خالد محمدی
جاري ییل نینگ ۴قوس، چهارشنبه کونی، افغانستان وطنداشی رحمان الله لکنوال نینگ واشنگتن شهریده امریکا ملي گاردی نینگ ایکّی اعضاسیگه اۉق اوزیشی، ینه بیر بار افغانستان و افغان مهاجرلری نینگ نامینی امریکا قۉشمه ایالتلریدهگی اساسي ینگیلیکلر سرلوحهسیگه آلیب چیقدی. بو حادثه شکرانهلیک کونیدن بیر کون آلدین صادر بۉلدی، امریکالیک عایلهلر عادتده بیر جایگه تۉپلنیب، اۉزلری نینگ مادّي و معنوي نعمتلری اوچون شکرانهلیک بیلدیرهدیگن کون. اوشبو واقعه امریکادهگی افغانستان مهاجرلری آرهسیده کتّه خواطر اویغاتدی و اولر نینگ کۉپچیلیگی بو هجومنی قطعیاً قارهلهدی.
اما افغانستان وطنداشی رحمان الله لکنوال نینگ بو حرکتی اونینگ باشپناه سۉراوی دونالد ترامپ حکومتی تامانیدن قبول قیلینگن و افغانستان حکومتی قولهگنیدن سۉنگ اقش مرکزي استخباراتی ادارهسی (سیا) بیلن همکارلیگی سببلی قۉشمه شتاتلرگه کۉچیریلگن اېدی افغانستان مهاجرلر جمعیتینی کتّه بیر «شوک»گه سالدی.
مهاجرت بارهسیدهگی قتّيق سیاستلرنی سیلاوآلدی کمپنیسی نینگ اساسي یۉنهلیشلریدن قیلگن و حاضر استه-سېکین بو وعدهلرینی عملگه آشیریب بارهیاتگن دونالد ترهمپ، اوشبو واقعهگه مناسبت بیلدیرر اېکن، ینه بیر بار افغانستانگه «یېر یوزیدهگی جهنم» دېب مراجعت قیلدی. او کابل قولهشی آرتیدن حربي اوچاقلرده تۉپلنیب تورگن افغان فقرالری نینگ عامهوي صورتینی قیته-قیته نشر قیلیب، کۉپلب افغان مهاجرلری خوفسیزلیک تېکشیروولریسیز امریکاگه کیریتیلگنینی تأکیدلهدی.
ترامپ 9-قوس، یکشنبه کونی فلوریدادن آق اویگه قَیتهیاتیب، باشپناه سۉراولری قبولینی تۉختهتیش «هېچ قندهی وقت چېگرهسیگه اېگه اېمس» دېب ایتدی. او ژورنالیستلرگه مراجعت قیلیب قۉشیمچه قیلدی: «بیز اۉشه آدملرنی (یعنی، باشپناه ایزلاوچیلرنی) خواهلهمهیمیز. بیلهسیزمی نیمه اوچون؟ چونکه اولر نینگ کۉپی بیزگه فایده کېلتیرمهیدی و اولر مملکتیمیزده بۉلیشی کېرهک اېمس.»
بو گپلر افغانستان مهاجرلری آرهسیده کتّه قۉرقوو و اضطراب کېلتیریب چیقردی. اولردن کۉپلری افغانستان حکومتی قولهشی آرتیدن مهاجرلر پرول (بشردوستانه) ویزهسی، باشپناه سۉراوی یاکه حتا مکزیک چېگرهسی آرقهلی ناقانوني یۉل بیلن امریکاگه کیریب کېلگن اېدی. کابل قولهگنیدن سۉنگ بو مملکتگه کۉچیریب کېلینگن اۉن مینگلب مهاجرلر آرهسیدن فقط جوده آز قِسمی گرین-کارت یاکه امریکا نینگ دایمي یشش حقوقینی آله آلدی.
کۉپچیلیک فقط باشپناه قبول قیلینگن حالتدهدیر، بعضیلری اېسه حتا شونی هم آلیشمهگن و حاضر امریکادن دېپورت قیلینیش قۉرقووی آستیده یشهماقده.
