دالر نرخی افغانستانده سۉنگگی کونلرده 63 افغانيگچه پهسهیدی؛ بو سۉنگگی 10 ییلدن آرتیق وقت ایچیدهگی اېنگ پست کۉرستکیچ دیر. 2016-ییلده امریکا دالری افغانستان پولیگه نسبتاً 66 افغاني اېدی.
افغانستان مرکزي بانکی سۉنگگی کونلرده دالر نینگ بازارگه کیریتیلیشینی عملگه آشیرمهگن. بو شونی کۉرسهتهدیکی، کمیده اوشبو تېبرهنیشده مرکزي بانک نینگ رۉلی بۉلمهگن. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ افغانستانگه دالر کۉرینیشیده کیریب کېلهدیگن انسان پرورلیک یاردملری حقیده هم خبر یۉق؛ یعنی اوّلگیدېک عامهگه اعلان قیلینهدیگن، هفتهلیک 40 میلیون و 32 میلیون دالرلیک پاکتلر حقیده گپیریلمهیپتی. اما انسان پرورلیک یاردملر هنوز دوام اېتماقده. بیراق بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ ایتیشیچه، بو یاردملر کېسکین کمهیگن.افغانستان نینگ سودا تقچیللیگی هم، دالر نینگ نرخی گه تأثیر قیلهدیگن عامل صفتیده، یخشیلنمهگن؛ هنوز تخمیناً 13 میلیارد دالرلیک سودا حجمی نینگ اتیگی 2 میلیارد دالری صادرات، 11 میلیارد دالری اېسه واردات دن عبارت. دالر نرخی افغانستان اوچون شو جهتدن مهمکی، مملکت صادراتیگه جوده قتّيق باغلیق و بو صادراتلر دالر آرقهلی عملگه آشیریلهدی، یکوني استعمالچی اېسه تاورنی افغانيده ساتیب آلهدی. بوندهی حالتده دالر نرخی بیلن تاور نرخی اۉرتهسیده بېواسطه باغلیقلیک موجود: دالر قیمتلشسه تاور هم قیمتلشهدی.
مثلاً، اگر بیر قاپ گوروچ 100 دالر نرخده صادر قیلینسه و اگر بیر دالر نرخی 75 افغاني بۉلسه، بو قاپ گوروچ استعمالچی اوچون 7 مینگ 500 افغانيگه توشهدی. اما اگر سۉنگگی بیر نېچه کوندهگی عملدهگی نرخنی حسابگه آلسک، عینِ شو 100 دالرلیک گوروچ قاپی یکوني استعمالچیلر اوچون تخمیناً 6 مینگ 300 افغانيگه توشهدی. البته، شونی اېسلهتیب اۉتیش کېرهککی، حاضرگی افغانستان شرایطیده قشّاقلیک و آچلیک کېنگ ترقهلگن بۉلیب، اهالی نینگ خرید قابلیبی تورلی اقتصادي عامللردن (اینیقسه ایشسیزلیکدن) تأثیرلنهدی و فقط دالر نرخی گه باغلیق اېمس. شونینگدېک، حاضرده افغانستان پاکستان چېگرهلری نینگ یاپیلیشی سببلی تاورلر تأمیناتیده معماگه دوچ کېلماقده و بو حالت اَیریم آزیق-طعام محصولاتلری همده دارو-درمانلر نرخی نینگ آشیشیگه سبب بۉلگن.
اېندی دالر بیلن نیمه یوز بېردی؟
کۉرینیشیچه، افغانستاندهگی دالر نینگ سۉنگگی تېبرهنیشی جهان بازارلریده دالر قیمتی نینگ پهسهییشی و آلتین نرخی نینگ آشیشی بیلن باغلیق. امریکا دالری سۉنگگی ایکّی اۉن ییللیک دوامیده پهسهییش تېندېنسيهسینی باشدن کچیرماقده، گرچه او هنوزگچه جهان ترانزاکسيهلری و ولیوته ذخیرهلریده اوستون موقعگه اېگه بۉلسه هم. 2025-ییل مارچ آییده اعلان قیلینگن خلقارا ولیوته جمغرمهسی معلوماتلریگه کۉره، دنیادهگی 12 تریلیون دالرلیک ولیوته ذخیرهلری نینگ 57 فایزیدن آرتیغی دالر حصهسیگه تۉغری کېلهدی. حالبوکه، بو کۉرسهتکیچ 2000-ییللر باشیده 71 فایزدن آرتیق اېدی. بو دالرگه بۉلگن ایشانچ نینگ کمهیگنینی کۉرسهتهدی، اما بو نینگ سببی نیمهده؟
1- امریکا سیاستلری نینگ دالرگه تأثیری
یوقاریده تأکیدلنگنیدېک، دالرگه بۉلگن ایشانچسیزلیک انچهدن بېری باشلنگن. امریکا حکومتی نینگ دالرنی سیاسي واسطه صفتیده قۉللشی همده تورلی مملکتلرگه نسبتاً جاري اېتیلگن چېکلاولر اوشبو ایشانچسیزلیک نینگ اساسي سببلریدن بیری صفتیده کۉریلماقده.
