابگه آلگن.» باشقه فایدهلنووچی، محمدالله قریشی، شوندهی یازگن: «راشدخان افغانستان جمعیتیده آبروسیز نامگه اېگه بۉلیب قالدی، او عیالینینگ یوزینی آچیب بېردی و آلدینگی آبروسینی یۉقاتدی. راشیدگه اچینهمن!» بوندن تشقری، باشقه فایدهلنووچیلر هم اونی حقارتلی سۉزلر بیلن تنقید قیلیشگن.
شونگه قرهمهی، اَیریم فایدهلنووچیلر، راشدخاننینگ ایکّینچی خاتینینینگ حجابسیز کۉرینیشی افغانستان عیاللری و قیزلری اوستیدهگی طالبان چېکلاولریگه قرشی ناراضیلیک بېلگیسی صفتیده قبول قیلینیشی ممکن.
بیراق تنقیدچیلر شوندهی سوال بېریشهدی: اگر بو حقیقتاً هم ناراضیلیک بۉلسه، نېگه راشدخان بیرینچی خاتینینینگ صورهتینی هېچ قچان عامهگه آشکار قیلمهگن؟ معلوماتلرگه کۉره، اونینگ ایکّینچی خاتینی غربي مملکتلردن بیریده یشهیدی، افغانستان ملي کرکت جماعهسینینگ مخلصی حسابلنهدی و حجاب کيمسلیگی سیاسي قرار اېمس، بلکه اونینگ غربي حیات طرزی بیلن باغلیق.