شونینگدېک، مینگلب افغان فقرالری امریکا نینگ مهاجرتی اس آی وی ویزهسی کوتیش رۉیخطیده قالگن، اولر امریکانینگ افغانستاندهگی حربي ماموریتی همده باشقه امریکا ادارهلری بیلن ایشلهگنلری اوچون حاضر افغانستاندن تشقریده امریکا ویزهسی نینگ بېریلیشینی کوتیشماقده. بیراق رحمان الله لکنوال تامانیدن صادر اېتیلگن اۉق اوزیش واقعهسی و اونینگ سیاسي عاقبتلری طفیلی، بو آدملر نینگ وضعیتی اوّلگیدن هم کۉره ناانیق و بېقرار بۉلیب قالدی. اولر کابل قولهشی آرتیدن امریکا بیلن همکارلیک قیلگنی سببلی احتمالي قصاصکار هجوملردن قۉرقیب مملکتنی ترک اېتیشگن و حاضر قَیتیب بارهدیگن جایلری یۉق.
شو بیلن بیرگه، بیر گروه افغانستان مهاجرلری همان دوحه شهریدهگی امریکا حربي کمپیده یشب، امریکاگه کۉچیریلیشنی کوتماقده. اما امریکا تشقی ایشلر وزیرلیگی افغانستان پاسپورتیگه اېگه شخصلر اوچون ویزه بېریش جریانی تۉختهتیلگنینی اعلان قیلدی.
بو خبر ترقهلگنیدن سۉنگ، کمپ ده یشهیاتگن افغانستات فقرالری ناراضیلیک نمایشلریگه چیقیب، اولرنی امریکاگه کۉچیریشنی طلب قیلدیلر. اما بو آدملر قچان و عموماً کۉچیریلهدیلرمی یۉقمی، حاضرچه انیق اېمس.
باسیم آستیدهگی مهاجرلر
وحید، حاضرده شیکاگودهگی بیر رستورانتده گارسون بۉلیب ایشلهیدیگن افغان مهاجری، ایتیشیچه، امریکاده اۉتگن تۉرت ییل ایچیده ایلک بار شوندهی حس قیلگن، گۉیاکه اونینگ افغانستاندن کېلگن مهاجر بۉلگنی ایش جاییده اونگه «اویت» کېلتیرهیاتگندېک.
اونینگ ایتیشیچه، رحمان الله لکنوال نینگ امریکا ملي گاردی نینگ ایکّی اعضاسیگه اۉق اوزگنیدن کېین، بعضی همکسبلری نینگ اونگه بۉلگن مناسبتی ساووقلشگن. اونینگ اطلاعات روزگه ایتیشیچه، «ایشده کییمیمنی المشتیرهیاتگندیم. همکسبلریمدن بیری، لاتین امریکالیک ییگیت، مېنی کۉرگچ، هسپانیهلیکچه باشقه بیر همکسبیمیزگه افغانستان و افغانلر حقیده گپیره باشلهدی. مېن هسپانیهلیکچه بیلمهیمن، لېکن اولر نینگ آوازیدن، آهنگیدن اولر عیناً اۉشه افغان ییگیت نینگ ملي گاردگه قیلگن هجومی حقیده گپلشهیاتگنینی توشوندیم.»
وحیدنینگ سۉزلریگه کۉره، «کېین او همکسب باشقهلرگه ایتدیکی، مېن افغانستاندنمن… اۉشه پیت جوده اویهلیب کېتدیم، حتا افغان اېکنیمدن افسوس هم قیلدیم.» او قۉشیمچه قیلهدی: شکرانهلیک کونی تعطیل بۉلگن بۉلسه-ده، جمعه کونی ایشگه قَیتگچ، اَیریم همکسبلری نینگ اونگه بۉلگن مناسبتی اۉزگرگنینی سېزگن. «اۉزیمنی جوده یامان حس قیلدیم. اۉشه کونی ایشگه بارمهگنیم یخشی بۉلردی، دېب اۉیلهدیم. امریکالیکلر بیز نینگ همهسیمیزنی قاتل یاکه ترورچی دېب اۉیلشهدی. بیز طالبان قۉرقوودن افغانستاننی ترک اېتدیک، اېندی اېسه بو یېرده، امریکاده اۉز وطنداشلریمیز آدم اۉلدیریب یوریبدی.»