اَیریم دولتلر، جملهدن روسيه و چین، اۉز سودا بیتیملریده دالرنی چېتلشتیریشگه اینتیلماقده. روسيه و چین هم اعضا بۉلگن بریکس اقتصادي بلاکی اۉز ارا سودا المشوولریده اعضا مملکتلر نینگ ملي ولیوتهلریدن فایدهلنیشنی کېنگهیتیرگن و عمومي ولیوته جاري اېتیش مسألهسینی هم کۉریب چیقماقده.
حاضرده تحلیلچیلر دالر نینگ قدرسیزلنیش عامللریدن بیری صفتیده امریکا جمهور رییسی دونالد ترامپ سیاستلریدن بازارلرده یوزهگه کېلگن خواطرنی کۉرسهتماقده؛ جملهدن سودا تعرفه لری و اقش مرکزي بانکی نینگ فایز ستوکهلریگه ارهلشووی. بو حالت امریکاده سرمایه یاتقیزیلیشی، خصوصاً قرضه اوراقلر ساتیب آلیشنی کمراق جاذبهدار قیلهدی و نتیجهده اینوېستارلر احتیاطکارانه حرکت قیلیشهدی. بلومبرگ اخبارات اگېنتلیگی یقینده خبردار منبعلرگه تهیهنیب خبر بېریشیچه، چین نظارت اۉرگانلری مالیوي مؤسسهلرگه بازار تېبرهنیشلری و کانسېنترتسیه خطری بارهسیدهگی خواطرلر سبب امریکا خزانهچیلیک ابلیکتسیهلریدهگی اکتیولرینی چېکلشنی توصیه قیلگن.
بلومبرگ نینگ یازیشیچه، چین رسميلری بانکلردن اقش دولت قرضه اوراقلرینی خرید قیلیشنی چېکلشنی سۉرهگن و یوقاری خوفگه دوچ کېلگن سوبژېکتلرگه اۉز پازیتسيهلرینی کمهیتیریش بۉییچه کۉرسهتمه بېرگن. بیراق بو توصیه دولت اکتیولرینی اۉز ایچیگه آلمهیدی. اوّلراق امستردام هالند و دنمارک جمغرمهلری هم امریکادهگی ابلیکتسیهلر شکلیدهگی اکتیولرینی قیسقرتیرهیاتگنی حقیده خبر بېریلگن اېدی.
2- فایز ستهوکهسی نینگ پهسهیتیریلیشی فدرال رېزېرو تامانیدن
ترامپ حکومتی فدرال رزرو، یعنی امریکا مرکزي بانکی تامانیدن فایز ستاوکهسی نینگ پهسهیتیریلیشیگه اورغو بېرماقده. او بانک جمهور رییسنی فایز ستاوکهسینی پهسهیتیرمهگنی اوچون بیر نېچه بار تنقید قیلگن.
ترامپ حاضرده امریکا مرکزي بانکی رهبریتیگه شوندهی بیر آدمنی توصیه قیلگنکی، او اونینگ فایز ستاوکهسینی پهسهیتیریش بۉییچه طلبینی عملگه آشیریشی ممکن. امریکاده فایز ستاوکهسی پهسهیسه، امریکا ابلیکتسیهلری نینگ درآمدلیلیگی کمهیهدی و اینوېستارلر یوقاری فایز ستاوکهسی بۉلگن دولتلرنی ایزلشهدی. شو بیلن بیرگه، بو جریان بازاریده دالر تکلیفی کۉپهیهدی و اونینگ قیمتی پهسهیهدی.
