ایرانده حقارت و عیبلاو افغانستانده اېسه خوف – خطر
فریدون، 32 یاشده، ایران تامانیدن چیقریلگن مینگلب افغان مهاجرلردن بیری بۉلیب، حاضرده خاتینی و ایکّی یاشدهگی فرزندی بیلن هرات ولایتیدهگی اسلام قلعه چېگرهسیگه یېتیب کېلگن. طالبلر حکمرانلیگی آستیدهگی افغانستانگه قَیتیشدن کېلیب چیقهدیگن تشویش و خواطر اونینگ یوزیده انیق سېزیلیب توریبدی. فریدون جمهوریت تیزیمی قولهشی آلدیدن عامه انتظامینی سقلش پولیس صفتیده خدمت قیلگن، اما حاضر او طالبان نینگ قصاصکار یاکه تېرگاو حرکتلرینینگ نشانیگه ایلنیشیدن قۉرقهدی.
او، اطلاعات روزگه بېرگن صحبتلریده: «مېن جوده قیین وضعیتده اېدیم. 10 کون دوامیده افغان مهاجرلرگه نسبتاً نفرت طفیلی اوییمدن چیقالمهدیم. نه ایشگه باریشیم ممکن اېدی، نه بازارده یاکه دوکانده خرید قیلردیم. حتا نانوایخانهده هم مهاجرلرگه نان بېریشمسدی. روحي و اقتصادي جهتدن جوده یامان احوالده اېدیم و شو نینگ اوچون افغانستانگه کېلدیم» دېب نالیب گپیرهدی. فریدون شونینگدېک، اسراییل نینگ ایرانگه هجومی آرتیدن افغان وطنداشلریگه قرشی ینگی مهاجرلر نفرتی تۉلقینی باشلنگنینی و مهاجرلر جماعهسیگه بۉلگن باسیملر مثلی کۉریلمهگن درجهگه یېتگنینی تأکیدلهیدی.
شو آرهده، اسلام قلعه چېگرهسی حاضرگی کونده ایران تامانیدن چیقریلگن مهاجرلر آقیمی بیلن یوزلشهیاتگن جدّي طبي، پرورش و آزیق-طعام یېتیشماوچیلیگی بیلن دوچ کېلماقده. مملکت یشاوچیلری یاردم یوکلرینی جۉنهتیب، بو مهاجرلرگه یاردم بېریشگه حرکت قیلگن بۉلسه-ده، طالبان حکومتی نینگ مناسبتی دېیرلی سېزیلمهگن و او فقط خلق تامانیدن بېریلگن یاردملر بیلن چېکلنگن.
فریدون قۉللری بۉش و یورهگی قۉرقوو بیلن تۉلگن حالده افغانستانگه قَیتگنی باعث، اۉز حیاتی و عایلهسی اعضالرینینگ خواطریده. او شوندهی دېیدی: «کۉپچیلیک سابق حربيلر، حتی قانوني یشش حقوقیگه اېگه بۉلگنلر، حاضرگی کونده ایرانیده حقارتلی و پستکش حیات کچیرماقده. عادي ایرانلیکلر مهاجرلرگه یامان و کمسیتووچی مناسبتده. حاضر هېچ کیم افغان مهاجرینی ایشگه آلمهیپتی. ایران و اسراییل اوروشیدن کېین وضعیت ینه-ده یامانلشدی. کۉچهلرده بیزنی اسراییل جاسوسی دېب اتشهدی. 10 کون دوامیده اویده قماقده اېدیم. خرید قیلیش اوچون هم چیقه آلمهدیم. اۉزیمگه شوندهی دېدیم: بو حیاتدن، وطنده اۉلیش یخشیراق».
فرریدون، خاتینی و ایکّی فرزندی بیلن دېیرلی تۉرت ییل دوامیده ایرانیده یشهگنینی ایتیب، ایران نینگ «نژادی و مهاجر قرشیلیگی سیاستی» حیاتنی چیدهب بۉلمس درجهگه یېتکزگنینی بیلدیرهدی.
او، اسرانیدهگی افغان مهاجرلرگه قرشی کیفیت، اینیقسه بعضی مهاجرلرنینگ اسراسیل بیلن همکارلیک قیلگنی حقیدهگی میش-میشلر ترقهلگنیدن سۉنگ کوچهیگن و شو محیط ینه کۉپراق سابق افغان حربيلرینی افغانستانگه قَیتیشگه مجبور بۉلگن دېب تیلگه آلهدی.
شو بیلن بیرگه، فریدون حلی کېلهجگی قندهی بۉلیشینی بیلمهیدی. او خواطر بیلن، افغانستانده حیاتینی قَیته باشلشنی آرزو قیلهدی، اما حبسگه آلینیشی و قییناققه سالینیشیدن قۉرقهدی.
کۉزلریمدن اویقو اوچگن
میلاد، اوشبو سابق حربيلردن بیری، حاضرده ایران نینگ مشهد شهریده یشهیدی و جمهوریت دوری باشقه کۉپلب حربيلری کبی حبسگه آلینیش و چیقریلیش قۉرقووی آستیده قیین کونلرنی باشدن کچیرماقده.
مِیلاد جمهوریت تیزیمی طالبان تامانیدن قولهشیدن سۉنگ، اۉز حیاتینی سقلش و طالبان نینگ قصاصکار حرکتلریدن خواطر آلیب، دېیرلی تۉرت ییل اوّل ایرانگه قاچیب کېلگن. او جمهوریت دوریده ملي خوفسیزلیک ادارهسی اعضاسی بۉلگن و ایراندهگی سابق حربيلر نینگ آغیر احوالینی شوندهی تصویرلهیدی:
«ایراندهگی افغان مهاجرلرنینگ مجبورن چیقریلیشی سابق حربيلرنی چینهکم خواطرگه سالماقده. کۉچهلرده حبسگه آلیش جریانی کوچهیگنیدن بېری بیر آی بۉلدی، اوییمدن چیقمهبمن. مېنده وقتینچهلیک یشش اقامت بار، لېکن ایران عسکرلری بونگه اعتبار بېرمهیدی. فقط اویده توریبمن، خدا قیلمهسین، مجبورن چیقریلیش رېجهسی بیلن یوزلشمهیلیک».