محمد (مستعار)، افغانستان مهاجرلریدن ینه بیری، بیر ییلدن آرتیق وقت دوامیده لاتین کېلیب چیقیشلی، امریکالیک بیر قیز بیلن محبت مناسبتیده بۉلگن اېدی. اما واشنگتندهگی ایکّی ملي گارد خادیمی نینگ اۉلدیریلیشی بیلن باغلیق واقعه طفیلی اولر اۉرتهسیدهگی علاقه بوتونلهی اوزیلیب قالگن. محمد نینگ ایتیشیچه، بو هجومدن سۉنگ احتمال سېوگیلیسی اوندن قۉرقیب، مناسبتنی دوام اېتتیریشنی ایستهمهگن. «اۉیلهیمنکی، او مېنی هم افغانستانلیک بۉلگنیم اوچون قۉرقیب کېتدی. حقلی هم ایکّی نفر ملي گاردچی بیر افغان تامانیدن اۉلدیریلگنیده، آدملر بیزدن شبههلنهدی. دۉستیم چارشنبهدن بېری نه خبرلریمگه، نه قۉنغیراقلریمگه جواب بېردی.» محمد نینگ فکریچه، امریکا ملي گاردیگه قیلینگن اوشبو هجوم کبی واقعهلر عقللی باسیمنی، چېکلاولرنی و افغان مهاجرلرگه نسبتاً شبههنی ینهده کوچهیتیریشی ممکن. او دوام اېتیب شوندهی دېیدی: «اگر کیمدیر تینچ حیات ایستهمسه، خواهلهیدی-یو معما چیقرهدی، اونده بېملال افغانستانگه قَیتیب کېتهوېرسین.» نیویارکده یشهیاتگن افغان مهاجرلریدن محمد صابر اېسه، افغانستان قولهشی آرتیدن امریکا ادارهلری بیلن همکارلیگی سببلی پی2 ویزهسی بیلن امریکاگه کیریب کېلگن بۉلیب، اونینگ گرین کارت اوچون بېرگن عریضهسی حاضرچه موزلهتیب قۉییلگن.
رحمانالله لکنوال نینگ ایکّی نفر امریکا ملي گارد خادیمیگه قیلگن هجومیدن سۉنگ، محمد صابر باشپناه مقامی نینگ بېکار قیلینیشی و حتا افغانستانگه دېپورت قیلینیشی ممکنلیگیدن خواطرگه توشگن. او ینه شوندهی واقعهلر تکرارلنیشیدن هم قۉرقماقده.
اونینگ ایتیشیچه، «مېن عیالیم و ایکّی فرزندیم بیلن طالبلردن قاچیب امریکاگه کېلدیم. اېندی اېسه ترامپ بیزنی چیقریب یوباریشیدن قۉرقیهپمن. آخرگی کونلرده جوده قۉرقوو ایچیده یشه دیم حیات قیین. گرین کارتیم بۉلگنیده، هېچ بۉلمهگنده کۉنگلیم تینچ بۉلردی، لېکن یۉق.» محمدصابر باشقه افغان مهاجرلریگه هم مراجعت قیلیب، اگر اولر «هر قندهی شبههلی یاکه زۉروانلیککه مایل خطی-حرکتلر» حقیده بیلیب قالسهلر، بو حقده پولیسگه خبر بېریشنی سۉرهیدی، شونده شدّتلی واقعهلر آلدی آلینیشی ممکنلیگینی تأکیدلهیدی.
ترامپ ایچکی خوفسسیزلیک وزیرلیگی نینگ آگاهلنتیریشی
اقش نینگ بیر قنچه نفوذلی عامهوي اخبارات واسطهلری افغان مهاجرلردن بیری تامانیدن ایکّی امریکا ملي گارد خادیمیگه اۉق اوزیلیشی واقعهسینی یاریتدی، و بو واقعهگه عاید خبرلر اجتماعي ترماقلرده هم «ویرل» بۉلدی. دونالد ترامپ حکومتی، چېکلاوچی مهاجرت سیاستینی قۉللب-قوّتلاوچی صفتیده، اوشبو وضعیتدن اۉز مهاجرگه قرشی نقطهی نظرینی مستحکملش اوچون فایدهلنماقده.
