دېوارده آسیلگن ایکّیته «مروه» (مستعار) آتلی، 38 یاشلی بلخلیک عیالنینگ لیسانس دیپلوملری، اېندی اونینگ حیاتیدهگی هېچ بیر آغریققه دوا بۉله آلمهیدی. اونینگ حکایهسی طالبان سیاستی طفیلی جمعیتدن سیقیب چیقریلگن و تیریک قالیش اوچون آغیر، مشقتلی محنتگه مجبور بۉلگن مینگلب افغان عیاللر نینگ حیاتی نینگ عکسی دیر.
بوگونگی کونده مروه مزار شریف شهری اطرافیدهگی باغلرده ایشلهماقده مېوه و سبزوات تېریش، باغدارچیلیکنینگ باشقه آغیر ایشلرینی بجرهدی. او کونیگه اتیگی 150 افغانی تاپهدی و عایلهسی نینگ یگانه باقووچیسی حسابلنهدی. آلتی ییل آلدین اېری ترافیک حادثهسیده هلاک بۉلگن و اۉشندن بېری ایکّی اۉغیل و ایکّی قیزینی یالغیز اۉزی کتّه قیلماقده. «اېریم وفات اېتدی. مېن حیاتنینگ آغیر یوکینی یالغیز کۉتریشگه مجبور بۉلدیم. بالهلریم حلی کیچکینه اېدی. اولرنینگ هېچ نرسهگه محتاج بۉلمسلیکلری، آتهنینگ یۉقلیگینی حس قیلمسلیکلری اوچون حرکت قیلدیم. اما طالبان دوریده حیات جوده قیینلشدی، درآمدیم اېسه جوده کمهیدی.»
بیلیم یورتی میزی آرقهسیدن توپراق و تیکن آرهسیگه
مروه جمهوریت دوریده ایکّی عالي تحصیل یۉنهلیشینی تماملهگن اېدی. بیری بلخ دولت بیلیم یورتینینگ حقوق و سیاسي بیلیملر فاکولتهسیده، ایکّینچیسی اېسه شو ولایتدهگی بیر خصوصي بیلیم یورتینینگ اقتصاد یۉنهلیشیده. طالبان حاکمیتگه کېلیشیدن آلدین او مستقل و فعال حیات کېچیرگن، بیر نېچه تشکیلاتده ایشلهگن. «ایشدن محروم بۉلیشیمدن اوّل حیاتیم بوتونلهی باشقهچه اېدی. چېت اېل تشکیلاتیده ماستر ترینر صفتیده ایشلردیم. شو بیلن بیرگه، خصوصي بیلیم یورتلریدن بیریده اقتصاد علمی اساسلری مضمونینی اۉقیتووچی بۉلیب درس بېرردیم.»
اۉشه دورده اونینگ حیاتی رسمي محیطده کاغذ، قلم، کامپیوتر و اداره چوکیلری آرهسیده کېچردی. او اۉقوو سمینارلرده معروضه اۉقیر، محصللر بیلن علمي مناظرهلر آلیب بارردی. اېندی اېسه او بوتونلهی باشقهچه محیطده ایشلهیدی. باغلرده و چنگ-تۉزانلی یېرلرده، قویاش تیغیده، دایمي روشده نملیک و توپراق بیلن علاقه قیلیب. مروه حاضر قۉللری توپراق و شاخلردن جراحتلنگن حالده، اۉراقنی درختلر آرهسیده ایلنتیرهدی، بالهلریگه اویگه بیر پرچه قوروق نان آلیب باریش اوچون.
ایش جاییدهگی تحقیر و باسیم
جسماني قیینچیلیکلردن تشقری، مروه بعضی باغ اېگهلری تامانیدن کۉرسهتیلهدیگن قۉپال معامله و «دغل آهنگ»دن شکایت قیلهدی. کۉپ کونلری، ایشگه آزگینه کېچیکیش هم تنبیه و ملامت بیلن کوتیب آلینهدی.
«بعضاً دلهگه بیرآز کېچ بارسم، باغ اېگهسی حقارت قیلیشنی باشلهیدی و وقتیده ایشگه کېلیشینگ کېرهک دېدی. اگر ینه کېچیکسهم، اۉرنیمگه باشقه کیشینی آلیش بیلن آگاهلنتیرهدی. حتا سېن مېنینگ ایشچیم، مېنینگ خدمتکاریمسن؛ مېن نیمه دېسم، شونی بجریشینگ کېرهک دېب ایتهدی.»