امریکا فایز ستاوکهسینی پهسهیتیریشگه اینتیلهیاتگن بیر پیتده، جاپانده ابلیکتسیهلرنینگ درآمدلیلیگی سۉنگگی ییگیرمه ییل ایچیدهگی اېنگ یوقاری درجهگه یېتدی. بو ستاوکه فبروری آییده 2،23 فایزگه کۉتریلدی. شوندهی یوقاری درآمدلیلیک و امریکادن تشقری باشقه اینوېستیتسيه امکانیتلری سببلی اینوېستارلر امریکا بازاریدن اوزاقلشماقده.
3- ترهمپ ضعیف دالرنی خواهلهیدی
بعضی تخمینلرگه کۉره، ترامپ حکومتی ضعیف دالرنی خواهلشی ممکن. ترامپ جولای آییده شوندهی دېگن اېدی: «بو یخشی کۉرینمسلیگی ممکن، لېکن ضعیف دالر بیلن سیز انچه کۉپ پول تاپهسیز… کوچلی دالر بیلن بۉل گنینگیزدن کۉره.» او قۉشیمچه قیلگن: «شو نینگ اوچون، کوچلی دالر بۉلسه، بیر واقعه یوز بېرهدی: بو یخشی کۉرینهدی. لېکن سیزده توریزم یۉق. سیز تراکتور ساتالمهیسیز، یوک موتری ساتالمهیسیز، هېچ نرسهنی ساتالمهیسیز.»
تحلیلچیلرگه کۉره، ترامپ حکومتی وکیللری نینگ اساسي فکری شوندن عبارتکی، کوچلی دالر اقشده ایشلب چیقریلگن محصولاتلرنی خارجي خریدارلر اوچون قیمتلشتیرهدی. بو اېسه بیر تاماندن امریکا اېکسپورتی نینگ کمهییشیگه، باشقه تاماندن اېسه امریکالیک ایشلب چیقرووچیلرنی ایشلب چیقریش لینيهسینی امریکادن تشقریده تشکیل اېتیشگه اوندهیدی. نتیجهده، بو اقشدهگی ایش اۉرینلری نینگ کمهییشیگه آلیب کېلهدی.
لېکن دالر قدرسیزلنسه، امریکا محصولاتلری خارجي خریدارلر اوچون ارزانلشهدی و نتیجهده امریکا اېکسپورتی آشهدی. باشقه تاماندن، دالر قیمتی پهسهیسه، اقشگه ایمپورت قیلینهدیگن محصولاتلر قیمتلشهدی و بو امریکا صناعتیگه فایده کېلتیرهدی؛ اصلیده بو دونالد ترامپ نینگ خارجي محصولاتلرگه باج سالیش آرقهلی عملگه آشیرماقچی بۉلگن سیاستیگه ماس کېلهدی.
بو تخمین – یعنی ترامپ حکومتی تامانیدن دالر قیمتینی اتهیلب پهسهیتیریش، اینوېستارلرنی اۉز سرمایه قیمتینی سهقلشگه اوندهیدی. شو سببلی، دالر قدرسیزلشهیاتگن بیر پیتده، اینوېستارلر اوچون خوفسیزراق و التېرنتیو وریانت صفتیده آلتین قیمتی ایکّی برابر آشدی.
افغانستانده هم دالر سقلهیدیگن و بو ولیوتهگه قیزیققن شخصلر، خصوصاً ولیوته ساتووچیلر، بعضی حاللرده دالردن واز کېچیب، آلتین ذخیرهسیگه مراجعت قیلیشگن. حتا مرکزي بانک یقینده آگاهلنتیرگن: ولیوته ساتووچیلر تامانیدن آلتین و کوموشنی ساتیب آلیش، ساتیش و سهقلش تعقیقلنگن. بیراق افغانستانده، دنیادهگی دالر حالتیدن تشقری، امریکا دالری نینگ افغان پولیگه نسبتاً قدرسیزلنیشیده باشقه عامللر هم رۉل اۉینهیدی. طالبلر دایما ولیوته برقرارلیگی یاکه افغانی نینگ «یوقاری» نرخینی اۉزلری نینگ ثمرهلی اقتصادي و مالیوي سیاستلری بیلن باغلهیدیلر، اما بو بارهدهگی حقیقي تأثیر قیلووچی عامللر طالبلر سیاستلری بیلن باغلیق اېمس.
