2021-ییل یازیدن بویان طالبان قندهی قیلیب ینه حاکمیتگه قَیتگنیگه دایر سوال کۉپ باره اۉرتهگه تشلندی. بو سوالگه تورلی جوابلر هم بېریلدی. جمهوریت نینگ مغلوبیتی عامللری آرهسیده اَیریملر تشقی کوچلرنینگ رۉلینی تأکیدلهیدیلر (امریکا، ناتو، پاکستان، اېران و باشقهلر)؛ باشقهلر حامد کرزینی طالبان نینگ حاکمیتگه قَیتیشیدهگی اساسي عامل دېب بیلهدیلر. بعضیلر بو رۉلنی اشرف غنی گه یوکلهیدی و او جمهوریت تیزیمی نینگ قولهشی همده طالبان نینگ افغانستان اوستیدن قَیته حکمرانلیک اۉرنهتیشیگه یۉل آچیب بېرگن، دېب حسابلهیدی. ینه اَیریملر «جنگ سالارلر»نی (یعنی غنی حکومتیگه قرشی بۉلگن و طالبان بیلن تینچلیک حقیده گپیرگن شخصلرنی) جمهوریت نینگ امیرلیک آلدیده مغلوب بۉلیشیگه زمین یرهتگن، دېب بیلهدیلر. باشقه بیر گروه اېسه طالبان دیني اعتقادی و مفکوروي مستحکملیگی سببلی، رهبرلری عسکرلریگه ایشانمهگن، عسکرلری اېسه رهبرلریگه ایشانمهگن تیزیم اوستیدن غلبه قازانگن، دېب حسابلهیدی.
اما سۉنگگی تۉرت ییل دوامیده استه-سېکین عیان بۉلدیکی، طالبان نینگ حاکمیتگه قَیتیشیده ینه بیر عامل هم موجود بۉلگن: همه نینگ همهگه قرشی اوروشی دېب اتلهدیگن عامل. بو عامل تشقی اېمس، رهبرلر درجهسیده اېمس، گروهي فتنه اېمس، جنگسالارلر بیلن باغلیق اېمس، مفکوروي اعتقاددن کېلیب چیقمهیدی و اونینگ آرتیده تشکیلات یاکه نظام هم یۉق. بو افغانستاندن بۉلگن هر بیر شخص نینگ افغانستاندن بۉلگن باشقه بیر شخصگه قرشی اوروشی دیر. همه همهگه قرشی.
بو اوروشده اېندی «مملکت» یاکه ییریک منسوبلیکلر دېگن توشونچهلر قالمهگن. هېچ کیم بیرار بویوک مقصد یۉلیده باشقهسی بیلن تۉقنهشمهیپتی. بو اوروشنی دوام اېتتیریب، النگهده اوشلب تورگن نرسه، هر بیر انسان کون و تونی نینگ کۉپ لحظهلریده اۉز ایچیده حس قیلهدیگن غضب دیر؛ و او قهیېرده امکان تاپسه، کیم نینگ اوستیگه تۉغری کېلسه، اۉشه یېرده اونی بۉشهتهدی.
اگر اۉتمیشده ییریک تۉقنشوولر حزبلر، مفکوروي، اقتصادي و سیاسي حساب-کتابلر بیلن باغلیق بۉلگن بۉلسه، بوگونگی افغانستانده اکثریت تۉقنهشوولر ایندیویدوال قَینهب تورگن غضبلر نینگ تۉقنهش کېلیشیدن کېلیب چیقماقده؛ کۉپ حاللرده اولر نینگ آرتیده هېچ قندهی ییریک ماتیو تاپیب بۉلمهیدی. گۉیا یریم عصرلیک ایچکی اوروشلردن سۉنگ، ملت، اېلت، قوم، تیل، حدود و اۉزلیک سینگری ییریک تیهنچلر ایلک بار یېمیریلیب، افغانستان شوندهی بیر باسقیچگه کیرگندېککی، بوندن بویان هېچ نرسه اوچون یوزمه-یوز جنگ باشلنهدی.
بو همه نینگ همهگه قرشی اوروشی، بو یوزمه-یوز جنگ «هېچ نرسه اوچون» دېب اتهلیشی نینگ سببی شوکی، او هېچ قندهی ییریک تحلیلگه، ییریک موضعگه، ییریک تنلاوگه، ییریک باغلنیشگه یاکه ییریک نفرتگه اولنمهگن. بو شونچهکه قَینهب-تاشگن غضبدیرکی، او اېنگ یقین تۉقنهشووده، اېنگ سادّه علاقهده نیمهنیدیر ویران قیلیشی بیلن، اېگهسیگه قانیقیش بېرهدی. بیز اۉز اطرافیده ایلنووچی، ادهشگن بیر تۉلقین بیلن یوزمه-یوزمیزکی، اونینگ هر بیر کۉپیگی، هر بیر پوفهگی، هر بیر کۉتریلیشی و هر بیر ایلنیشی اېنگ یقین علاقهده باشقه بیر کۉپیکنی، پوفکنی، کۉتریلیشنی و ایلنیشنی انکار اېتهدی و زهرلهیدی. نیمه اوچون؟ هېچ نرسه اوچون. چونکه بو تۉلقین نینگ یۉنهلیشی هم، مقصدی هم یۉق. او اۉز ایچیده و اۉز اطرافیده ایلنهدی و اۉلجه قیدیرهدی.
بوگونگی کونده طالبان افغانستان اوستیدن، همه نرسهدن کۉره کۉپراق، عیناً منه شو همه نینگ همهگه قرشی اوروشی طفیلی حکمرانلیک قیلماقده. شوندهی بیر محیط شکللنگنکی، اونده حتا ایکّی کیشی هر ایکّلهسی هم طالبان حکمرانلیگیگه قرشی بۉلیشی ممکن بیر لحظهگه هم بیر-بیری نینگ آوازینی اېشیته آلمهیدی و بیر-بیری نینگ سۉزینی تینگلهمهیدی. تهمت و حقارت بازاری قیزغین، فکر و ملاقات اېسه خریدارسیز.
بو معناسیز، اما شاوقین-سورانلی مکان نینگ ینگی «قهرمانلری» شاوقین کۉترگن آلامان آرهسیده، صحبت، ملاقات و ساغلام فکرلر تۉقنهشووی طرفیده تورگن هر قندهی انسانگه اېنگ آغیر حقارتلرنی (ذرّهچهیم ایکّیلنیش یاکه اویت سېزمسدن) یاغدیرهدیگن کیشیلردیر.
طالبان بوگون شوندهی مخالفلر تۉپلمی بیلن یوزمه-یوز توریبدیکی، اولر نه انتظامگه اېگه، نه اۉز یۉلی و مقصدیگه ایشانهدی و نه حتا اۉز ایچلریده بیر-بیری نینگ گپینی اېشیتیشگه تیار. شونگه قرهمهی، بو مخالفلر طالباننی حاکمیتدن توشیریب، اۉزلری افغانستان اوستیدن حکمرانلیک قیلیشنی آرزو قیلهدیلر. اما هېچ کیم سۉرمهیدی:
«شو حالتده همه نینگ همهگه قرشی اوروشی دوام اېتهیاتگن، معناسیز بۉشلیق حکمران بۉلگن، اۉز اطرافیده ایلنووچی ویرانکار غضب ایچیده بیز افغانستان اوچون یخشیراق بیر اېرتهنی قوره آله میزمی؟» بو سوال تۉغری، ساکن و غضبسیز جوابنی طلب قیلهدی.
