یازوچی: نقیبالله عبید
افغانستاننینگ زمانهوي تاریخیده شوندهی واقعهلر کم تاپیلهدی، یعنی خلقنینگ صاف مدني حرکتی سیاسي باغلیقلیکسیز پیدا بۉلیب، ملي درجهده رسمي مقامگه اېریشگن بۉلسه. انه شوندهی موفقیتلی حادثهلردن بیری بو 29 – میزان نینگ افغانستان اۉزبېک تیلی ملي کونی صفتیده تن آلینیشی و نشانلنیشی دیر. بو کون نهفقط افغانستاندهگی بای اۉزبېک تیلی و ادبي میراثینی اېسلهتهدی، بلکه اۉزبېک خلقینینگ مدني ارادهسی، قومی بیردملیگی و اجتماعي برقرارلیگینی، اۉز ملي شخصیتینی اسرهب-اوهیلش یۉلیدهگی قطعي سعی-حرکتلرینی افادهلهیدی.
2019- ییلدن بویان افغانستان اۉزبېکلری مملکت ایچکریسیده هم، تشقریسیده هم بو کوننی کتّه فرهنگی و علمي تدبیرلر بیلن جۉشقینلیک و فخر بیلن نشانلب کېلماقدهلر. گرچه طالبان حاکمیتگه کېلگنیدن سۉنگ فرهنگی و تعلیمي فعالیتلرگه جدّي چېکلاولر جاري اېتیلگن بۉلسه-ده، همده بو گروه مملکتدهگی محلي تیللرنینگ رواجی و مستحکملنیشیگه دېیرلی اعتبار بېرمهیاتگن بۉلسه هم، افغانستان اۉزبېک جماعهسی هر ییلی قطعي اراده بیلن بو کوننی نشانلشنی دوام اېتتیرهدی. اولر بو تاریخنی تیل، مدنیت و ملي اۉزلیگیگه صداقتنی ینگیلش امکانیتی دېب بیلهدیلر همده اونی حقیقي ملي کون صفتیده قدرلهیدیلر.
افغانستان کبی بیر مملکتده فرهنگی و علمي فعالیتلرنینگ اکثریتی سیاسي یۉنهلیشلر و گروهي رقابتلر سایهسیده رنگینی یۉقاتهدیگن بیر محیطده قندهی قیلیب 29 – میزان بو علتدن امان قالیب، ملي درجهده تن آلینگن، اکثریت اۉزبېکلر تامانیدن قبول قیلینگن کونگه ایلندی؟ مېن بو جریاننینگ باشلنیشیدن تا یکونیگچه فعال اشتراک اېتگن ایشچی گروه اعضالریدن بیری صفتیده، بو بارهده بیر نېچه مهم جهتلرنی قیسقهچه اېسلهتیب اۉتماقچیمن.
۱. فرهنگی حرکت صاف نیت و تیلنی مستحکملش مقصدی بیلن
«اۉزبېک تیلی ملي کونی»نی مملکتنینگ رسمي تقویمیگه کیریتیش غایهسی بیرینچی بار اۉزبېک ضیالیلری، مدني فعاللری تشکیلاتلری نمایندهلری، بیلیم یورت محصللری، شاعرلر، ژورنالیستلر و صنعتکارلر تامانیدن ایلگری سوریلگن اېدی. اوشبو مدني گروه بیر نېچه مراتهبه ییغیلیشلر اۉتکزیب، تخنیکي مصلحتلر و علمي فکر المشوولردن سۉنگ بیر فکرگه کېلدی. 29- میزان تاریخی بو کون اوچون اېنگ مناسب و معنوي جهتدن چوقور معناگه اېگه سنه بۉلهدی (بو سنه نینگ تنلنیش سببلری حقیده علیحده مقالهده باتفصیل سۉز یوریتیلهدی). بو خصوصده بیر اجماع گه کېلگچ، مسأله اۉشه دوردهگی حکومتده فعالیت یوریتگن اۉزبېک سیاسي لری، وزیرلر و پارلمان اعضالری بیلن مصلحت اوچون بهم کۉریلدی. اولر هم بو تشبثنی صمیمي روشده قۉللب-قوّتلهدیلر.
کېینگی باسقیچده بو پیشنهادنی مملکتنینگ رسمي تقویمیگه کیریتیش اوچون ایشچی گروهگه سابق جمهور رییس ادارهسینینگ راضیلیگی ضرور اېدی. مدني تشکیلاتلر نمایندهلرنینگ صمیمي یاردمی و قطعي سعی-حرکتلری، شونینگدېک، اَیریم اۉزبېک سیاستچیلرینینگ همکارلیگی طفیلی سابق جمهور رییس بیلن بېواسطه اوچرهشوو تشکیل اېتیش امکانیتی یرهتیلدی. اوشبو اوچرهشووده اۉزبېک ضیالیلرینینگ مدني تکلیفی جمهور رییس تامانیدن معقوللندی. شوندن سۉنگ، ضرور رسمي و دولتی باسقیچلر باسیب اۉتیلدی و نهایت، افغانستان اسلام جمهوریتی وزیرلر محکمهسی نینگ 1398-ییل 21 دلو تاریخي ییغیلیشیده 29 -میزان کونی افغانستانده اۉزبېک تیلی ملي کونی صفتیده رسماً تصدیقلندی.