انسانپرورلیک نینگ نقد یاردملر
2021 ییلده طالبلر حاکمیتگه قَیتگچ و افغانستانگه نسبتاً مالیوي و بانک چېکلاولری جاري قیلینیب، خارجي یاردملر تۉختهتیلگچ، دالر نرخی افغانیگه نسبتاً مثلی کۉریلمهگن درجهده آشدی و 1 دالر 120 افغانگه یېتدی. انسانپرورلیک یاردملری نینگ تیکلنیشی بیلن، چېکلاولر طفیلی، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی بو یاردملرنی افغانستانگه 40 میلیون دالرلیک و 32 میلیون دالرلیک نقد پاکتلر شکلیده یېتکزدی.
معلوماتلرگه کۉره، «اطلاعات روز» گزېتهسی تامانیدن ییغیلگن حساب کتابلرگه کۉره، 2023 ییل می آییگچه افغانستانگه 30 ته 40 میلیون دالرلیک پاکت و 30 دن آرتیق 32 میلیون دالرلیک پاکت یېتکزیلگن. اوشبو پاکتلر نینگ جمعی قیمتی 2 میلیارد 153 میلیون دالردن آشگن. می 2023 ییلدن سۉنگ، افغانستان مرکزي بانکی و بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی دالر نقد پاکتلری نینگ کیریشی حقیده معلومات اعلان قیلمهگن. بیراق، افغانستانگه کۉرسهتیلگن یاردملر نینگ جمعی مقداری بو ستاتیستیکهدن انچه کتّه. امریکا نینگ افغانستاننی قَیته تیکلش بۉییچه مخصوص اداره سی (سیگار) تامانیدن 2025 ییل دسمبر آیده اعلان قیلینگن حساباتگه کۉره، اقش فقط طالبان حاکمیتگه قَیتگچ، افغانستانگه 3،8 میلیارد دالر یاردم بېرگن.
نقد یاردملر نینگ کیریشی بیلن دالر افغانگه نسبتاً قدری پهسهیدی. اوشبو یاردملر دالر نرخیگه شونچهلیک تأثیر قیلگن اېدیکی، 2025 ییلده دونالد ترامپ حاکمیتگه کېلیب، یاردملرنی تۉختهتیشینی اعلان قیلگچ، دالر قَیته افغانگه نسبتاً آشدی؛ اما افغانستان مرکزي بانکی دالرنی بازارگه کیریتگچ، 2025 ییل اۉرتهلریدن باشلب دالر نرخی ینه پهسهییشنی باشلهدی.
سۉنگگی پیتلرده مرکزي بانک و بیرلشگن ملتلر تشیکلای نقد یاردملرنینگ کیریشی حقیده معلومات بېرمسه-ده، یاردملر افغانستانگه دوام اېتماقده. مالیوي و بانک چېکلاولری دوام اېتهیاتگنینی حسابگه آلسک، بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی یاردملرنی هنوز نقد شکلده یېتکزیشده دوام اېتهیاتگنگه اۉخشهیدی.
افغان پولی نینگ نقد یېتیشمسلیگی
طالبلر حاکمیتگه قَیتگچ، افغانستان جدّي نقد پول انقراضی بیلن یوزلشدی. افغانستان مرکزي بانکی بۉش اېدی و خصوصي بانکلر مزاجلر نینگ امانتلرینی تۉلهشگه قادر اېمسدی. اوشبو وضعیت سۉنگگی تۉرت ییل ایچیده سېزیلرلی درجهده یخشیلنگن و حاضر بانکلردن پول آلیشدهگی چېکلاولر کمهیگن؛ اما نقد پول تنقیصلیگی و اونی کېلتیریب چیقرووچی عامللر هنوز موجود. اوشبو انقراض نینگ بیر عاملی الکترون تۉلاولر یۉقلیگی و افغان پول بیرلیگی نینگ بانکنوتلری نینگ اېرته اېسکیریشی حسابلنهدی. افغانستان مرکزي بانکی هر ییلی میلیاردلب اېسکیرگن پولنی ییغیب آلیب، یۉق قیلهدی. پول چاپ اېتیشدهگی چېکلاو بیلن بیرگهلیکده، بو حالت نقد پول انقراضیگه آلیب کېلهدی. نتیجهده، اوشبو انقراض افغان پولی نینگ دالر قرشیسیدهگی قیمتینی سهقلشگه تأثیر قیلهدی. بازاریده افغان پولی کم بۉلسه، اونینگ قیمتی یوقاری بۉلهدی. نقد پول یېتیشمسلیگی یورو نرخیگه هم تأثیر قیلگن. دالر بیلن بیر وقتده، یورو هم افغانستانده قدرسیزلنماقده. چهارشنبه کونی 1 یورو 73 افغانگه ساتیلگن، بیر هفته آلدین اېسه 75 افغان اېدی.