مروه نینگ ایتیشیچه، کۉپچیلیک ایش بېرووچیلر ایشچیلردن تۉختهمسدن، تینیم بیلمهی ایشلشنی کوتیشهدی و هر قندهی چرچاق یاکه تنفسنی سستکهشلیک دېب بیلیشهدی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، بعضی حاللرده عیال ایشچیلرگه نسبتاً حقارت آموز سۉزلر عادتي حالگه ایلنگن؛ «باغ اېگهسی دایما حقارت قیلهدی و ایتهدی: سیز فقط تېکین پول آلیشنی خواهلهیسیز. اگر چرچهسهم و بیرآز دَم آلیشنی ایستهسهم، درّاو بقیره باشلهیدی و دېیدی: بو یېرگه ایشلشگه کېلدینگیزمی یاکه سَیر قیلیشگه؟ حتا که ایتهدی: اگر سیزده دیپلوم بۉلسه هم، مېن سیزگه کونیگه 150 افغانيدن آرتیق بېرمهیمن؛ بو پولنی آلیش اوچون کۉپ ایشلشینگیز کېرهک.»
اونینگ ایتیشیچه، بوندهی خطی-حرکتلر کۉپلب عیال ایشچیلرنینگ روحیتیگه تأثیر قیلگن و مالي قرهملیک طفیلی اولر بونگه قرشی جیم توریشگه مجبور. «بعضاً بۉلیب قالگن توگونچه (ییغلسه)نی یوتیب یوبارالمهیمن. صبر-قناعتیم توگهیدی. ایشلش و چېت اېلده بۉلیش هېچ قندهی عیب اېمس، لېکن مېن یخشی حیات قوریش و یخشی درآمدگه اېریشیش اوچون تحصیل آلدیم. ییللر دوامیده آغریق و مشقت و قشّاقلیک بیلن مکتب و بیلیم یورتیگه باردیم، لېکن طالبان حکمرانلیگی سببلی مېن دلهده ایشلشگه مجبورمن و یېر اېگهلرینینگ مینگلب ملامتلرینی هم تارتیشیم کېرهک.»
توپراقدن یره آلگن قۉللر
مروه، جمهوریت توزومی نینگ تېز قولهشی، طالباننینگ قَیته حاکمیتگه کېلیشی و اولر تامانیدن عیاللر ایشیگه قۉییلگن قطعي چېکلاولر اونینگ حیاتینی بوتونلهی آستین-اوستین قیلیب یوبارگنینی ایتهدی. ایلگری قیمتلی بۉلگن دیپلوملری و تجربهلری اېندی ایش بازاریده هېچ قندهی قدريت اېگه اېمس. مروه مینگلب باشقه عیاللر کبی امیدسیزلیک و سکونت ایچیدهگی تۉرت دېوار آرهسیده کون کېچیریشگه مجبور بۉلدی.
«ایشدن محروم بۉلگنیمدن سۉنگ، برچه محنتلریم نینگ نتیجهسی اویده اۉتیریش بۉلدی و مینگلب باشقه عیاللر سینگری مقصدسیز و آرزوسیز حالده فقط سوپوریش و یوویش ایشلریگه مشغول بۉلیشیمگه تۉغری کېلدی. بو اېسه بیز عیاللرنینگ جمهوریت دوریدهگی ییگیرمه ییللیک یوتوقلرینینگ بوتونلهی برباد بۉلیشی دېگنی دیر.»