امریکا ایچکی خوفسیزلیک وزیرلیگی اوشبو وضعیتده جنایت قیلگن دېب حسابلنگن اَیریم افغان مهاجرلر نینگ شخصي معلوماتلرینی عامهگه اعلان قیلدی. وزیرلیک اۉزی نینگ ایکس صحیفهسیده بایدین حکومتی نینگ افغان فقرالرینی اقشگه آلیب کېلیشینی تنقید قیلیب، «بایدین حکومتی جماعهلریمیزنی جنایتچیلر، ترورچیلر و باشقه تهدیدلر بیلن تۉلدیردی» دېب یازدی.
ترامپ حکومتی ایچکی خوفسیزلیک وزیرلیگی افغان مهاجرلر نینگ سکّیز کیشیسی نینگ شخصي معلوماتلری و صورتلرینی نشر قیلگن و «اولر فقط امریکالیکلر نینگ سخاوتیگه زۉروانلیک بیلن جواب بېرگن جنایتچیلردن بیر نېچتهسی» دېب بیلدیرگن. وزیرلیک قۉشیمچه قیلگن: «امریکالیکلر بو یېرده بۉلیشی کېرهک بۉلمهگن شخصلر نینگ زۉروانلیگیدن اذیت چېکمسلیگی کېرهک. بیز اولرنی قَیترهمیز.»
سۉنگگی کونلرده تگزاس ایالتیده یشاوچی افغان مهاجری داوود الکوزيگه عاید ویدیو اجتماعي ترماقلرده ویرهل بۉلگن؛ او تیکتاکه جانلی اېفیرده اۉزینی اۉزی پارتلهتیش هجوملرینی مقتهگن و حتا امریکا حدودیده هجوملر قیلیش بیلن تهدید قیلگن. امریکا ایچکی خوفسیزلیک وزیرلیگی معلوم قیلیشیچه، اوشبو شخص تیک تاک ده گی تهدیدلی ویدېوده تگزاس ایالتی نینگ فورت ورث حدودینی نشانگه آلیش اوچون بۉمبه تیارلهیاتگنینی دعوا قیلگن. وزیرلیک خبریگه کۉره، او تگزاس جماعت خوفسیزلیگی باشقرمه سی و افبیآی بیلن بیرگهلیکدهگی عملیات دوامیده حبسگه آلینگن.
بوندهی ویدیولرنی ترقهتیش و اۉزینی اۉزی پارتلهتیش هجوملرینی مهقتهگن حالتلر، امریکادهگی افغان مهاجرلر جمعیتیگه باسیمنی کوچهیتیرهدی؛ بو جمعیت نینگ کۉپلب اعضالری طالبان نظارتی آستیدهگی افغانستانگه قَیتیش امکانیگه اېگه اېمس.
اجتماعي ترماقلردهگی کۉپلب فایدهلنووچیلر، خصوصاً امریکا و اروپاده یشاوچی افغانلر، ایکّی امریکا ملي گارد خادیمیگه قیلینگن هجومنی قتّيق قارهلهگن و اوشبو واقعه قربانلری نینگ عایلهلری بیلن همدردلیک بیلدیرگن. اولر تأکیدلهیدیکی، جنایت بو شخصي حرکت بۉلیب، باشقه افغان مهاجرلر بوندهی زۉروانلیک و جنایت قیلگن شخصلر تأثیریده بۉلیشی کېرهک اېمس.
باشقه تاماندن، افغانستان طالبان قۉلیگه توشگندن کېین امریکا و اروپاگه کۉچیب اۉتگن مینگلب مهاجرلر موجود بۉلیب، اولر نینگ کتّه قِسمی افغانستاندهگی عایلهلری نینگ احتیاجلرینی مالیهلشتیرهدی. مملکت جدّي اقتصادي بحران بیلن یوزلشهیاتگن بیر پیتده، بو مبلغلر عایلهوي اقتصادنی سقلب قالیش و افغانستانگه پول آقیمینی تأمینلشده مهم منبع حسابلنهدی. افغان مهاجرلریگه باسیم آشیشی و اولر نینگ امریکادن چیقریلیشی احتمالی بو اقتصادي بحراننی ینه-ده چوقورلشتیریب، کۉپراق عایلهلرنی قشّاقلیک خوفی آستیگه قۉییشی ممکن.