مهاجرلر قیتیشی
سۉنگگی ایکّی ییل ایچیده 4 میلیوندن آرتیق مهاجر اېران و پاکستاندن افغانستانگه قَیتگن. اوشبو مهاجرلر قَیتیشده نهفقط ولیوته آلیب کېلیشهدی، بلکه افغان پولی نینگ نقد تنقیصلیگینی ینهده کوچهیتیریشماقده. مثلاً، مهاجرلر قَیتمسیدن آلدین 30 میلیون کیشی افغان پولیگه محتاج بۉلگن بۉلسه، حاضر 34 میلیون کیشی پول طلب قیلماقده، شو بیلن بیرگه افغان پولی نینگ مقداری هنوز یېترلی اېمس.
چېت اېل ارزینی چیقریش و ارز ایلنیشیگه چېکلاولر
افغانستان نینگ بیر قِسمی ولیوتهسی فقرالر نینگ مملکتدن چیقیشی و سفرلری آرقهلی تشقریگه چیقهدی، اینیقسه اېران و پاکستان یۉنهلیشیده، ویزه خرجتلری، سیاحت خرجتلری، دوالنیش خرجتلری و قصداً اۉتکزیش شکلیده؛ شونینگدېک، افغانستاندن اېرانگه دالر سموگگلینگ هر دایم معما بۉلیب کېلگن.
اېران اسراییل بیلن 12 کونلیک اوروشدن سۉنگ، افغان فقرالریگه ویزهنی تۉختهتدی. اوّلگی دورده اېسه، اېران وکیللری اعلان قیلگنیدېک، هر کونی تۉرت مینگ افغان فقراسی ویزه بیلن اېرانگه کیرگن. شونینگدېک، پاکستان ویزهسی هم جوده قیمت بۉلیب، افغان فقرالری نینگ سفریگه تۉسقینلیک قیلهدی. بوندن تشقری، طالبان اداره سی هم دالرنی تشقریگه چیقریشنی چېکلهگن. قوروقلیک چېگرهلریدن 500 دالردن، هوا میدانلریدن اېسه 5 مینگ دالردن آرتیق اۉتکزیش رخصت اېتیلمهیدی.
شونینگدېک، طالبان تشقی و ارزلرنینگ سودالرده ایلنیشینی تعقیقلهگن. اوّلگی دورده اېران بیلن چېگره ولایتلریده غربده تومن ایشلهتیلگن، جَنوب و شرقده پاکستان بیلن چېگره ولایتلریده اېسه پاکستان روپیسی معاملهده بۉلگن. گرچه آلدینگی افغانستان حکومتی بازارلریده تشقی و ارز معاملهسینی چېکلشگه حرکت قیلگن بۉلسه-ده، طالبان اۉز زۉرآور قرارلری بیلن بو بارهده موفقیتلیراق بۉلگن کۉرینهدی.
افغانستان فقرالری نینگ چېتدن ایچکریگه جۉنهتمهلری
چېت اېلدن جۉنهتمهلر افغانستان نینگ درآمد منبعلریدن بیری حسابلنهدی. افغانستان مرکزي بانکی 2021 ییلده اعلان قیلگن حساباتیگه کۉره، مملکتدن تشقریده ایشلهیدیگن و یشه یدیگن افغان فقرالری ییلیگه تخمیناً 700 میلیون دالرنی عایلهلریگه افغانستانگه یوبارهدی. شو ییل ایچیده بو رقم آلدینگی ییللرگه نسبتاً اۉسیشنی کۉرسهتگن. حاضر اېسه، طالبان نینگ حاکمیتگه کېلیشیدن کېین یوزهگه کېلگن افغان فقرالری نینگ اساسن رواجلنگن مملکتلرگه کۉچیب کېتیش تۉلقینینی حسابگه آلسهک، جۉنهتمهلر اوّلگیگه نسبتاً کۉپراق بۉلگن بۉلیشی کوتیلهدی. باشقه تاماندن، افغانستانده ایشسیزلیک نینگ کوچهییشی یانیده، تشقی جۉنهتمهلرگه باغلیقلیک هم اوّلگیگه نسبتاً آشگن کۉرینهدی.