مروهنینگ قۉللری توپراق و نملیک بیلن اوزلوکسیز علاقهده بۉلگنی اوچون یاریلیب کېتگن، تیرناقلری آستیگه اېسه توپراق تۉپلنیب قالگن. او، بعضاً جراحتلرنینگ آغریغی کېچگچه دوام اېتهدی و او اېرتهسی کونی ینه ایشلهی آلیشی اوچون کفیدهگی قداقلرنی متاع یاکه قوروق پخته بیلن باغلب قۉییشگه مجبور بۉلهدی. بیر محل او اۉراقنی چېتگه قۉیهدی، بېلینی راستلهیدی و قداق باسگن قۉللری بیلن کییمیدهگی چنگنی قاقهدی. «آدملر نینگ باغلریده ایشلشگه مجبور بۉلدیم. ایشدن بۉشهگنیمدن سۉنگ، قندهی بۉلمسین، فرزندلریم هېچ بۉلمهگنده بیر پرچه قوروق نان یېسین دېب هر قندهی ایشنی قیلیشنی خواهلهدیم. مېن آنهمن بالهلریم نینگ آچلیکدن کسل یاکه ضعیف بۉلیشینی کۉره آلمهیمن. اگر شو ایشنی قیلمسهم، آچلیکدن اۉلهمیز.»
مقاومت
برچه قیینچیلیکلرگه قرهمهی، مروه حلی هم امیدینی یۉقاتمهگن. «طالباننینگ عیاللرگه قرشی فکرلری سبب اویده اۉتیریشگه مجبور بۉلگن باشقه عیاللرگه شونی کۉرستماقچی اېدیمکی، عیال ضعیف اېمس، او حتا توپراق و لای ایچیده هم قهرمان بۉله آلهدی. باشقهلر اوچون عبرت بۉلسین. اۉز احتیاجلرینی تأمینلش اوچون کورهشسینلر. هر قنچه آغیر بۉلمهسین، بیز کوچلی بۉلیشیمیز و تسلیم بۉلمسلیگیمیز کېرهک.»
این زن تحصیلکرده که زمانی به نظم و آرامش کار اداری خو گرفته بود، اکنون با کار طاقتفرسا روز را به شب میرساند. خودش میگوید؛ «روزها تا شام خم شدن، خاک و بار کشیدن، زیر آفتاب سوزناک پخته چیدن، درو کردن و سایر کارهای طاقتفرسا خیلی سخت است و خستگی و درد دارد. شبهای اول از شدت کمردردی و پادردی هیچ خواب نکردم، ولی با خود گفتم باید با این درد عادت کنم تا نان برای خوردن پیدا شود.» با وجود همهی تلخیها، مروه شب و روز خود را با آرزوی روزی میگذراند که زنان و دختران افغانستان دوباره به حقوق شان برسند و هیچ قدرتی نتواند حضورشان را در جامعه محدود کند. او باور دارد که سیاهی شب همیشگی نیست؛ «این روزهای تحت حاکمیت طالبان، روزهای پوچ، بیمعنا و هدر رفتن عمر زنان است. بزرگترین رویای من این است که روزی دوباره طعم واقعی آزادی، برابری و عدالت را بچشیم.»
بو معلوماتلی عیال، ایلگری اداري ایشلرنینگ ترتیب-انتظامی و آسایشتهلیگیگه اۉرگنیب قالگن بۉلسه-ده، اېندی مشقتلی ایش بیلن کونینی کېچیرهدی. «کون بۉیی اېگیلیب ایشلش، توپراق کۉتریش، قاوورووچی قویاش آستیده مېوه تېریش، اۉریم قیلیش و باشقه آغیر ایشلر جوده مشقتلی، چرچهتهدیگن و آغریقلی دېب نالیدی اوشبو عیال. دستلبکی کېچهلر بېل آغریغی و آیاق آغریغیدن اوخلهی آلمهدیم، لېکن اۉزیمگه ایتدیم، بو آغریققه اۉرگنیشیم کېرهک، تاکه یېییش اوچون نان تاپهی.»
برچه اچّیقلیکلرگه قرهمهی، مروه کېچه یو کوندوزنی شو امید بیلن اۉتکزهدی. بیر کون کېلیب افغانستان عیاللری و قیزلری ینه اۉز حقوقلریگه اېریشیشهدی و هېچ قندهی کوچ اولرنینگ جمعیتدهگی اشتراکینی چېکلهی آلمهیدی. او ایشانهدی، تون نینگ قارانغولیگی ابدي اېمس؛ «طالبان حکمرانلیگی آستیدهگی بو کونلرعیاللر حیاتی نینگ بېهوده، معناسیز و ضایع کېتهیاتگن کونلریدیر. اېنگ کتّه آرزوم بیر کون کېلیب ینه آزادلیک، تېنگلیک و عدالت نینگ حقیقي تأمینی حس قیلیش دیر.»