۲. کېنگ قمراولی مصلحت و متخصصلر بیلن فکر المشوو نینگ ثمرهسی دیر
بو کوننینگ رسميلشتیریلیشی هېچ قندهی تېزکار یاکه شاشمه-شاشرلیک بیلن قبول قیلینگن قرار اېمس اېدی؛ عکسینچه، بو نتیجه اۉنلب آیلر دوام اېتگن صحبتلر، مصلحتلر و فکر المشوولرنینگ مېوهسی بۉلدی، نهفقط افغانستاندهگی، بلکه چېت اېللرده یشاوچی اۉزبېک عالِملری و ضیالیلری بیلن هم. برنامهنینگ اېنگ کیچیک تفصیلاتلری هم وتسپدهگی مصلحت گروهلری و یوزمه-یوز ییغیلیشلر آرقهلی بحث قیلینر اېدی. بیر نېچه تنیقلی اۉزبېک تیلی و ادبیاتی استاذلری همده فعال ژورنالیستلر بو ایشچی کمیتهنینگ عملده فعال اعضالری بۉلیشگن. شونینگدېک، فایدهلی فکر و توصیهلر آلیش مقصدیده، مهم مسألهلر و قرارلر کۉپلب ضیالیلر، شاعرلر و یازووچیلر بیلن بهم کۉریلگن، اولر نینگ فکرلری ییغیلیب، تحلیل قیلینگن. عیناً شو کېنگ جماعهوي همفکرلیک سببلی یکوني قرار بیر شخص یاکه تار گروهنینگ ایستهگی اېمس، بلکه افغانستان اۉزبېک مدني جماعهسی نینگ عمومي عقل-ادراکی و مشترک اراده محصولی بۉلدی.
۳قرهمه-قرشیلیکلردن ییراقلیک و تورلی فکرلرگه حرمت
هر قندهی مدني حرکت سینگری، بو جریان هم تنقید و اعتراضلرسیز کېچمهدی. اَیریم اعتراضلر اساسا شخصي یاکه سیاسي توسده اېدی. اما ایشچی گروه اعضالری و مدني تشکیلاتلر نمایندهلری فکري و اجتماعي یېتوکلیک بیلن هر قندهی ماجرادن، کېسکین جواب یاکه بحث-مناظرهلردن قطعاً تيیلدیلر. جماعهوي قرار شوندهی اېدی: تیل مسألهسی هېچ قچان سیاسي تارتیشوولرگه ارهلشمسین. تورلی فکر و قرهشلرگه حرمت، تنقیدچیلرگه نسبتاً صبر و بغری کېنگلیک، همده بېهوده تارتیشوولردن اوزاق توریش عیناً منه شو فضیلتلر اوشبو مدني حرکت نینگ اساسي موفقیت سِری بۉلدی.
خلاصه 29 -میزان، تاریخینینگ مملکت نینگ رسمي تقویمیگه کیریتیلیشی بیر جماعهنینگ مدني سعی-حرکتی نتیجهسیدیر؛ بو نه بیر شخص نینگ، نه بیر سیاسي آقیمنینگ ایشی اېدی. بو اولکن یوتوق افغانستان اۉزبېکلرینینگ مدني و جماعهچیلیک تشکیلاتلری اۉرتهسیدهگی بیردملیک و ثابت اراده طفیلی عملگه آشدی. شبههسیز، اَیریم باسقیچلرده بعضی سیاستچیلرنینگ همکارلیگیدن هم فایدهلنیلدی، بیراق جریاننینگ اساسي تیهنچی هر دایم مدني جماعه، ضیالیلر و ایجادکارلر بۉلگن. مېنیمچه، اگر بو پیشنهاد بیر سیاسي حزب یاکه آقیم تامانیدن ایلگری سوریلگنیده، او احتمال سیاسي سببلرگه کۉره رد اېتیلردی. اما او صاف مدني و خلقانه نیتدن توغیلگنی اوچون قبول قیلیندی و حقیقتگه ایلندی. بوگون، گرچه مملکت نینگ سیاسي شرایطی اۉزگرگن، مدني حیات کېسکین تورغونلشگن بۉلسه هم، اۉزبېک تیلی ملي کونی افغانستان اۉزبېکلرینینگ قلبیده منگو قدریت صفتیده سهقلنیب قالگن. بو کون اېسلهتیب تورهدی: اگر بیرلیک، صمیميت و عمومي مقصد موجود بۉلسه، هېچ قندهی تۉسیق خلقلر نینگ مدني حرکتی یۉلیده توره آلمهیدی.