انترنېت درآمدی و آنلاین سودا
چېت اېلدن جۉنهتمهلر، یعنی افغان فقرالری نینگ تشقریدهگی درآمدلری بیلن بیر قطارده، اینترنت آرقهلی درآمد، جملهدن اجتماعي ترماقلردن، مثلاً یوتیوبدن آلینگن درآمد هم افغانستانگه جۉنهتیلهدی و بو درآمد هم دالر حسابیده بۉلهدی. شونینگدېک، افغانستان چېگرهلریدن تشقریده آنلاین سودا هم کېنگهیماقده. بو بیزنس نینگ درآمدی بۉییچه انیق ستاتیستیک معلومات موجود اېمس، اما انترنت نینگ کېنگهییشی حسابگه آلینسه، بو بیزنس حلی هم رواجلنیب بارماقده. اېندی ایتیش ممکنکی، ارز کېلتیریش فقط اېکسپورت بیلن چېکلنمهیپتی.
افغانستان بازاریده دالر نینگ کېلهجک استقباللری
افغانستان نینگ جاري اقتصادي وضعیتی، طالبان سیاستی، چېکلاولر و اولرنینگ کېلتیرگن حسابگه آلسک، افغانستان نینگ اقتصادي استقباللری و ملي پول بیرلیگی نینگ برقرارلیگی انیق اېمس.
گرچه جهان بانکی سۉنگگی حساباتیده افغانستان اقتصادیاتی کېتمه-کېت ایکّینچی ییل 4،3 فایزگچه اۉسیب بارهیاتگنینی بیلدیرگن بۉلسه-ده، اهالی نینگ تېز اۉسیشی، سودا تنقیصلیگی نینگ کوچهییشی و دایمي قشّاقلیک افغانستان نینگ اقتصادي استقباللریگه باسیم اۉتکزماقده. شونینگدېک، ایشسیزلیک، عیاللر نینگ اقتصادي و تعلیمدهگی اشتراکیگه چېکلاولر، انسان کهپیتهلینی رواجلنتیریش و کېلهجکدهگی اۉسیش استقباللرینی ضعیفلشتیرماقده.
شونگه قرهمهی، جهان بازاریدهگی دالر نرخی نینگ افغانستاندهگی دالرگه تأثیری وقتینچهلیک و اۉتکینچی حسابلنهدی، اما بو ارزنی دایمي نظارت قیلهدیگن نرسه مملکت نینگ ولیوته کېلتیریش درجهسی دیر. ایمپورتگه باغلیق بۉلگن و 11 میلیارد دالر سودا تنقیصلیگی موجود مملکت عملده ولیوته تنقیصلیگی بیلن یوزلشهدی. سۉنگگی تۉرت ییل ایچیده مملکت ولوتهسی نینگ کتّه قِسمی انسان پرورلیک یاردم آرقهلی تأمینلنگن. اگر یاردملر تۉلیق تۉختهتیلسه، یاردم دالرلری نینگ بۉش اۉرنینی قندهی تۉلدیریش ممکن؟
اوّل ایتیلگنیدېک، غرب چېکلاولری طفیلی، سودالردن دالرنینگ چیقریلیشی مسألهسی کۉتریلگن و طالبان وکیللری هم بو موضوع حقیده گپلشگن. اما فرض قیلهیلیک، اگر دالر اۉرنیگه چین یونی و روسيه روبلی ایشلهتیلسه، ایمپورتگه باغلیق افغانستان بو ایکّی ولیوتهنی قهیېردن آلهدی؟ اقتصادي اۉسیش و باغلیقلیکنی کمهیتیرمسدن، دالرنینگ چیقریلیشی ملي ولیوتهلر فایدهسیگه بۉلمهیدی.