مِیلاد، اوشبو وضعیت دوام اېتیشی اونینگ روحیتیگه چوقور سلبي تأثیر کۉرسهتگن و افسردهلیکک توشگنینی تیلگه آلهدی. بیر تاماندن او افغانستانگه قیتیریلگنده حبسگه آلینیشی و قیلینیشیدن قۉرقهدی، باشقه تاماندن اېسه ایرانده عایلهسی نینگ احتیاجلرینی تأمینلشدهگی قیینچیلیکلر بیلن یوزلشماقده؛ بو اېسه اونینگ حیاتینی بو مملکتده اچّیق و آغیر قیلگن.
او اطلاعات روزگه: «ایران کۉچهلریده، حربي بۉلیشینگیز یاکه عادي فقرالیگینگیز فرقی یۉق، همهنی چیقریشیپتی دېیه قۉشیمچه قیلهدی. حاضرگی پیتده حربيلر ارانیده اېنگ یامان شرایطده یشهماقده. سابق حربيلر حالتیگه اعتبار قرهتیش لازم. ایشانچلی معلوماتلرگه کۉره، طالبان چېگره، اینیقسه اسلام قلعه چېگرهسیده، قَیتیب کېلهیاتگن مهاجرلر آرهسیده سابق حربيلرنی انیقلشگه جدّي اعتبار قرهتماقده. کۉزلریمدن اویقو اوچیب کېتگن».
مِیلاد حاضر عایلهسینینگ یشش خرجتلرینی قاپلش اوچون ایرانده قوریلیش ایشلریگه کیریشگن، اما او ایتهدیکی، افغان مهاجرلر اوچون ایش تاپیش هم جوده قیینلشگن. او ایراندهگی مهاجرلرنینگ حاضرگی وضعیتینی خواطرلی دېب حسابلهیدی و خلقارا تشکیلاتلردن سابق افغانستان حکومتینینگ حربيلری وضعیتیگه علیحده اعتبار قرهتیشنی سۉرهیدی.
جمهوریت تیزیمی افغانستانده قولهگنیدن سۉنگ، مینگلب سابق حربيلر خوفدن قاچیش مقصدیده ایرانگه قاچیب کېلیشگن. شونگه قرهمهی، اولرنینگ کۉپلری مجبورن چیقریلیش خوفی آستیده. اوشبو حربيلر طالباننینگ «عامهوي عفو» اعلانیگه هم ایشانیشمهیدی و قَیتیشلری ممکن بۉلسه، تهدید، حبس و قییناققه دوچ کېلیشدن خواطرده.
قصاص قۉرقووی
ایران تامانیدن چیقریلگن سابق حربيلر آرهسیده طالبان تامانیدن نشانگه آلینیش احتمالی بۉییچه کېنگ ترقهلگن خواطر اۉرتهسیده، طالبان حکومتینینگ سۉزلاوچیسی نینگ اۉرینباسری حمدالله فطرت اَیریم قصاصکار حرکتلر صادر بۉلگنینی بالواسطه تصدیقلهدی.
او پنجشنبه کونی (2 اسد) اکس صحیفهسیده: «بعضی منطقهلرده کیچیک واقعهلر رۉی بېردی، اولر سیاسي اېمس، بلکه شخصي و جوده نازک خصوصیتگه اېگه» بۉلیشی ممکن دېدی.
فطرت برچه قَیتیب کېلگنلر «عامهوي عفو» فرمانی دایرهسیگه کیریشینی تأکیدلب، «هېچ کیم سیاسي نقطهی نظردن اولرگه قرشی دشمنلیک یاکه قصاصکار حرکت قیلمهیدی. اگر بوندهی حالت یوز بېرسه، حکومت تېکشیرهدی و آلدینی آلهدی، جوابگرلر جزالنهدی»، دېیه دعوا قیلماقده.
شو بیلن بیرگه، سۉنگّی هفتهلرده ایران تامانیدن افغان مهاجرلرنی چیقریش جریانی مثلی کۉریلمهگن درجهده کوچهیگن. هرات ولایتی مهاجرلر بیلن ایشلش کمیتهسی نینگ معلوماتیگه کۉره، فقط آخرگی بیر آی ایچیده اسلام قلعه چېگرهسیدن کمیده 711مینگ 108 مهاجر افغانستانگه کیرگن.
بیراق، بو کتّه چیقریلگنلر آرهسیده اېنگ جدّي خواطر، اینیقسه سابق حربيلر ایچیده، طالبان نینگ قصاصکار هجوملری احتمالی بیلن باغلیق. کۉپچیلیک، طالبان اۉزینینگ قَیته حاکمیتگه کېلگن تۉرت ییللیک دوریده «عامهوي عفو» فرمانینی تکرارن بوزگن و بو حالتلرنی کوزهتیش اوچون ثمرهلی یاکه شفّاف میکانیزم موجود اېمس دېدیلر. شو سبب، قَیتیب کېلهیاتگنلر، اینیقسه سابق حربي و خوفسیزلیک کوچلری، قۉرقوو و تشویشنی کوچهیتیرگن.
اېسلتمه: موضوع نینگ حساسلیگی سبب، اوشبو گزارشده صحبت بېرووچیلر آتی و تخلصی مستعار بېریلگن.
